yuddhavarṇanam
lomaśa uvāca
viṣṇunoktaṃ vacaḥ śrutvā dakṣo vacanamabravīt ||
vedānāmapramāṇaṃ ca kṛtaṃ te madhusūdana
||1||विष्णुनोक्तं वचः श्रुत्वा दक्षो वचनमब्रवीत् ॥
वेदानामप्रमाणं च कृतं ते मधुसूदन
vaidikaṃ karma cotsṛjya kathaṃ seśvaratāṃ vrajet ||
taducyatāṃ mahāviṣṇo yena dharmaḥ pratiṣṭhitaḥ
||2||वैदिकं कर्म चोत्सृज्य कथं सेश्वरतां व्रजेत् ॥
तदुच्यतां महाविष्णो येन धर्मः प्रतिष्ठितः
dakṣeṇokto mahāviṣṇuruvāca parisāṃtvayan ||
traigaṇyaviṣayā vedāḥ saṃbhavaṃti na cānyathā
||3||दक्षेणोक्तो महाविष्णुरुवाच परिसांत्वयन् ॥
त्रैगण्यविषया वेदाः संभवंति न चान्यथा
vedoditāni karmāṇi īśvareṇa vinā katham ||
saphalāni bhaviṣyaṃti viphalānyeva tāni ca
||4||वेदोदितानि कर्माणि ईश्वरेण विना कथम् ॥
सफलानि भविष्यंति विफलान्येव तानि च
tasmātsarvaprayatnena īśvaraṃ śaraṇaṃ vraaijā ||
evaṃ bruvati govinda āgataḥ sainyasāgaraḥ ||
vīrabhadreṇa sadṛśo dadṛśustaṃ tadā surāḥ
||5||तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ईश्वरं शरणं व्रऐजा ॥
एवं ब्रुवति गोविन्द आगतः सैन्यसागरः ॥
वीरभद्रेण सदृशो ददृशुस्तं तदा सुराः
iṃdropi prahasanviṣṇumātmavādarataṃ tadā ||
vajrapāṇiḥ suraiḥ sārddhaṃ yoddhukāmo'bhavattadā
||6||इंद्रोपि प्रहसन्विष्णुमात्मवादरतं तदा ॥
वज्रपाणिः सुरैः सार्द्धं योद्धुकामोऽभवत्तदा
bhṛguṇācāritaḥ śīghramuccāṭanapareṇa hi ||
tadā gaṇāḥ suraiḥ sārdhaṃ yuyudhuste gaṇānvitāḥ
||7||भृगुणाचारितः शीघ्रमुच्चाटनपरेण हि ॥
तदा गणाः सुरैः सार्धं युयुधुस्ते गणान्विताः
śaratomaranāgacairjaghnuste ca parasparam ||
neduḥśaṃkhāśca bahuśastasminraṇamahotsave
||8||शरतोमरनागचैर्जघ्नुस्ते च परस्परम् ॥
नेदुःशंखाश्च बहुशस्तस्मिन्रणमहोत्सवे
tathā dundubhayo neduḥ paṭahā ḍiṃḍimādayaḥ ||
tena śabdena mahatāślāghyamānāstadā surāḥ ||
lokapālaiśca sahitā jaghnustāñchivakiṃkarān
||9||तथा दुन्दुभयो नेदुः पटहा डिंडिमादयः ॥
तेन शब्देन महताश्लाघ्यमानास्तदा सुराः ॥
लोकपालैश्च सहिता जघ्नुस्ताञ्छिवकिंकरान्
khaḍgaiścāpi hatāḥ kecidgadābhiśca vipothitāḥ ||
devaiḥ parājitāḥ sarve gaṇāḥ śatasahasraśaḥ
||10||खड्गैश्चापि हताः केचिद्गदाभिश्च विपोथिताः ॥
देवैः पराजिताः सर्वे गणाः शतसहस्रशः
iṃdrādyaurlokapālaiśca gaṇāste ca parāṅgamukhāḥ ||
kṛtāśca tatkṣaṇādeva bhṛgormaṃtrabalena hi
