brahmaṇe śrīdevyā upadeśavarṇanam
brahmovāca
iti pṛṣṭā mayā devī vinayāvanatena ca |
uvāca vacanaṃ ślakṣṇamādyā bhagavatī hi sā
||1||इति पृष्टा मया देवी विनयावनतेन च ।
उवाच वचनं श्लक्ष्णमाद्या भगवती हि सा
devyuvāca
sadaikatvaṃ na bhedo'sti sarvadaiva mamāsya ca |
yo'sau sāhamahaṃ yo'sau bhedo'sti mativibhramāt
||2||सदैकत्वं न भेदोऽस्ति सर्वदैव ममास्य च ।
योऽसौ साहमहं योऽसौ भेदोऽस्ति मतिविभ्रमात्
āvayorantaraṃ sūkṣmaṃ yo veda matimānhi saḥ |
vimuktaḥ sa tu saṃsārānmucyate nātra saṃśayaḥ
||3||आवयोरन्तरं सूक्ष्मं यो वेद मतिमान्हि सः ।
विमुक्तः स तु संसारान्मुच्यते नात्र संशयः
ekamevādvitīyaṃ vai brahma nityaṃ sanātanam |
dvaitabhāvaṃ punaryāti kāla utpitsusaṃjñake
||4||एकमेवाद्वितीयं वै ब्रह्म नित्यं सनातनम् ।
द्वैतभावं पुनर्याति काल उत्पित्सुसंज्ञके
yathā dīpastathopādheryogātsañjāyate dvidhā |
chāyevādarśamadhye vā pratibimbaṃ tathāvayoḥ
||5||यथा दीपस्तथोपाधेर्योगात्सञ्जायते द्विधा ।
छायेवादर्शमध्ये वा प्रतिबिम्बं तथावयोः
bheda utpattikāle vai sargārthaṃ prabhavatyaja |
dṛśyādṛśyavibhedo'yaṃ dvaividhye sati sarvathā
||6||भेद उत्पत्तिकाले वै सर्गार्थं प्रभवत्यज ।
दृश्यादृश्यविभेदोऽयं द्वैविध्ये सति सर्वथा
nāhaṃ strī na pumāṃścāhaṃ na klībaṃ sargasaṃkṣaye |
sarge sati vibhedaḥ syātkalpito'yaṃ dhiyā punaḥ
||7||नाहं स्त्री न पुमांश्चाहं न क्लीबं सर्गसंक्षये ।
सर्गे सति विभेदः स्यात्कल्पितोऽयं धिया पुनः
ahaṃ buddhirahaṃ śrīśca dhṛtiḥ kīrtiḥ smṛtistathā |
śraddhā medhā dayā lajjā kṣudhā tṛṣṇā tathā kṣamā
||8||अहं बुद्धिरहं श्रीश्च धृतिः कीर्तिः स्मृतिस्तथा ।
श्रद्धा मेधा दया लज्जा क्षुधा तृष्णा तथा क्षमा
kāntiḥ śāntiḥ pipāsā ca nidrā tandrā jarājarā |
vidyāvidyā spṛhā vāñchā śaktiścāśaktireva ca
||9||कान्तिः शान्तिः पिपासा च निद्रा तन्द्रा जराजरा ।
विद्याविद्या स्पृहा वाञ्छा शक्तिश्चाशक्तिरेव च
vasā majjā ca tvakcāhaṃ dṛṣṭirvāganṛtānṛtā |
parā madhyā ca paśyantī nāḍyo'haṃ vividhāśca yāḥ
||10||वसा मज्जा च त्वक्चाहं दृष्टिर्वागनृतानृता ।
परा मध्या च पश्यन्ती नाड्योऽहं विविधाश्च याः
kiṃ nāhaṃ paśya saṃsāre madviyuktaṃ kimasti hi |
sarvamevāhamityevaṃ niścayaṃ viddhi padmaja
||11||किं नाहं पश्य संसारे मद्वियुक्तं किमस्ति हि ।
सर्वमेवाहमित्येवं निश्चयं विद्धि पद्मज
etairme niścitai rūpairvihīnaṃ kiṃ vadasva me |
tasmādahaṃ vidhe cāsminsarge vai vitatābhavam
||12||एतैर्मे निश्चितै रूपैर्विहीनं किं वदस्व मे ।
तस्मादहं विधे चास्मिन्सर्गे वै वितताभवम्
