hariścandrasya jalodaravyādhipīḍāvarṇanam
rājovāca
tīrthāni bhuvi puṇyāni brūhi me munisattama |
gamyāni mānavairdevaiḥ kṣetrāṇi saritastathā
||1||तीर्थानि भुवि पुण्यानि ब्रूहि मे मुनिसत्तम ।
गम्यानि मानवैर्देवैः क्षेत्राणि सरितस्तथा
phalaṃ ca yādṛśaṃ yatra tīrtheṣu snānadānataḥ |
vidhiṃ tu tīrthayātrāyāṃ niyamāṃśca viśeṣataḥ
||2||फलं च यादृशं यत्र तीर्थेषु स्नानदानतः ।
विधिं तु तीर्थयात्रायां नियमांश्च विशेषतः
vyāsa uvāca
śṛṇu rājan pravakṣyāmi tīrthāni vividhāni ca |
yeṣu tīrtheṣu devīnāṃ praśastānyāyanāni ca
||3||शृणु राजन् प्रवक्ष्यामि तीर्थानि विविधानि च ।
येषु तीर्थेषु देवीनां प्रशस्तान्यायनानि च
nadīnāṃ jāhnavī śreṣṭhā yamunā ca sarasvatī |
narmadā gaṇḍakī sindhurgomatī tamasā tathā
||4||नदीनां जाह्नवी श्रेष्ठा यमुना च सरस्वती ।
नर्मदा गण्डकी सिन्धुर्गोमती तमसा तथा
kāverī candrabhāgā ca puṇyā vetravatī śubhā |
carmaṇvatī ca sarayūstāpī sābhramatī tathā
||5||कावेरी चन्द्रभागा च पुण्या वेत्रवती शुभा ।
चर्मण्वती च सरयूस्तापी साभ्रमती तथा
etāśca kathitā rājannanyāśca śataśaḥ punaḥ |
tāsāṃ samudragāḥ puṇyāḥ svalpapuṇyā hyanabdhigāḥ
||6||एताश्च कथिता राजन्नन्याश्च शतशः पुनः ।
तासां समुद्रगाः पुण्याः स्वल्पपुण्या ह्यनब्धिगाः
samudragānāṃ tāḥ puṇyāḥ sarvadaughavahāstu yāḥ |
māsadvayaṃ śrāvaṇādau tāśca sarvā rajasvalāḥ
||7||समुद्रगानां ताः पुण्याः सर्वदौघवहास्तु याः ।
मासद्वयं श्रावणादौ ताश्च सर्वा रजस्वलाः
bhavanti vṛṣṭiyogena grāmyavārivahāstathā |
puṣkaraṃ ca kurukṣetraṃ dharmāraṇyaṃ supāvanam
||8||भवन्ति वृष्टियोगेन ग्राम्यवारिवहास्तथा ।
पुष्करं च कुरुक्षेत्रं धर्मारण्यं सुपावनम्
prabhāsaṃ ca prayāgaṃ ca naimiṣāraṇyameva ca |
viśrutaṃ cārbudāraṇyaṃ śailāśca pāvanāstathā
||9||प्रभासं च प्रयागं च नैमिषारण्यमेव च ।
विश्रुतं चार्बुदारण्यं शैलाश्च पावनास्तथा
śrīśailaśca sumeruśca parvato gandhamādanaḥ |
sarāṃsi caiva puṇyāni mānasaṃ sarvaviśrutam
||10||श्रीशैलश्च सुमेरुश्च पर्वतो गन्धमादनः ।
सरांसि चैव पुण्यानि मानसं सर्वविश्रुतम्
tathā bindusaraḥ śreṣṭhamacchodaṃ nāma pāvanam |
āśramāstu tathā puṇyā munīnāṃ bhāvitātmanām
||11||तथा बिन्दुसरः श्रेष्ठमच्छोदं नाम पावनम् ।
आश्रमास्तु तथा पुण्या मुनीनां भावितात्मनाम्
viśrutastu sadā puṇyaḥ khyāto badarikāśramaḥ |
naranārāyaṇau yatra tepāte tau munī tapaḥ
||12||विश्रुतस्तु सदा पुण्यः ख्यातो बदरिकाश्रमः ।
नरनारायणौ यत्र तेपाते तौ मुनी तपः
vāmanāśrama ākhyātaḥ śatayūpāśramastathā |
yena yatra tapastaptaṃ tasya nāmnātiviśrutaḥ
||13||वामनाश्रम आख्यातः शतयूपाश्रमस्तथा ।
येन यत्र तपस्तप्तं तस्य नाम्नातिविश्रुतः
evaṃ puṇyāni sthānāni hyasaṃkhyātāni bhūtale |
munibhiḥ parigītāni pāvanāni mahīpate
||14||एवं पुण्यानि स्थानानि ह्यसंख्यातानि भूतले ।
मुनिभिः परिगीतानि पावनानि महीपते
eṣu sthāneṣu sarvatra devīsthānāni bhūpate |
darśanātpāpahārīṇi vasanti niyamena ca
||15||एषु स्थानेषु सर्वत्र देवीस्थानानि भूपते ।
दर्शनात्पापहारीणि वसन्ति नियमेन च
kathayiṣyāmi tānyagre prasaṅgena ca kānicit |
tīrthāni nṛpa dānāni vratāni ca makhāstathā