||11||इंद्राद्यौर्लोकपालैश्च गणास्ते च पराङ्गमुखाः ॥
कृताश्च तत्क्षणादेव भृगोर्मंत्रबलेन हि
uccāṭanaṃ kṛtaṃ teṣāṃ bhṛguṇā yajvinā tadā ||
yajanārthaṃ ca devānāṃ tuṣṭyarthaṃ dīkṣitasya ca
||12||उच्चाटनं कृतं तेषां भृगुणा यज्विना तदा ॥
यजनार्थं च देवानां तुष्ट्यर्थं दीक्षितस्य च
tenaiva devā jayino jātāstatkṣaṇameva hi ||
svānāṃ parājayaṃ dṛṣṭvā vīrabhadro rupānvitaḥ
||13||तेनैव देवा जयिनो जातास्तत्क्षणमेव हि ॥
स्वानां पराजयं दृष्ट्वा वीरभद्रो रुपान्वितः
bhūtānpretānpiśācāṃśca kṛtvā tāneva pṛṣṭhataḥ ||
vṛṣabhasthānpuraskṛtya svayaṃ caiva mahābalaḥ ||
tīkṣṇaṃ triśūlamādāya pātayāmāsa tānraṇe
||14||भूतान्प्रेतान्पिशाचांश्च कृत्वा तानेव पृष्ठतः ॥
वृषभस्थान्पुरस्कृत्य स्वयं चैव महाबलः ॥
तीक्ष्णं त्रिशूलमादाय पातयामास तान्रणे
devānyakṣānpiśācāṃśca guhyakānrākṣasāṃ stathā ||
śūlaghātaiśca te sarve gaṇā devānprajaghnire
||15||देवान्यक्षान्पिशाचांश्च गुह्यकान्राक्षसां स्तथा ॥
शूलघातैश्च ते सर्वे गणा देवान्प्रजघ्निरे
keciddvidhākṛtāḥ khaṅgairmudgaraiścāpi pothitāḥ ||
paraśvadhaiḥ khaṃḍaśaśca kṛtāḥ kecidraṇājire
||16||केचिद्द्विधाकृताः खङ्गैर्मुद्गरैश्चापि पोथिताः ॥
परश्वधैः खंडशश्च कृताः केचिद्रणाजिरे
śūlairbhinnāśca śataśaḥ kecicca śakalīkṛtāḥ ||
evaṃ parājitāḥ sarve palāyanaparāyaṇāḥ
||17||शूलैर्भिन्नाश्च शतशः केचिच्च शकलीकृताः ॥
एवं पराजिताः सर्वे पलायनपरायणाः
parasparaṃ pariṣvajya gatāstepi triviṣṭapam ||
kevalaṃ lokapālāśca iṃdrādyāstasthurutsukāḥ ||
bṛhaspatiṃ pṛcchamānāḥ kutosmākaṃ jayo bhavet
||18||परस्परं परिष्वज्य गतास्तेपि त्रिविष्टपम् ॥
केवलं लोकपालाश्च इंद्राद्यास्तस्थुरुत्सुकाः ॥
बृहस्पतिं पृच्छमानाः कुतोस्माकं जयो भवेत्
bṛhaspatiruvācedaṃ sureṃdraṃ tvaritastadā ||
bṛhaspatiruvāca ||
yaduktaṃ viṣṇunā pūrvaṃ tatsatyaṃ jātamadya vai
||19||बृहस्पतिरुवाचेदं सुरेंद्रं त्वरितस्तदा ॥
बृहस्पतिरुवाच ॥
यदुक्तं विष्णुना पूर्वं तत्सत्यं जातमद्य वै
asti cedīśvaraḥ kaścitphalarūpyasya karmmaṇaḥ ||
kartāraṃ bhajate sopi na hyakartuḥ prabhurhisaḥ
||20||अस्ति चेदीश्वरः कश्चित्फलरूप्यस्य कर्म्मणः ॥
कर्तारं भजते सोपि न ह्यकर्तुः प्रभुर्हिसः
na maṃtrauṣadhayaḥ sarve nābhicārā na laukikāḥ ||
na karmāṇi na vedāśca na mīmāṃsādvayaṃ tathā