nūnaṃ sarveṣu deveṣu nānānāmadharā hyaham |
bhavāmi śaktirūpeṇa karomi ca parākramam
||13||नूनं सर्वेषु देवेषु नानानामधरा ह्यहम् ।
भवामि शक्तिरूपेण करोमि च पराक्रमम्
gaurī brāhmī tathā raudrī vārāhī vaiṣṇavī śivā |
vārūṇī cātha kauberī nārasiṃhī ca vāsavī
||14||गौरी ब्राह्मी तथा रौद्री वाराही वैष्णवी शिवा ।
वारूणी चाथ कौबेरी नारसिंही च वासवी
utpanneṣu samasteṣu kāryeṣu praviśāmi tān |
karomi sarvakāryāṇi nimittaṃ taṃ vidhāya vai
||15||उत्पन्नेषु समस्तेषु कार्येषु प्रविशामि तान् ।
करोमि सर्वकार्याणि निमित्तं तं विधाय वै
jale śītaṃ tathā vahnāvauṣṇyaṃ jyotirdivākare |
niśānāthe himā kāmaṃ prabhavāmi yathā tathā
||16||जले शीतं तथा वह्नावौष्ण्यं ज्योतिर्दिवाकरे ।
निशानाथे हिमा कामं प्रभवामि यथा तथा
mayā tyaktaṃ vidhe nūnaṃ spandituṃ na kṣamaṃ bhavet |
jīvajātaṃ ca saṃsāre niścayo'yaṃ bruve tvayi
||17||मया त्यक्तं विधे नूनं स्पन्दितुं न क्षमं भवेत् ।
जीवजातं च संसारे निश्चयोऽयं ब्रुवे त्वयि
aśaktaḥ śaṅkaro hantuṃ daityānkila mayojjhitaḥ |
śaktihīnaṃ naraṃ brūte lokaścaivātidurbalam
||18||अशक्तः शङ्करो हन्तुं दैत्यान्किल मयोज्झितः ।
शक्तिहीनं नरं ब्रूते लोकश्चैवातिदुर्बलम्
rudrahīnaṃ viṣṇuhīnaṃ na vadanti janāḥ kila |
śaktihīnaṃ yathā sarve pravadanti narādhamam
||19||रुद्रहीनं विष्णुहीनं न वदन्ति जनाः किल ।
शक्तिहीनं यथा सर्वे प्रवदन्ति नराधमम्
patitaḥ skhalito bhītaḥ śāntaḥ śatruvaśaṃ gataḥ |
aśaktaḥ procyate loke nārudraḥ ko'pi kathyate
||20||पतितः स्खलितो भीतः शान्तः शत्रुवशं गतः ।
अशक्तः प्रोच्यते लोके नारुद्रः कोऽपि कथ्यते
tadviddhi kāraṇaṃ śaktiryathā tvaṃ ca sisṛkṣasi |
bhavitā ca yadā yuktaḥ śaktyā kartā tadākhilam
||21||तद्विद्धि कारणं शक्तिर्यथा त्वं च सिसृक्षसि ।
भविता च यदा युक्तः शक्त्या कर्ता तदाखिलम्
tathā haristathā śaṃbhustathendro'tha vibhāvasuḥ |
śaśī sūryo yamastvaṣṭā varuṇaḥ pavanastathā
||22||तथा हरिस्तथा शंभुस्तथेन्द्रोऽथ विभावसुः ।
शशी सूर्यो यमस्त्वष्टा वरुणः पवनस्तथा
dharā sthirā tadā dhartuṃ śaktiyuktā yadā bhavet |
anyathā cedaśaktā syātparamāṇośca dhāraṇe
||23||धरा स्थिरा तदा धर्तुं शक्तियुक्ता यदा भवेत् ।
अन्यथा चेदशक्ता स्यात्परमाणोश्च धारणे
tathā śeṣastathā kūrmo ye'nye sarve ca diggajāḥ |
madyuktā vai samarthāśca svāni kāryāṇi sādhitum
||24||तथा शेषस्तथा कूर्मो येऽन्ये सर्वे च दिग्गजाः ।
मद्युक्ता वै समर्थाश्च स्वानि कार्याणि साधितुम्
jalaṃ pibāmi sakalaṃ saṃharāmi vibhāvasum |
