pratipakṣe caturthyāṃ tu pūjanīyo gaṇādhipaḥ
maheśvara uvāca
pratipakṣe caturthyāṃ tu pūjanīyo gaṇādhipaḥ ||
snātvā śuklatilaiḥ śuddhaiḥ śuklapakṣe sadā nṛbhiḥ
||1||प्रतिपक्षे चतुर्थ्यां तु पूजनीयो गणाधिपः ॥
स्नात्वा शुक्लतिलैः शुद्धैः शुक्लपक्षे सदा नृभिः
kṛtvā cāvasyakaṃ sarvaṃ gaṇeśasyārcanakriyām ||
prayatnenaiva kurvīta gaṃdhamālyākṣatādibhiḥ
||2||कृत्वा चावस्यकं सर्वं गणेशस्यार्चनक्रियाम् ॥
प्रयत्नेनैव कुर्वीत गंधमाल्याक्षतादिभिः
dhyānamādau prakartavyaṃ gaṇeśasya yathāvidhi ||
āgamā bahavo jātā gaṇeśasya yathā mama
||3||ध्यानमादौ प्रकर्तव्यं गणेशस्य यथाविधि ॥
आगमा बहवो जाता गणेशस्य यथा मम
bahudhopāsakā yasmāttamaḥ sattvarajonvitāḥ ||
gaṇabhedena tānyeva nāmāni bahudhā'bhavat
||4||बहुधोपासका यस्मात्तमः सत्त्वरजोन्विताः ॥
गणभेदेन तान्येव नामानि बहुधाऽभवत्
paṃcavaktro gaṇādhyakṣo daśabāhustrilocanaḥ ||
kāṃtasphaṭikasaṃkāśo nīlakaṃṭho gajānanaḥ
||5||पंचवक्त्रो गणाध्यक्षो दशबाहुस्त्रिलोचनः ॥
कांतस्फटिकसंकाशो नीलकंठो गजाननः
mukhāni tasya paṃcaiva kathayāmi yatātatham
||6||मुखानि तस्य पंचैव कथयामि यतातथम्
madhyamaṃ tu mukhaṃ gauraṃ caturdantaṃ trilocanam ||
śuṃḍādaṃḍamanojñaṃ ca puṣkare modakānvitam
||7||मध्यमं तु मुखं गौरं चतुर्दन्तं त्रिलोचनम् ॥
शुंडादंडमनोज्ञं च पुष्करे मोदकान्वितम्
tathānyatpītavarṇaṃ ca nīlaṃ ca śubhalakṣaṇam ||
piṃgalaṃ ca tathā śubhraṃ gaṇeśasya śubhānanam
||8||तथान्यत्पीतवर्णं च नीलं च शुभलक्षणम् ॥
पिंगलं च तथा शुभ्रं गणेशस्य शुभाननम्
tathā daśabhujeṣveva hyāyudhāni bravīmi vaḥ ||
pāśaṃ pasśupadme ca aṃkuśaṃ daṃtameva ca
||9||तथा दशभुजेष्वेव ह्यायुधानि ब्रवीमि वः ॥
पाशं पस्शुपद्मे च अंकुशं दंतमेव च
akṣamālāṃ lāṃgalaṃ ca musalaṃ varadaṃ tathā ||
pūrṇaṃ ca modakaiḥ pātraṃ pāṇinā ca viciṃtayet
||10||अक्षमालां लांगलं च मुसलं वरदं तथा ॥
पूर्णं च मोदकैः पात्रं पाणिना च विचिंतयेत्
laṃbodara virūpākṣaṃ nivītaṃ mekhalānvitam ||
yogāsane copaviṣṭaṃ caṃdralekhāṃ kaśekharam
||11||लंबोदर विरूपाक्षं निवीतं मेखलान्वितम् ॥
योगासने चोपविष्टं चंद्रलेखां कशेखरम्
dhyānaṃ ca sāttvikaṃ jñeyaṃ rājasaṃ hi nṛṇāmiva ||
śuddhacāmīkarābhāsaṃ gajānanamalaukikam
||12||ध्यानं च सात्त्विकं ज्ञेयं राजसं हि नृणामिव ॥
शुद्धचामीकराभासं गजाननमलौकिकम्
caturbhujaṃ trinayanamekadaṃtaṃ mahodaram ||
pāśāṃkuśadharaṃ devaṃ daṃtamodakapātrakam