||21||न मंत्रौषधयः सर्वे नाभिचारा न लौकिकाः ॥
न कर्माणि न वेदाश्च न मीमांसाद्वयं तथा
jñātumīśāḥ saṃbhavaṃti bhaktyājñeyastvananyayā ||
śāṃtyā ca parayā tṛṣṭyā jñātavyo hi sadāśivaḥ
||22||ज्ञातुमीशाः संभवंति भक्त्याज्ञेयस्त्वनन्यया ॥
शांत्या च परया तृष्ट्या ज्ञातव्यो हि सदाशिवः
tena sarvaṃ saṃbhavaṃti sukhaduḥjhakhātmakaṃ jagat ||
paraṃtu saṃvadiṣyāmi kāryākāryavivakṣayā
||23||तेन सर्वं संभवंति सुखदुःझखात्मकं जगत् ॥
परंतु संवदिष्यामि कार्याकार्यविवक्षया
tvamiṃdra bāliśo bhūtvā lokapālaiḥ sahādya vai ||
āgato bāliśo bhūtvā idānīṃ kiṃ kariṣyasi
||24||त्वमिंद्र बालिशो भूत्वा लोकपालैः सहाद्य वै ॥
आगतो बालिशो भूत्वा इदानीं किं करिष्यसि
ete rudrasahāyāśca gaṇāḥ paramaśobhanāḥ ||
kupitāśca mahābhāgā na tu śeṣaṃ prakurvate
||25||एते रुद्रसहायाश्च गणाः परमशोभनाः ॥
कुपिताश्च महाभागा न तु शेषं प्रकुर्वते
evaṃ bṛhaspatervākyaṃ śrutvā te'pi divaukasaḥ ||
ciṃtāmāpedire sarve lokapālā maheśvarāḥ
||26||एवं बृहस्पतेर्वाक्यं श्रुत्वा तेऽपि दिवौकसः ॥
चिंतामापेदिरे सर्वे लोकपाला महेश्वराः
tato'bravīdvīrabhadro gaṇaiḥ parivṛto bhṛśam ||
sarve yūyaṃ bāliśatvādavadānārthamāgatāḥ
||27||ततोऽब्रवीद्वीरभद्रो गणैः परिवृतो भृशम् ॥
सर्वे यूयं बालिशत्वादवदानार्थमागताः
avadānāni dāsyāmi tṛptyarthaṃ bhavatāṃ tvaran ||
evamuktvā śitairbāṇairjaghānātha ruṣānvitaḥ
||28||अवदानानि दास्यामि तृप्त्यर्थं भवतां त्वरन् ॥
एवमुक्त्वा शितैर्बाणैर्जघानाथ रुषान्वितः
tairbāṇairnihatāḥ sarve jagmuste ca diśo daśa
||29||तैर्बाणैर्निहताः सर्वे जग्मुस्ते च दिशो दश
gateṣu lokapāleṣu vidruteṣu sureṣu ca ||
yajñavāṭe samāyāto vīrabhadro gaṇānvataḥ
||30||गतेषु लोकपालेषु विद्रुतेषु सुरेषु च ॥
यज्ञवाटे समायातो वीरभद्रो गणान्वतः
tadā ta ṛṣayaḥ sarve sarvameveśvareśvaram ||
vijñaptukāmāḥ sahasā ūcurevaṃ janārdanam
||31||तदा त ऋषयः सर्वे सर्वमेवेश्वरेश्वरम् ॥
विज्ञप्तुकामाः सहसा ऊचुरेवं जनार्दनम्
rakṣa yajñaṃ hi dakṣasya yajñosi tvaṃ na saṃśayaḥ ||
etacchrutvā tu vacanamṛṣīṇāṃ vai janārdanaḥ
||32||रक्ष यज्ञं हि दक्षस्य यज्ञोसि त्वं न संशयः ॥
एतच्छ्रुत्वा तु वचनमृषीणां वै जनार्दनः
yoddhukāmaḥ sthito yuddhe viṣṇuradhyātmadīpakaḥ ||
vīrabhadro mahābāhuḥ keśavaṃ vākyamabravīt
||33||योद्धुकामः स्थितो युद्धे विष्णुरध्यात्मदीपकः ॥