pavanaṃ stambhayāmyadya yadicchāmi tathācaram
||25||जलं पिबामि सकलं संहरामि विभावसुम् ।
पवनं स्तम्भयाम्यद्य यदिच्छामि तथाचरम्
tattvānāṃ caiva sarveṣāṃ kadāpi kamalodbhava |
asatāṃ bhāvasandehaḥ kartavyo na kadācana
||26||तत्त्वानां चैव सर्वेषां कदापि कमलोद्भव ।
असतां भावसन्देहः कर्तव्यो न कदाचन
kadācitprāgabhāvaḥ syātpradhvaṃsābhāva eva vā |
mṛtpiṇḍeṣu kapāleṣu ghaṭābhāvo yathā tathā
||27||कदाचित्प्रागभावः स्यात्प्रध्वंसाभाव एव वा ।
मृत्पिण्डेषु कपालेषु घटाभावो यथा तथा
adyātra pṛthivī nāsti kva gateti vicāraṇe |
sañjātā iti vijñeyā asyāstu paramāṇavaḥ
||28||अद्यात्र पृथिवी नास्ति क्व गतेति विचारणे ।
सञ्जाता इति विज्ञेया अस्यास्तु परमाणवः
śāśvataṃ kṣaṇikaṃ śūnyaṃ nityānityaṃ sakartukam |
ahaṅkārāgrimañcaiva saptabhedairvivakṣitam
||29||शाश्वतं क्षणिकं शून्यं नित्यानित्यं सकर्तुकम् ।
अहङ्काराग्रिमञ्चैव सप्तभेदैर्विवक्षितम्
gṛhāṇāja mahatattvamahaṅkārastadudbhavaḥ |
tataḥ sarvāṇi bhūtāni racayasva yathā purā
||30||गृहाणाज महतत्त्वमहङ्कारस्तदुद्भवः ।
ततः सर्वाणि भूतानि रचयस्व यथा पुरा
vrajantu svāni dhiṣṇyāni viracya nivasantu vaḥ |
svāni svāni ca kāryāṇi kurvantu daivabhāvitāḥ
||31||व्रजन्तु स्वानि धिष्ण्यानि विरच्य निवसन्तु वः ।
स्वानि स्वानि च कार्याणि कुर्वन्तु दैवभाविताः
gṛhāṇemāṃ vidhe śaktiṃ surūpāṃ cāruhāsinīm |
mahāsarasvatīṃ nāmnā rajoguṇayutāṃ varām
||32||गृहाणेमां विधे शक्तिं सुरूपां चारुहासिनीम् ।
महासरस्वतीं नाम्ना रजोगुणयुतां वराम्
śvetāmbaradharāṃ divyāṃ divyabhūṣaṇabhūṣitām |
varāsanasamārūḍhāṃ krīḍārthaṃ sahacāriṇīm
||33||श्वेताम्बरधरां दिव्यां दिव्यभूषणभूषिताम् ।
वरासनसमारूढां क्रीडार्थं सहचारिणीम्
eṣā sahacarī nityaṃ bhaviṣyati varāṅganā |
māvamaṃsthā vibhūtiṃ me matvā pūjyatamāṃ priyām
||34||एषा सहचरी नित्यं भविष्यति वराङ्गना ।
मावमंस्था विभूतिं मे मत्वा पूज्यतमां प्रियाम्
gaccha tvamanayā sārdhaṃ satyalokaṃ batāśu vai |
bījāccaturvidhaṃ sarvaṃ samutpādaya sāmpratam
||35||गच्छ त्वमनया सार्धं सत्यलोकं बताशु वै ।
बीजाच्चतुर्विधं सर्वं समुत्पादय साम्प्रतम्
liṅgakośāśca jīvaistaiḥ sahitāḥ karmabhistathā |
vartante saṃsthitāḥ kāle tānkuru tvaṃ yathā purā
||36||लिङ्गकोशाश्च जीवैस्तैः सहिताः कर्मभिस्तथा ।
वर्तन्ते संस्थिताः काले तान्कुरु त्वं यथा पुरा
kālakarmasvabhāvākhyaiḥ kāraṇaiḥ sakalaṃ jagat |
svabhāvasvaguṇairyuktaṃ pūrvavatsacarācaram
||37||कालकर्मस्वभावाख्यैः कारणैः सकलं जगत् ।
स्वभावस्वगुणैर्युक्तं पूर्ववत्सचराचरम्