||13||चतुर्भुजं त्रिनयनमेकदंतं महोदरम् ॥
पाशांकुशधरं देवं दंतमोदकपात्रकम्
nīlaṃ ca tāmasaṃ dhyānamevaṃ trividhamucyate ||
tataḥ pūjā prakartavyā bhavadbhiḥ śīghrameva ca
||14||नीलं च तामसं ध्यानमेवं त्रिविधमुच्यते ॥
ततः पूजा प्रकर्तव्या भवद्भिः शीघ्रमेव च
ekaviṃśatidūrvābhirdvābhyāṃ nāmnā pṛthakpṛthak ||
sarvanāmabhirekaiva dīyate gaṇanāyake
||15||एकविंशतिदूर्वाभिर्द्वाभ्यां नाम्ना पृथक्पृथक् ॥
सर्वनामभिरेकैव दीयते गणनायके
tathaiva nāmabhirdeyā ekaviṃśatimodakāḥ ||
daśanāmānyahaṃ vakṣye pūjanārthaṃ pṛthakpṛthak
||16||तथैव नामभिर्देया एकविंशतिमोदकाः ॥
दशनामान्यहं वक्ष्ये पूजनार्थं पृथक्पृथक्
gaṇādhipa namastestu umāputrāghanāśana ||
vināyakeśaputroti sarvasiddhipradāyaka
||17||गणाधिप नमस्तेस्तु उमापुत्राघनाशन ॥
विनायकेशपुत्रोति सर्वसिद्धिप्रदायक
ekadaṃtebhavaktreti tathā mūṣakavāhana ||
kumāragurave tubhyaṃ pūjanīyaḥ prayatnataḥ
||18||एकदंतेभवक्त्रेति तथा मूषकवाहन ॥
कुमारगुरवे तुभ्यं पूजनीयः प्रयत्नतः
evamuktvā surānsadyaḥ pariṣvajya ca sādaram ||
viṣṇuṃ guhāśayaṃ sadyo brahmāṇaṃ ca sadāśivaḥ
||19||एवमुक्त्वा सुरान्सद्यः परिष्वज्य च सादरम् ॥
विष्णुं गुहाशयं सद्यो ब्रह्माणं च सदाशिवः
tirodhāna gataḥ sadyaḥ śaṃbhuḥ paramaśobhanaḥ ||
praṇamya śaṃbhuṃ te sarve gaṇādhyakṣārccane ratāḥ
||20||तिरोधान गतः सद्यः शंभुः परमशोभनः ॥
प्रणम्य शंभुं ते सर्वे गणाध्यक्षार्च्चने रताः
tataḥ saṃpūjya vidhivadgaṇādhyakṣārccane ratāḥ ||
upacārairanekaiśca dūrvābhiśca pṛthakpṛthak
||21||ततः संपूज्य विधिवद्गणाध्यक्षार्च्चने रताः ॥
उपचारैरनेकैश्च दूर्वाभिश्च पृथक्पृथक्
saṃtuṣṭo hi gaṇādhyakṣo devānāṃ varado'bhavat ||
pradakṣiṇaṃ namaskṛtya taiḥ sarvairabhitoṣitaḥ
||22||संतुष्टो हि गणाध्यक्षो देवानां वरदोऽभवत् ॥
प्रदक्षिणं नमस्कृत्य तैः सर्वैरभितोषितः
tamoguṇānvitāḥ sarve hyasurā nābhyapūjayan ||
upahāsaparāste vai devānpratyasurottamāḥ
||23||तमोगुणान्विताः सर्वे ह्यसुरा नाभ्यपूजयन् ॥
उपहासपरास्ते वै देवान्प्रत्यसुरोत्तमाः
pūjayitvā śāṃkariṃ te punaḥ kṣīrārṇavaṃ yayuḥ ||
brahmā viṣṇuśca ṛṣayo devadaityāḥ surottamāḥ
||24||पूजयित्वा शांकरिं ते पुनः क्षीरार्णवं ययुः ॥
ब्रह्मा विष्णुश्च ऋषयो देवदैत्याः सुरोत्तमाः
maṃthānaṃ maṃdaraṃ kṛtvā rajjuṃ kṛtvātha vāsukim ||
mamaṃthuśca tadā devā viṣṇuṃ kṛtvātha sannidhau
||25||मंथानं मंदरं कृत्वा रज्जुं कृत्वाथ वासुकिम् ॥