वीरभद्रो महाबाहुः केशवं वाक्यमब्रवीत्
atra tvayāgataṃ kasmādviṣṇo vettrā mahābalam ||
dakṣasya pakṣamāśritya kathaṃ jeṣyasi tadvada
||34||अत्र त्वयागतं कस्माद्विष्णो वेत्त्रा महाबलम् ॥
दक्षस्य पक्षमाश्रित्य कथं जेष्यसि तद्वद
dākṣāyaṇyā kṛtaṃ yacca na dṛṣṭaṃ kiṃ tvayānagha ||
tvaṃ cāpi yajñe dakṣasya avadānārthamāgataḥ ||
avadānaṃ prayacchāmi tava cāpi mahābhūja
||35||दाक्षायण्या कृतं यच्च न दृष्टं किं त्वयानघ ॥
त्वं चापि यज्ञे दक्षस्य अवदानार्थमागतः ॥
अवदानं प्रयच्छामि तव चापि महाभूज
evamuktvā praṇamyādau viṣṇuṃ sadṛśarūpiṇam ||
vīrabhadro'grato bhūtvā viṣṇuṃ vākyamathābravīt
||36||एवमुक्त्वा प्रणम्यादौ विष्णुं सदृशरूपिणम् ॥
वीरभद्रोऽग्रतो भूत्वा विष्णुं वाक्यमथाब्रवीत्
yathā śaṃbhustathā tvaṃ hi mama nāstyatra saṃśayaḥ ||
tathāpi tvaṃ mahābāho yoddhukāmo'grataḥ stitaḥ ||
neṣyāmyapunarāvṛttiṃ yadi tiṣṭhestvamātmanā
||37||यथा शंभुस्तथा त्वं हि मम नास्त्यत्र संशयः ॥
तथापि त्वं महाबाहो योद्धुकामोऽग्रतः स्तितः ॥
नेष्याम्यपुनरावृत्तिं यदि तिष्ठेस्त्वमात्मना
tasya tadvacanaṃ śrutvā vīrabhadrasya dhīmataḥ ||
uvāca prahasandevo viṣṇuḥ sarveśvareśvaraḥ
||38||तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वीरभद्रस्य धीमतः ॥
उवाच प्रहसन्देवो विष्णुः सर्वेश्वरेश्वरः
viṣṇuruvāca
rudratejaḥprasūtosi pavitro'si mahāmate ||
anena prārthitaḥ pūrvaṃ yajñārthaṃ ca punaḥ punaḥ
||39||रुद्रतेजःप्रसूतोसि पवित्रोऽसि महामते ॥
अनेन प्रार्थितः पूर्वं यज्ञार्थं च पुनः पुनः
ahaṃ bhaktaparādhīnastathā so'pi maheśvaraḥ ||
tenaiva kāraṇenātra dakṣasya yajanaṃ prati
||40||अहं भक्तपराधीनस्तथा सोऽपि महेश्वरः ॥
तेनैव कारणेनात्र दक्षस्य यजनं प्रति
āgato'haṃ vīrabhadra rudrakopasamudbhava ||
ahaṃ nivārayāmi tvāṃ tvaṃ vā māṃ vinivāraya
||41||आगतोऽहं वीरभद्र रुद्रकोपसमुद्भव ॥
अहं निवारयामि त्वां त्वं वा मां विनिवारय
ityuktavati goviṃde prahasya sa mahābhujaḥ ||
praśrayāvanato bhūtvā idamāha janārdanam
||42||इत्युक्तवति गोविंदे प्रहस्य स महाभुजः ॥
प्रश्रयावनतो भूत्वा इदमाह जनार्दनम्
yathā śivastathā tvaṃ hi yathā tvaṃ ca tathā śivaḥ ||
sevakāśca vayaṃ sarve tava vā śaṃkarasya ca
||43||यथा शिवस्तथा त्वं हि यथा त्वं च तथा शिवः ॥
सेवकाश्च वयं सर्वे तव वा शंकरस्य च