mānanīyastvayā viṣṇuḥ pūjanīyaśca sarvadā |
sattvaguṇapradhānatvādadhikaḥ sarvataḥ sadā
||38||माननीयस्त्वया विष्णुः पूजनीयश्च सर्वदा ।
सत्त्वगुणप्रधानत्वादधिकः सर्वतः सदा
yadā yadā hi kāryaṃ vo bhaviṣyati duratyayam |
kariṣyati pṛthivyāṃ vai avatāraṃ tadā hariḥ
||39||यदा यदा हि कार्यं वो भविष्यति दुरत्ययम् ।
करिष्यति पृथिव्यां वै अवतारं तदा हरिः
tiryagyonāvathānyatra mānuṣīṃ tanumāśritaḥ |
dānavānāṃ vināśaṃ vai kariṣyati janārdanaḥ
||40||तिर्यग्योनावथान्यत्र मानुषीं तनुमाश्रितः ।
दानवानां विनाशं वै करिष्यति जनार्दनः
bhavo'yaṃ te sahāyaśca bhaviṣyati mahābalaḥ |
samutpādya surānsarvānviharasva yathāsukham
||41||भवोऽयं ते सहायश्च भविष्यति महाबलः ।
समुत्पाद्य सुरान्सर्वान्विहरस्व यथासुखम्
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā nānāyajñaiḥ sadakṣiṇaiḥ |
yajiṣyanti vidhānena sarvānvaḥ susamāhitāḥ
||42||ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या नानायज्ञैः सदक्षिणैः ।
यजिष्यन्ति विधानेन सर्वान्वः सुसमाहिताः
mannāmoccāraṇātsarve makheṣu sakaleṣu ca |
sadā tṛptāśca santuṣṭā bhaviṣyadhvaṃ surāḥ kila
||43||मन्नामोच्चारणात्सर्वे मखेषु सकलेषु च ।
सदा तृप्ताश्च सन्तुष्टा भविष्यध्वं सुराः किल
śivaśca mānanīyo vai sarvathā yattamoguṇaḥ |
yajñakāryeṣu sarveṣu pūjanīyaḥ prayatnataḥ
||44||शिवश्च माननीयो वै सर्वथा यत्तमोगुणः ।
यज्ञकार्येषु सर्वेषु पूजनीयः प्रयत्नतः
yadā punaḥ surāṇāṃ vai bhayaṃ daityādbhaviṣyati |
śaktayo me tadotpannā hariṣyanti suvigrahāḥ
||45||यदा पुनः सुराणां वै भयं दैत्याद्भविष्यति ।
शक्तयो मे तदोत्पन्ना हरिष्यन्ति सुविग्रहाः
vārāhī vaiṣṇavī gaurī nārasiṃhī sadāśivā |
etāścānyāśca kāryāṇi kuru tvaṃ kamalodbhava
||46||वाराही वैष्णवी गौरी नारसिंही सदाशिवा ।
एताश्चान्याश्च कार्याणि कुरु त्वं कमलोद्भव
navākṣaramimaṃ mantraṃ bījadhyānayutaṃ sadā |
japansarvāṇi kāryāṇi kuru tvaṃ kamalodbhava
||47||नवाक्षरमिमं मन्त्रं बीजध्यानयुतं सदा ।
जपन्सर्वाणि कार्याणि कुरु त्वं कमलोद्भव
mantrāṇāmuttamo'yaṃ vai tvaṃ jānīhi mahāmate |
hṛdaye te sadā dhāryaḥ sarvakāmārthasiddhaye
||48||मन्त्राणामुत्तमोऽयं वै त्वं जानीहि महामते ।
हृदये ते सदा धार्यः सर्वकामार्थसिद्धये
ityuktvā māṃ jaganmātā hariṃ prāha śucismitā |
viṣṇo vraja gṛhāṇemāṃ mahālakṣmīṃ manoharām
||49||इत्युक्त्वा मां जगन्माता हरिं प्राह शुचिस्मिता ।
विष्णो व्रज गृहाणेमां महालक्ष्मीं मनोहराम्
sadā vakṣaḥsthale sthāne bhavitā nātra saṃśayaḥ |