ममंथुश्च तदा देवा विष्णुं कृत्वाथ सन्निधौ
mathyamāne tadābdhau ca nirgataścaṃdra agrataḥ ||
pīyūṣapūrṇaḥ sarveṣāṃ devānāṃ kāryasiddhaye
||26||मथ्यमाने तदाब्धौ च निर्गतश्चंद्र अग्रतः ॥
पीयूषपूर्णः सर्वेषां देवानां कार्यसिद्धये
śaunaka uvāca
arṇave kiṃ purā caṃdro nikṣiptaḥ kena suvrata ||
gajādikāni ratnāni kathitāni tvayā purā
||27||अर्णवे किं पुरा चंद्रो निक्षिप्तः केन सुव्रत ॥
गजादिकानि रत्नानि कथितानि त्वया पुरा
etatsarvaṃ samāsena ādau kathaya me prabho ||
jñātvā sarve vayaṃ sūta paścādāvarṇayāmahe
||28||एतत्सर्वं समासेन आदौ कथय मे प्रभो ॥
ज्ञात्वा सर्वे वयं सूत पश्चादावर्णयामहे
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā sūto vākyamupādade
||29||तेषां तद्वचनं श्रुत्वा सूतो वाक्यमुपाददे
caṃdra āpomayo viprā atriputro guṇānvitaḥ ||
utpanno hyanasūyāyāṃ brahmaṇoṃ'śātsamudbhavaḥ ||
rudrasyāṃśāddhi durvāsā viṣṇoraṃśāttu dattakaḥ
||30||चंद्र आपोमयो विप्रा अत्रिपुत्रो गुणान्वितः ॥
उत्पन्नो ह्यनसूयायां ब्रह्मणोंऽशात्समुद्भवः ॥
रुद्रस्यांशाद्धि दुर्वासा विष्णोरंशात्तु दत्तकः
kṣīrābdhiṃ mathyamānaṃ tu dṛṣṭvā caṃdro mudānvitaḥ ||
kṣīrābdhirapi caṃdraṃ ca dṛṣṭvā so'pyutsuko'bhavat
||31||क्षीराब्धिं मथ्यमानं तु दृष्ट्वा चंद्रो मुदान्वितः ॥
क्षीराब्धिरपि चंद्रं च दृष्ट्वा सोऽप्युत्सुकोऽभवत्
praviṣṭaścobhayaprītyā śrṛṇvatāṃ bho dvijottamāḥ ||
caṃdro hyamṛta pūrṇobhūdagrato devasannidhau
||32||प्रविष्टश्चोभयप्रीत्या श्रृण्वतां भो द्विजोत्तमाः ॥
चंद्रो ह्यमृत पूर्णोभूदग्रतो देवसन्निधौ
dṛṣṭvā ca kāṃtiṃ tvarito'tha caṃdro nīrājito devagaṇaistadānīm ||
vāditragoṣaistumulairanekairmṛdaṃgaśaṃkhaiḥ paṭahairanekaiḥ
||33||दृष्ट्वा च कांतिं त्वरितोऽथ चंद्रो नीराजितो देवगणैस्तदानीम् ॥
वादित्रगोषैस्तुमुलैरनेकैर्मृदंगशंखैः पटहैरनेकैः
namaścakruśca te sarve sasurāsuradānavāḥ ||
tadā gargaṃ pṛcchamānā balaṃ caṃdrasya tattvataḥ
||34||नमश्चक्रुश्च ते सर्वे ससुरासुरदानवाः ॥
तदा गर्गं पृच्छमाना बलं चंद्रस्य तत्त्वतः
gargeṇoktāstadā sarveṣāṃ balamadya vai ||
keṃdrasthānagatāḥ sarve bhavatāmuttamā grahāḥ
||35||गर्गेणोक्तास्तदा सर्वेषां बलमद्य वै ॥
केंद्रस्थानगताः सर्वे भवतामुत्तमा ग्रहाः
caṃdraṃ muruḥ samāyāto budhaścaiva samāgataḥ ||
ādityaśca tathā śukraḥ śaniraṃgārako mahān
||36||चंद्रं मुरुः समायातो बुधश्चैव समागतः ॥
आदित्यश्च तथा शुक्रः शनिरंगारको महान्