tacchrutvā vacanaṃ tasya so'cyutaḥ saṃprahasya ca ||
idaṃ viṣṇurmahāvākyaṃ jagāda parameśvaraḥ
||44||तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य सोऽच्युतः संप्रहस्य च ॥
इदं विष्णुर्महावाक्यं जगाद परमेश्वरः
yodhayasva mahābāho mayā sārdhamaśaṃkitaḥ ||
tavāstraiḥ pūryamāṇo'haṃ gacchāmi bhavanaṃ svakam
||45||योधयस्व महाबाहो मया सार्धमशंकितः ॥
तवास्त्रैः पूर्यमाणोऽहं गच्छामि भवनं स्वकम्
tathetyuktvā tu vīro'sau vīrabhadro mahābalaḥ ||
gṛhītvā paramāstrāṇi siṃhanādairjagarja ha
||46||तथेत्युक्त्वा तु वीरोऽसौ वीरभद्रो महाबलः ॥
गृहीत्वा परमास्त्राणि सिंहनादैर्जगर्ज ह
viṣṇuścāpi mahāghoṣaṃ śaṃkhanādaṃ cakāra saḥ ||
tacchrutvā ye gatā devā raṇaṃ hitvā''yayuḥ punaḥ
||47||विष्णुश्चापि महाघोषं शंखनादं चकार सः ॥
तच्छ्रुत्वा ये गता देवा रणं हित्वाऽऽययुः पुनः
vyūhaṃ cakrustadā sarve lokapālāḥ savāsavāḥ ||
tadendreṇa hato naṃdīvajreṇa śataparvaṇā
||48||व्यूहं चक्रुस्तदा सर्वे लोकपालाः सवासवाः ॥
तदेन्द्रेण हतो नंदीवज्रेण शतपर्वणा
naṃdīnā ca hataḥ śakrastriśūlena stanāṃtare ||
vāyunā ca hato bhṛṃgī bhṛṃgiṇā vāyurāhataḥ
||49||नंदीना च हतः शक्रस्त्रिशूलेन स्तनांतरे ॥
वायुना च हतो भृंगी भृंगिणा वायुराहतः
śūlena sitadhāreṇa saṃnaddho daṇḍadhāriṇā ||
yamena saha saṃgrāmaṃ mahākālo balānvitaḥ
||50||शूलेन सितधारेण संनद्धो दण्डधारिणा ॥
यमेन सह संग्रामं महाकालो बलान्वितः
kubereṇa ca saṃgamya kūṣmāṃḍānāṃ patiḥ svayam ||
varuṇena samaṃ yuddhaṃ muṃḍaścaiva mahābalaḥ
||51||कुबेरेण च संगम्य कूष्मांडानां पतिः स्वयम् ॥
वरुणेन समं युद्धं मुंडश्चैव महाबलः
yuyudhe parayāśaktyā trailokyaṃ vismayanniva ||
nairṛtena samāgamya caṃḍaścabalavattaraḥ
||52||युयुधे परयाशक्त्या त्रैलोक्यं विस्मयन्निव ॥
नैर्ऋतेन समागम्य चंडश्चबलवत्तरः
yuyudhe paramāstreṇa nairṛtyaṃ ca viḍaṃbayan ||
yoginīcakrasaṃyukto bhairavo nāyako mahān
||53||युयुधे परमास्त्रेण नैर्ऋत्यं च विडंबयन् ॥
योगिनीचक्रसंयुक्तो भैरवो नायको महान्
vidārya devānakhilānpapau śoṇitamadbutam ||
kṣetrapālāstathā cānye bhūtapramathaguhyakāḥ
||54||विदार्य देवानखिलान्पपौ शोणितमद्बुतम् ॥
क्षेत्रपालास्तथा चान्ये भूतप्रमथगुह्यकाः
sākinī ḍākinī raudrā navadurgāstathaiva ca ||
yoginyo yātudānyaśca tathā kūṣmāṃḍakādayaḥ ||