krīḍārthaṃ te mayā dattā śaktiḥ sarvārthadā śivā
||50||सदा वक्षःस्थले स्थाने भविता नात्र संशयः ।
क्रीडार्थं ते मया दत्ता शक्तिः सर्वार्थदा शिवा
tvayeyaṃ nāvamantavyā mānanīyā ca sarvadā |
lakṣmīnārāyaṇākhyo'yaṃ yogo vai vihito mayā
||51||त्वयेयं नावमन्तव्या माननीया च सर्वदा ।
लक्ष्मीनारायणाख्योऽयं योगो वै विहितो मया
jīvanārthaṃ kṛtā yajñā devānāṃ sarvathā mayā |
avirodhena saṅgena vartitavyaṃ tribhiḥ sadā
||52||जीवनार्थं कृता यज्ञा देवानां सर्वथा मया ।
अविरोधेन सङ्गेन वर्तितव्यं त्रिभिः सदा
tvaṃ ca vedhāḥ śivastvete devā madguṇasambhavāḥ |
mānyāḥ pūjyāśca sarveṣāṃ bhaviṣyanti na saṃśayaḥ
||53||त्वं च वेधाः शिवस्त्वेते देवा मद्गुणसम्भवाः ।
मान्याः पूज्याश्च सर्वेषां भविष्यन्ति न संशयः
ye vibhedaṃ kariṣyanti mānavā mūḍhacetasaḥ |
nirayaṃ te gamiṣyanti vibhedānnātra saṃśayaḥ
||54||ये विभेदं करिष्यन्ति मानवा मूढचेतसः ।
निरयं ते गमिष्यन्ति विभेदान्नात्र संशयः
yo hariḥ sa śivaḥ sākṣādyaḥ śivaḥ sa svayaṃ hariḥ |
etayorbhedamātiṣṭhannarakāya bhavennaraḥ
||55||यो हरिः स शिवः साक्षाद्यः शिवः स स्वयं हरिः ।
एतयोर्भेदमातिष्ठन्नरकाय भवेन्नरः
tathaiva druhiṇo jñeyo nātra kāryā vicāraṇā |
aparo guṇabhedo'sti śṛṇu viṣṇo bravīmi te
||56||तथैव द्रुहिणो ज्ञेयो नात्र कार्या विचारणा ।
अपरो गुणभेदोऽस्ति शृणु विष्णो ब्रवीमि ते
mukhyaḥ sattvaguṇaste'stu paramātmavicintane |
gauṇatve'pi parau khyātau rajoguṇatamoguṇau
||57||मुख्यः सत्त्वगुणस्तेऽस्तु परमात्मविचिन्तने ।
गौणत्वेऽपि परौ ख्यातौ रजोगुणतमोगुणौ
lakṣmyā saha vikāreṣu nānābhedeṣu sarvadā |
rajoguṇayuto bhūtvā viharasvānayā saha
||58||लक्ष्म्या सह विकारेषु नानाभेदेषु सर्वदा ।
रजोगुणयुतो भूत्वा विहरस्वानया सह
vāgbījaṃ kāmarājaṃ ca māyābījaṃ tṛtīyakam |
mantro'yaṃ tvaṃ ramākānta maddattaḥ paramārthadaḥ
||59||वाग्बीजं कामराजं च मायाबीजं तृतीयकम् ।
मन्त्रोऽयं त्वं रमाकान्त मद्दत्तः परमार्थदः
gṛhītvā japa taṃ nityaṃ viharasva yathāsukham |
na te mṛtyubhayaṃ viṣṇo na kālaprabhavaṃ bhayam
||60||गृहीत्वा जप तं नित्यं विहरस्व यथासुखम् ।
न ते मृत्युभयं विष्णो न कालप्रभवं भयम्
yāvadeṣa vihāro me bhaviṣyati suniścayaḥ |
saṃhariṣyāmyahaṃ sarvaṃ yadā viśvaṃ carācaram
||61||यावदेष विहारो मे भविष्यति सुनिश्चयः ।
संहरिष्याम्यहं सर्वं यदा विश्वं चराचरम्
bhavanto'pi tadā nūnaṃ mayi līnā bhaviṣyatha |
smartavyo'yaṃ sadā mantraḥ kāmado mokṣadastathā
||62||भवन्तोऽपि तदा नूनं मयि लीना भविष्यथ ।