tasmāccaṃdrabalaṃ śreṣṭhaṃ bhavatāṃ kāryasiddhaye ||
gomaṃtasaṃjñakonāma muhūrto'yaṃ jayapradaḥ
||37||तस्माच्चंद्रबलं श्रेष्ठं भवतां कार्यसिद्धये ॥
गोमंतसंज्ञकोनाम मुहूर्तोऽयं जयप्रदः
evamāśvāsitā devā gargeṇaiva mahātmanā ||
mamaṃthurabdhiṃ tvaritā garjamānā mahābalāḥ
||38||एवमाश्वासिता देवा गर्गेणैव महात्मना ॥
ममंथुरब्धिं त्वरिता गर्जमाना महाबलाः
dviguṇaṃ balamāpannā mahātmāno dṛḍhavratāḥ ||
maheśaṃ smaramāṇāste gaṇeśaṃ ca punaḥ punaḥ
||39||द्विगुणं बलमापन्ना महात्मानो दृढव्रताः ॥
महेशं स्मरमाणास्ते गणेशं च पुनः पुनः
nirmathyamānādudadhergarjamānācca sarvaśaḥ ||
nirgatā surabhiḥ sākṣāddevānāṃ kāryasiddhaye
||40||निर्मथ्यमानादुदधेर्गर्जमानाच्च सर्वशः ॥
निर्गता सुरभिः साक्षाद्देवानां कार्यसिद्धये
tuṣṭā kapilavarṇāṃ sā ūdhobhāreṇa bhūyasā ||
taraṃgopari gacchaṃtī śanakaiḥ śanakaistataḥ
||41||तुष्टा कपिलवर्णां सा ऊधोभारेण भूयसा ॥
तरंगोपरि गच्छंती शनकैः शनकैस्ततः
kāmadhenuṃ samāyāṃtīṃ dṛṣṭvā sarve surāsurāḥ ||
puṣpavarṣeṇa mahatā vavarṣuramitaprabhām
||42||कामधेनुं समायांतीं दृष्ट्वा सर्वे सुरासुराः ॥
पुष्पवर्षेण महता ववर्षुरमितप्रभाम्
tadā tūryāṇyanekāni nedurvādyānyanekaśaḥ ||
ānītā jalamadhyācca saṃvṛtā gośatairapi
||43||तदा तूर्याण्यनेकानि नेदुर्वाद्यान्यनेकशः ॥
आनीता जलमध्याच्च संवृता गोशतैरपि
tāsu nīlāśca kṛṣṇaśca kapilāśca kapiṃjalāḥ ||
babhravaḥ śyāmakā raktā jaṃbūvarṇāśca piṃgalāḥ ||
ābhiryuktā tadā gobhiḥ surabhiḥ pratyadṛśyata
||44||तासु नीलाश्च कृष्णश्च कपिलाश्च कपिंजलाः ॥
बभ्रवः श्यामका रक्ता जंबूवर्णाश्च पिंगलाः ॥
आभिर्युक्ता तदा गोभिः सुरभिः प्रत्यदृश्यत
asurāsurasaṃvītāṃ kāmadhenuṃ yayācire ||
ṛṣayo harṣasaṃyuktā devāndaityāṃśca tatkṣaṇāt
||45||असुरासुरसंवीतां कामधेनुं ययाचिरे ॥
ऋषयो हर्षसंयुक्ता देवान्दैत्यांश्च तत्क्षणात्
sarvebhyaścaiva viprebhyo nānāgotrebhya eva ca ||
surabhīsahitā gāvo dātavyā nātra saṃśayaḥ
||46||सर्वेभ्यश्चैव विप्रेभ्यो नानागोत्रेभ्य एव च ॥
सुरभीसहिता गावो दातव्या नात्र संशयः
tairyācitāste'tra surāsurāśca daduśca tā gāḥ śivatoṣaṇāya ||
taiḥ svīkṛtāstā ṛṣibhiḥ sumaṃgalairmahātmabhiḥ puṇyatamaiḥ surabhyaḥ
||47||तैर्याचितास्तेऽत्र सुरासुराश्च ददुश्च ता गाः शिवतोषणाय ॥
तैः स्वीकृतास्ता ऋषिभिः सुमंगलैर्महात्मभिः पुण्यतमैः सुरभ्यः
puṇyāhaṃ munibhiḥ sarvaiḥ kāritāste tadā surāḥ ||