neduḥ papuḥ śoṇitaṃ ca bubhujuḥ piśitaṃ bahu
||55||साकिनी डाकिनी रौद्रा नवदुर्गास्तथैव च ॥
योगिन्यो यातुदान्यश्च तथा कूष्मांडकादयः ॥
नेदुः पपुः शोणितं च बुभुजुः पिशितं बहु
bhakṣyamāṇaṃ tadā sainyaṃ vilokya surarāṭsvayam ||
vihāya naṃdinaṃ paścādvīrabhadraṃ samākṣipat
||56||भक्ष्यमाणं तदा सैन्यं विलोक्य सुरराट्स्वयम् ॥
विहाय नंदिनं पश्चाद्वीरभद्रं समाक्षिपत्
vīrabhadro vihāyaiva viṣṇuṃ devendramāsthitaḥ ||
tayoryuddhamabhūddhoraṃ budhāṃgārakayoriva
||57||वीरभद्रो विहायैव विष्णुं देवेन्द्रमास्थितः ॥
तयोर्युद्धमभूद्धोरं बुधांगारकयोरिव
vīrabhadraṃ yadā śakro haṃtukāmastvarānvitaḥ ||
tāvacchaṃkraṃ gajasthaṃ hi purayāmāsa mārgaṇaiḥ
||58||वीरभद्रं यदा शक्रो हंतुकामस्त्वरान्वितः ॥
तावच्छंक्रं गजस्थं हि पुरयामास मार्गणैः
vīrabhadro ruṣāviṣṭo durnivāryo mahābalaḥ ||
tadedreṃṇāhataḥ śīghraṃ vajreṇa śataparvaṇā
||59||वीरभद्रो रुषाविष्टो दुर्निवार्यो महाबलः ॥
तदेद्रेंणाहतः शीघ्रं वज्रेण शतपर्वणा
sagajaṃ ca savajraṃ ca vāsavaṃ grastumudyutaḥ ||
hāhākāro mahā nāsīdbhūtānāṃ tatra paśyatām
||60||सगजं च सवज्रं च वासवं ग्रस्तुमुद्युतः ॥
हाहाकारो महा नासीद्भूतानां तत्र पश्यताम्
vīrabhadraṃ tatābhūtaṃ tathābhūtaṃ haṃtukāmaṃ puraṃdaram ||
tavramāṇastadā viṣṇurvīrabhadrāgrataḥ sthitaḥ
||61||वीरभद्रं तताभूतं तथाभूतं हंतुकामं पुरंदरम् ॥
तव्रमाणस्तदा विष्णुर्वीरभद्राग्रतः स्थितः
śakraṃ ca pṛṣṭhataḥ kṛtvā yodhayāmāsa vai tadā ||
vīrabhadrasya viṣṇośca yuddhaṃ paramabhūttadā
||62||शक्रं च पृष्ठतः कृत्वा योधयामास वै तदा ॥
वीरभद्रस्य विष्णोश्च युद्धं परमभूत्तदा
śastrāstrairvividhākārairyodhayāmāsatustadā ||
punarnaṃdinamālokya śakro yuddha viśāradaḥ
||63||शस्त्रास्त्रैर्विविधाकारैर्योधयामासतुस्तदा ॥
पुनर्नंदिनमालोक्य शक्रो युद्ध विशारदः
dvaṃdvayuddhaṃ sutumulaṃ devānāṃ pramathaiḥ saha ||
pramathā mathitā devaiḥ sarve te prādravanraṇāt
||64||द्वंद्वयुद्धं सुतुमुलं देवानां प्रमथैः सह ॥
प्रमथा मथिता देवैः सर्वे ते प्राद्रवन्रणात्
gaṇānparāṅmukhāndṛṣṭvā sarve te vyādhayo bhṛśam ||
rudrakopātsamudbhūtā devāścāpi pradudruvuḥ
||65||गणान्पराङ्मुखान्दृष्ट्वा सर्वे ते व्याधयो भृशम् ॥
रुद्रकोपात्समुद्भूता देवाश्चापि प्रदुद्रुवुः
jvaraistu pīḍitāndevāndṛṣṭvā viṣṇurhasanniva ||