स्मर्तव्योऽयं सदा मन्त्रः कामदो मोक्षदस्तथा
udgīthena ca saṃyuktaḥ kartavyaḥ śubhamicchatā |
kārayitvātha vaikuṇṭhaṃ vastavyaṃ puruṣottama
||63||उद्गीथेन च संयुक्तः कर्तव्यः शुभमिच्छता ।
कारयित्वाथ वैकुण्ठं वस्तव्यं पुरुषोत्तम
viharasva yathākāmaṃ cintayanmāṃ sanātanīm |
brahmovāca |
ityuktvā vāsudevaṃ sā triguṇā prakṛtiḥ parā
||64||विहरस्व यथाकामं चिन्तयन्मां सनातनीम् ।
ब्रह्मोवाच ।
इत्युक्त्वा वासुदेवं सा त्रिगुणा प्रकृतिः परा
nirguṇā śaṅkaraṃ devamavocadamṛtaṃ vacaḥ |
devyuvāca |
gṛhāṇa haragaurīṃ tvaṃ mahākālīṃ manoharām
||65||निर्गुणा शङ्करं देवमवोचदमृतं वचः ।
देव्युवाच ।
गृहाण हरगौरीं त्वं महाकालीं मनोहराम्
kailāsaṃ kārayitvā ca viharasva yathāsukham |
mukhyastamoguṇaste'stu gauṇau sattvarajoguṇau
||66||कैलासं कारयित्वा च विहरस्व यथासुखम् ।
मुख्यस्तमोगुणस्तेऽस्तु गौणौ सत्त्वरजोगुणौ
viharāsuranāśārthaṃ rajoguṇatamoguṇau |
tapastaptaṃ tathā kartuṃ smaraṇaṃ paramātmanaḥ
||67||विहरासुरनाशार्थं रजोगुणतमोगुणौ ।
तपस्तप्तं तथा कर्तुं स्मरणं परमात्मनः
sarvasattvaguṇaḥ śānto gṛhītavyaḥ sadānagha |
sarvathā triguṇā yūyaṃ sṛṣṭisthityantakārakāḥ
||68||सर्वसत्त्वगुणः शान्तो गृहीतव्यः सदानघ ।
सर्वथा त्रिगुणा यूयं सृष्टिस्थित्यन्तकारकाः
ebhirvihīnaṃ saṃsāre vastu naivātra kutracit |
vastumātraṃ tu yaddṛśyaṃ saṃsāre triguṇaṃ hi tat
||69||एभिर्विहीनं संसारे वस्तु नैवात्र कुत्रचित् ।
वस्तुमात्रं तु यद्दृश्यं संसारे त्रिगुणं हि तत्
dṛśyaṃ ca nirguṇaṃ loke na bhūtaṃ no bhaviṣyati |
nirguṇaḥ paramātmāsau na tu dṛśyaḥ kadācana
||70||दृश्यं च निर्गुणं लोके न भूतं नो भविष्यति ।
निर्गुणः परमात्मासौ न तु दृश्यः कदाचन
saguṇā nirguṇā cāhaṃ samaye śaṅkarottamā |
sadāhaṃ kāraṇaṃ śambho na ca kāryaṃ kadācana
||71||सगुणा निर्गुणा चाहं समये शङ्करोत्तमा ।
सदाहं कारणं शम्भो न च कार्यं कदाचन
saguṇā kāraṇatvādvai nirguṇā puruṣāntike |
mahattattvamahaṅkāro guṇāḥ śabdādayastathā
||72||सगुणा कारणत्वाद्वै निर्गुणा पुरुषान्तिके ।
महत्तत्त्वमहङ्कारो गुणाः शब्दादयस्तथा
kāryakāraṇarūpeṇa saṃsarante tvaharniśam |
sadudbhūtastvahaṅkārastenāhaṃ kāraṇaṃ śivā
||73||कार्यकारणरूपेण संसरन्ते त्वहर्निशम् ।
सदुद्भूतस्त्वहङ्कारस्तेनाहं कारणं शिवा
ahaṅkāraśca me kāryaṃ triguṇo'sau pratiṣṭhitaḥ |
ahaṅkārānmahattattvaṃ buddhiḥ sā parikīrtitā
||74||अहङ्कारश्च मे कार्यं त्रिगुणोऽसौ प्रतिष्ठितः ।
अहङ्कारान्महत्तत्त्वं बुद्धिः सा परिकीर्तिता
mahattattvaṃ hi kāryaṃ syādahaṅkāro hi kāraṇam |