devānāṃ kāryasiddhyarthamasurāṇāṃ kṣayāya ca
||48||पुण्याहं मुनिभिः सर्वैः कारितास्ते तदा सुराः ॥
देवानां कार्यसिद्ध्यर्थमसुराणां क्षयाय च
punaḥ sarve susaṃrabdhā mamaṃthuḥ kṣīrasāgaram ||
mathyamānāttadā tasmādudadheśca tathā'bhavat
||49||पुनः सर्वे सुसंरब्धा ममंथुः क्षीरसागरम् ॥
मथ्यमानात्तदा तस्मादुदधेश्च तथाऽभवत्
kalpavṛkṣaḥ pārijātaścūtaḥ saṃtānakastathā ||
tāndrumānekataḥ kṛtvā gandharvanagaropamān ||
mamaṃthurugraṃ tvaritāḥ punaḥ kṣīrārṇavaṃ budhā
||50||कल्पवृक्षः पारिजातश्चूतः संतानकस्तथा ॥
तान्द्रुमानेकतः कृत्वा गन्धर्वनगरोपमान् ॥
ममंथुरुग्रं त्वरिताः पुनः क्षीरार्णवं बुधा
nirmathyamānādudadherabhavatsūryavarcasam ||
ratnānāmuttamaṃ ratnaṃ kaustubhākhyaṃ mahāprabham
||51||निर्मथ्यमानादुदधेरभवत्सूर्यवर्चसम् ॥
रत्नानामुत्तमं रत्नं कौस्तुभाख्यं महाप्रभम्
svakīyena prakāśena bhāsayaṃtaṃ jagattrayam ||
ciṃtāmaṇiṃ puraskṛtya kaustubhaṃ dadṛśurhi te
||52||स्वकीयेन प्रकाशेन भासयंतं जगत्त्रयम् ॥
चिंतामणिं पुरस्कृत्य कौस्तुभं ददृशुर्हि ते
sarve surā dadustaṃ vai kaustubhaṃ viṣṇave tadā ||
ciṃtāmaṇi tataḥ kṛtvā madhye caiva surāsurāḥ ||
mamaṃthuḥ punarevābdhiṃ garjaṃtaste balotkaṭāḥ
||53||सर्वे सुरा ददुस्तं वै कौस्तुभं विष्णवे तदा ॥
चिंतामणि ततः कृत्वा मध्ये चैव सुरासुराः ॥
ममंथुः पुनरेवाब्धिं गर्जंतस्ते बलोत्कटाः
mathyamānāttatastasmāduccaiḥśravāḥ samadbhutam ||
babhūva aśvo ratnānāṃ punaścairāvato gajaḥ
||54||मथ्यमानात्ततस्तस्मादुच्चैःश्रवाः समद्भुतम् ॥
बभूव अश्वो रत्नानां पुनश्चैरावतो गजः
tathaiva gajaratnaṃ ca catuḥṣaṣṭyā samanvitam ||
gajānāṃ pāṃḍurāṇāṃ ca caturddantaṃ madānvitam
||55||तथैव गजरत्नं च चतुःषष्ट्या समन्वितम् ॥
गजानां पांडुराणां च चतुर्द्दन्तं मदान्वितम्
tānsarvānmadhyataḥ kṛtvā punaścaiva mamaṃthire ||
nirmathyamānādudadhernirgatāni bahūnyatha
||56||तान्सर्वान्मध्यतः कृत्वा पुनश्चैव ममंथिरे ॥
निर्मथ्यमानादुदधेर्निर्गतानि बहून्यथ
madirā vijayā bhṛṃgī tathā laśunagṛṃjanāḥ ||
atīva unmādakaro dhattūraḥ puṣkarastathā
||57||मदिरा विजया भृंगी तथा लशुनगृंजनाः ॥
अतीव उन्मादकरो धत्तूरः पुष्करस्तथा
sthāpitā naikapadyena tīre nadanadīpateḥ ||
punaśca te tatra mahāsurendrā mamaṃthurabdhiṃ surasattamaiḥ saha
||58||स्थापिता नैकपद्येन तीरे नदनदीपतेः ॥
पुनश्च ते तत्र महासुरेन्द्रा ममंथुरब्धिं सुरसत्तमैः सह
nirmathyamānādudadhestadāsītsā divya lakṣmīrbhuvanaikanāthā ||