jīvagrāheṇa jagrāha devāṃstāṃśca pṛthakpṛthak
||66||ज्वरैस्तु पीडितान्देवान्दृष्ट्वा विष्णुर्हसन्निव ॥
जीवग्राहेण जग्राह देवांस्तांश्च पृथक्पृथक्
devāścinau tadāhūya vyādhīnhaṃtuṃ tadā bhṛtim ||
dadau tābhyāṃ prayatnena gaṇayitvā subuddhimān
||67||देवाश्चिनौ तदाहूय व्याधीन्हंतुं तदा भृतिम् ॥
ददौ ताभ्यां प्रयत्नेन गणयित्वा सुबुद्धिमान्
jvarāṃśca sannipātāṃśca anye bhūtadruhastadā ||
tānsarvānnigṛhītvātha aśvinau tau mudānvitau ||
vijvarānatha devāṃśca kṛtvā mumudatuściram
||68||ज्वरांश्च सन्निपातांश्च अन्ये भूतद्रुहस्तदा ॥
तान्सर्वान्निगृहीत्वाथ अश्विनौ तौ मुदान्वितौ ॥
विज्वरानथ देवांश्च कृत्वा मुमुदतुश्चिरम्
tairjitaṃ yoginīcakraṃ bhairavaṃ vyākulīkṛtam ||
tīkṣṇāgraiḥ pātayāmāsuḥ śarairbhūtagaṇānapi
||69||तैर्जितं योगिनीचक्रं भैरवं व्याकुलीकृतम् ॥
तीक्ष्णाग्रैः पातयामासुः शरैर्भूतगणानपि
surairvidrāvitaṃ sainyaṃ vilokya patitaṃ bhuvi ||
vīrabhadro rupāviṣṭo viṣṇuṃ vacanamabravīt
||70||सुरैर्विद्रावितं सैन्यं विलोक्य पतितं भुवि ॥
वीरभद्रो रुपाविष्टो विष्णुं वचनमब्रवीत्
tvaṃ śūrosi mahābāho devānāṃ pālako hyasi ||
yudhyasva māṃ prayatnena yadi te matirīdṛśī
||71||त्वं शूरोसि महाबाहो देवानां पालको ह्यसि ॥
युध्यस्व मां प्रयत्नेन यदि ते मतिरीदृशी
ityuktvā taṃ samāsādya viṣṇuṃ sarveśvareśvaram ||
vavarṣa niśitairbāṇairvīrabhadro mahābalaḥ
||72||इत्युक्त्वा तं समासाद्य विष्णुं सर्वेश्वरेश्वरम् ॥
ववर्ष निशितैर्बाणैर्वीरभद्रो महाबलः
tadā cakreṇa bhagavānvīrabhadraṃ jaghāna saḥ ||
āyāṃtaṃ cakramālokya grasitaṃ tatkṣaṇācca tat
||73||तदा चक्रेण भगवान्वीरभद्रं जघान सः ॥
आयांतं चक्रमालोक्य ग्रसितं तत्क्षणाच्च तत्
grasitaṃ cakramālokya viṣṇuḥ parapuraṃjayaḥ ||
mukhaṃ tasya parāmṛjya viṣṇunodgilitaṃ punaḥ
||74||ग्रसितं चक्रमालोक्य विष्णुः परपुरंजयः ॥
मुखं तस्य परामृज्य विष्णुनोद्गिलितं पुनः
svacakramādāya mahānubhāvo divaṃ gato'tho bhuvanaikabhartā ||
jñātvā ca tatsarvamidaṃ ca viṣṇuḥ kṛtī kṛtaṃ duṣprasahaṃ pareṣām
||75||स्वचक्रमादाय महानुभावो दिवं गतोऽथो भुवनैकभर्ता ॥
ज्ञात्वा च तत्सर्वमिदं च विष्णुः कृती कृतं दुष्प्रसहं परेषाम्
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kedārakhaṃḍe vīrabhadrādīnāṃ viṣṇvādibhiḥ saha yuddhavarṇanaṃnāma caturtho'dhyāyaḥ || 4 ||