tanmātrāṇi tvahaṅkārādutpadyante sadaiva hi
||75||महत्तत्त्वं हि कार्यं स्यादहङ्कारो हि कारणम् ।
तन्मात्राणि त्वहङ्कारादुत्पद्यन्ते सदैव हि
kāraṇaṃ pañcabhūtānāṃ tāni sarvasamudbhave |
karmendriyāṇi paṃcaiva pañca jñānendriyāṇi ca
||76||कारणं पञ्चभूतानां तानि सर्वसमुद्भवे ।
कर्मेन्द्रियाणि पंचैव पञ्च ज्ञानेन्द्रियाणि च
mahābhūtāni pañcaiva manaḥ ṣoḍaśameva ca |
kāryañca kāraṇañcaiva gaṇo'yaṃ ṣoḍaśātmakaḥ
||77||महाभूतानि पञ्चैव मनः षोडशमेव च ।
कार्यञ्च कारणञ्चैव गणोऽयं षोडशात्मकः
paramātmā pumānādyo na kāryaṃ na ca kāraṇam |
evaṃ samudbhavaḥ śambho sarveṣāmādisambhave
||78||परमात्मा पुमानाद्यो न कार्यं न च कारणम् ।
एवं समुद्भवः शम्भो सर्वेषामादिसम्भवे
saṃkṣepeṇa mayā proktastava tatra samudbhavaḥ |
vrajantvadya vimānena kāryārthaṃ mama sattamāḥ
||79||संक्षेपेण मया प्रोक्तस्तव तत्र समुद्भवः ।
व्रजन्त्वद्य विमानेन कार्यार्थं मम सत्तमाः
smaraṇāddarśanaṃ tubhyaṃ dāsye'haṃ viṣame sthite |
smartavyāhaṃ sadā devāḥ paramātmā sanātanaḥ
||80||स्मरणाद्दर्शनं तुभ्यं दास्येऽहं विषमे स्थिते ।
स्मर्तव्याहं सदा देवाः परमात्मा सनातनः
ubhayoḥ smaraṇādeva kāryasiddhirasaṃśayam |
brahmovāca |
ityuktvā visasarjāsmāndattvā śaktīḥ susaṃskṛtāḥ
||81||उभयोः स्मरणादेव कार्यसिद्धिरसंशयम् ।
ब्रह्मोवाच ।
इत्युक्त्वा विससर्जास्मान्दत्त्वा शक्तीः सुसंस्कृताः
viṣṇave'tha mahālakṣmīṃ mahākālīṃ śivāya ca |
mahāsarasvatīṃ mahyaṃ sthānāttasmādvisarjitāḥ
||82||विष्णवेऽथ महालक्ष्मीं महाकालीं शिवाय च ।
महासरस्वतीं मह्यं स्थानात्तस्माद्विसर्जिताः
sthalāntaraṃ samāsādya te jātāḥ puruṣā vayam |
cintayantaḥ svarūpaṃ tatprabhāvaṃ paramādbhutam
||83||स्थलान्तरं समासाद्य ते जाताः पुरुषा वयम् ।
चिन्तयन्तः स्वरूपं तत्प्रभावं परमाद्भुतम्
vimānaṃ tatsamāsādya saṃrūḍhāstatra vai trayaḥ |
na dvīpo'sau na sā devī sudhāsindhustathaiva ca |
punardṛṣṭaṃ vimānaṃ vai tatrāsmābhirna cānyathā
||84||विमानं तत्समासाद्य संरूढास्तत्र वै त्रयः ।
न द्वीपोऽसौ न सा देवी सुधासिन्धुस्तथैव च ।
पुनर्दृष्टं विमानं वै तत्रास्माभिर्न चान्यथा
āsādya tasminvitate vimāne prāptā vayaṃ paṅkajasannidhau ca |
mahārṇave yatra hatau duratyayau murāriṇā tau madhukaiṭabhākhyau
||85||आसाद्य तस्मिन्वितते विमाने प्राप्ता वयं पङ्कजसन्निधौ च ।
महार्णवे यत्र हतौ दुरत्ययौ मुरारिणा तौ मधुकैटभाख्यौ
iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīyaskandhe brahmaṇe śrīdevyā upadeśavarṇanaṃ nāma ṣaṣṭho'dhyāyaḥ || 6 ||