ānvīkṣikīṃ brahmavido vadaṃti tathaā cānye mūlavidyāṃ gṛṇaṃti
||59||निर्मथ्यमानादुदधेस्तदासीत्सा दिव्य लक्ष्मीर्भुवनैकनाथा ॥
आन्वीक्षिकीं ब्रह्मविदो वदंति तथआ चान्ये मूलविद्यां गृणंति
brahmavidyāṃ kecidāhuḥ samarthāḥ kecitsiddhimṛddhimājñā mathāśām ||
yāṃ vaiṣṇavīṃ yoginaḥ kecidāhustathā ca māyāṃ māyino nityayuktāḥ
||60||ब्रह्मविद्यां केचिदाहुः समर्थाः केचित्सिद्धिमृद्धिमाज्ञा मथाशाम् ॥
यां वैष्णवीं योगिनः केचिदाहुस्तथा च मायां मायिनो नित्ययुक्ताः
vadaṃti sarve kenasiddhāṃtayuktāṃ yāṃ yogamāyāṃ jñānaśaktyānvitā ye
||61||वदंति सर्वे केनसिद्धांतयुक्तां यां योगमायां ज्ञानशक्त्यान्विता ये
dadṛśustāṃ mahālakṣmīmāyāṃtī śanakaistadā ||
gaurāṃ ca yuvatīṃ snigdhāṃ padmakiṃjalkabhūṣaṇām
||62||ददृशुस्तां महालक्ष्मीमायांती शनकैस्तदा ॥
गौरां च युवतीं स्निग्धां पद्मकिंजल्कभूषणाम्
susmitāṃ sudvijāṃ śyāmāṃ navayauvanabhūṣaṇām ||
vicitravastrābharaṇaratnānekodyataprabhām
||63||सुस्मितां सुद्विजां श्यामां नवयौवनभूषणाम् ॥
विचित्रवस्त्राभरणरत्नानेकोद्यतप्रभाम्
biṃboṣṭhīṃ sunasāṃ tanvīṃ sugrīvāṃ cārulocanām ||
sumadhyāṃ cārujaghanāṃ bṛhatkaṭitaṭāṃ tathā
||64||बिंबोष्ठीं सुनसां तन्वीं सुग्रीवां चारुलोचनाम् ॥
सुमध्यां चारुजघनां बृहत्कटितटां तथा
nānāratnapradīpaiśca nīrājitamukhāṃbujām ||
cāruprasannavadanāṃ hāranūpūraśobhitām
||65||नानारत्नप्रदीपैश्च नीराजितमुखांबुजाम् ॥
चारुप्रसन्नवदनां हारनूपूरशोभिताम्
mūrddhani dhriyamāṇena cchatreṇāpi virājitām ||
cāmarairvījyamānāṃ tāṃ gaṃgākallolalohitaiḥ
||66||मूर्द्धनि ध्रियमाणेन च्छत्रेणापि विराजिताम् ॥
चामरैर्वीज्यमानां तां गंगाकल्लोललोहितैः
pāṃḍuraṃ gajamārūḍhāṃ stūyamānāṃ maharṣibhiḥ ||
suradrumapuṣpamālāṃ bibhratīṃ mallikāyutām
||67||पांडुरं गजमारूढां स्तूयमानां महर्षिभिः ॥
सुरद्रुमपुष्पमालां बिभ्रतीं मल्लिकायुताम्
karāgre dhriyamāṇāṃ tāṃ dṛṣṭvā devāḥ samutsukāḥ ||
ālokanaparā yāvattāvattāndadṛśe hyasau
||68||कराग्रे ध्रियमाणां तां दृष्ट्वा देवाः समुत्सुकाः ॥
आलोकनपरा यावत्तावत्तान्ददृशे ह्यसौ
devāṃśca dānavāṃścaiva siddhacāraṇapannagān ||
yathā mātā svaputrāṃśca mahālakṣmīstathā satī
||69||देवांश्च दानवांश्चैव सिद्धचारणपन्नगान् ॥
यथा माता स्वपुत्रांश्च महालक्ष्मीस्तथा सती
ālokitāstathā devāstayā lakṣmyā śriyānvitāḥ ||
sañjātāstatkṣaṇādeva rājya lakṣaṇalakṣitāḥ ||
daityāste niḥśrikā jātā ye śriyā'navalokitāḥ
||70||आलोकितास्तथा देवास्तया लक्ष्म्या श्रियान्विताः ॥
सञ्जातास्तत्क्षणादेव राज्य लक्षणलक्षिताः ॥
दैत्यास्ते निःश्रिका जाता ये श्रियाऽनवलोकिताः
nirīkṣyamāṇā ca tadā mukundaṃ tamālanīlaṃ sukapolanāsam ||
vibhrājamānaṃ vapuṣā pareṇa śrīvatsalakṣmaṃ sadayāvalokam
||71||निरीक्ष्यमाणा च तदा मुकुन्दं तमालनीलं सुकपोलनासम् ॥
विभ्राजमानं वपुषा परेण श्रीवत्सलक्ष्मं सदयावलोकम्
dṛṣṭvā tadaiva sahasā vanamālayānvitā lakṣmīrgajādavatatāra suvismayaṃtī ||
kaṃṭhe sasarja puruṣasya parasya viṣṇormālāṃ śriyā viracitāṃ bhramarairupetām
||72||दृष्ट्वा तदैव सहसा वनमालयान्विता लक्ष्मीर्गजादवततार सुविस्मयंती ॥
कंठे ससर्ज पुरुषस्य परस्य विष्णोर्मालां श्रिया विरचितां भ्रमरैरुपेताम्
vāmāṃgamāśritya tadā mahātmanaḥ sopāviśattatra samīkṣya tā ubhau ||
surāḥ sadaityā mudamāpuradbhutāṃ siddhāpsaraḥ kiṃnaracāraṇāśca
||73||वामांगमाश्रित्य तदा महात्मनः सोपाविशत्तत्र समीक्ष्य ता उभौ ॥
सुराः सदैत्या मुदमापुरद्भुतां सिद्धाप्सरः किंनरचारणाश्च
sarveṣāmeva lokānāmaikapadyena sarvaśaḥ ||
harṣo mahānabhūttatra lakṣmīnārāyaṇāgame
||74||सर्वेषामेव लोकानामैकपद्येन सर्वशः ॥
हर्षो महानभूत्तत्र लक्ष्मीनारायणागमे
lakṣmyā vṛto mahāviṣṇurlakṣmīstenaiva saṃvṛtā ||
evaṃ parasparaṃ prītyā hyavalokanatatparau
||75||लक्ष्म्या वृतो महाविष्णुर्लक्ष्मीस्तेनैव संवृता ॥
एवं परस्परं प्रीत्या ह्यवलोकनतत्परौ
śaṃkhāśca paṭahāścaiva mṛdaṃgānakagomukhāḥ ||
bheryaśca jharjharīṇāṃ ca sa śabdastumulo'bhavat
||76||शंखाश्च पटहाश्चैव मृदंगानकगोमुखाः ॥
भेर्यश्च झर्झरीणां च स शब्दस्तुमुलोऽभवत्
babhūva gāyakānāṃ ca gāyanaṃ sumahattadā ||
tatāni vitatānyena ghānāni suṣirāṇi ca
||77||बभूव गायकानां च गायनं सुमहत्तदा ॥
ततानि विततान्येन घानानि सुषिराणि च
evaṃ vādyaprabhedaiśca viṣṇuṃ sarvātmanā harim ||
atoṣayansugītajñā gaṃdharvāpsarasāṃ gaṇāḥ
||78||एवं वाद्यप्रभेदैश्च विष्णुं सर्वात्मना हरिम् ॥
अतोषयन्सुगीतज्ञा गंधर्वाप्सरसां गणाः
tathā jagurnāradatuṃburādayo gaṃdharvayakṣāḥ surasiddha saṃghāḥ ||
saṃsevamānāḥ paramātmarūpaṃ nārāyaṇaṃ devamagādhabodham
||79||तथा जगुर्नारदतुंबुरादयो गंधर्वयक्षाः सुरसिद्ध संघाः ॥
संसेवमानाः परमात्मरूपं नारायणं देवमगाधबोधम्
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kedārakhaṇḍe samudramanthanākhyāne lakṣmīprādurbhāvavarṇanaṃnāmaikādaśo'dhyāyaḥ || 11 ||