||16||कथयिष्यामि तान्यग्रे प्रसङ्गेन च कानिचित् ।
तीर्थानि नृप दानानि व्रतानि च मखास्तथा
tapāṃsi puṇyakarmāṇi sāpekṣāṇi mahīpate |
dravyaśuddhiṃ kriyāśuddhiṃ manaḥśuddhimapekṣya ca
||17||तपांसि पुण्यकर्माणि सापेक्षाणि महीपते ।
द्रव्यशुद्धिं क्रियाशुद्धिं मनःशुद्धिमपेक्ष्य च
pāvanāni hi tīrthāni tapāṃsi ca vratāni ca |
kadāciddravyaśuddhiḥ syātkriyāśuddhiḥ kadācana
||18||पावनानि हि तीर्थानि तपांसि च व्रतानि च ।
कदाचिद्द्रव्यशुद्धिः स्यात्क्रियाशुद्धिः कदाचन
durlabhā manasaḥ śuddhiḥ sarveṣāṃ sarvadā nṛpa |
manastu cañcalaṃ rājannanekaviṣayāśritam
||19||दुर्लभा मनसः शुद्धिः सर्वेषां सर्वदा नृप ।
मनस्तु चञ्चलं राजन्ननेकविषयाश्रितम्
kathaṃ śuddhaṃ bhavedrājannānābhāvasamāśritam |
kāmakrodhau tathā lobho hyahaṅkāro madastathā
||20||कथं शुद्धं भवेद्राजन्नानाभावसमाश्रितम् ।
कामक्रोधौ तथा लोभो ह्यहङ्कारो मदस्तथा
sarvavighnakarā hyete tapastīrthavrateṣu ca |
ahiṃsā satyamasteyaṃ śaucamindriyanigrahaḥ
||21||सर्वविघ्नकरा ह्येते तपस्तीर्थव्रतेषु च ।
अहिंसा सत्यमस्तेयं शौचमिन्द्रियनिग्रहः
svadharmapālanaṃ rājan sarvatīrthaphalapradam |
nityakarmaparityāgānmārge saṃsargadoṣataḥ
||22||स्वधर्मपालनं राजन् सर्वतीर्थफलप्रदम् ।
नित्यकर्मपरित्यागान्मार्गे संसर्गदोषतः
vyarthaṃ tīrthādhigamanaṃ pāpamevāvaśiṣyate |
kṣālayanti hi tīrthāni sarvathā dehajaṃ malam
||23||व्यर्थं तीर्थाधिगमनं पापमेवावशिष्यते ।
क्षालयन्ति हि तीर्थानि सर्वथा देहजं मलम्
mānasaṃ kṣālituṃ tāni na samarthāni vai nṛpa |
śaktāni yadi cettāni gaṅgātīranivāsinaḥ
||24||मानसं क्षालितुं तानि न समर्थानि वै नृप ।
शक्तानि यदि चेत्तानि गङ्गातीरनिवासिनः
munayo drohasaṃyuktāḥ kathaṃ syurbhāviteśvarāḥ |
vasiṣṭhasadṛśāḥ prahvā viśvāmitrādayaḥ kila
||25||मुनयो द्रोहसंयुक्ताः कथं स्युर्भावितेश्वराः ।
वसिष्ठसदृशाः प्रह्वा विश्वामित्रादयः किल
rāgadveṣaratāḥ sarve kāmakrodhākulāḥ sadā |
cittaśuddhimayaṃ tīrthaṃ gaṅgādibhyo'tipāvanam
||26||रागद्वेषरताः सर्वे कामक्रोधाकुलाः सदा ।
चित्तशुद्धिमयं तीर्थं गङ्गादिभ्योऽतिपावनम्
yadi syāddaivayogena kṣālayatyāntaraṃ malam |
viśeṣeṇa tu satsaṅgo jñānaniṣṭhasya bhūpate
||27||यदि स्याद्दैवयोगेन क्षालयत्यान्तरं मलम् ।
विशेषेण तु सत्सङ्गो ज्ञाननिष्ठस्य भूपते
na vedā na ca śāstrāṇi na vratāni tapāṃsi na |
na makhā na ca dānāni cittaśuddhestu kāraṇam
||28||न वेदा न च शास्त्राणि न व्रतानि तपांसि न ।
न मखा न च दानानि चित्तशुद्धेस्तु कारणम्
vasiṣṭho brahmaṇaḥ putro vedavidyāviśāradaḥ |
rāgadveṣānvitaḥ kāmaṃ gaṅgātīrasamāśritaḥ
||29||वसिष्ठो ब्रह्मणः पुत्रो वेदविद्याविशारदः ।
रागद्वेषान्वितः कामं गङ्गातीरसमाश्रितः
āḍībakaṃ mahāyuddhaṃ viśvāmitravasiṣṭhayoḥ |
jātaṃ nirarthakaṃ dveṣāddevānāṃ vismayapradam
||30||आडीबकं महायुद्धं विश्वामित्रवसिष्ठयोः ।
जातं निरर्थकं द्वेषाद्देवानां विस्मयप्रदम्
viśvāmitro bakastatra jātaḥ paramatāpasaḥ |
śaptaḥ sa tu vasiṣṭhena hariścandrasya kāraṇāt
||31||विश्वामित्रो बकस्तत्र जातः परमतापसः ।
शप्तः स तु वसिष्ठेन हरिश्चन्द्रस्य कारणात्
kauśikena vasiṣṭho'pi śastvāḍīdehabhākkṛtaḥ |
śāpādāḍībakau jātau tau munī viśadaprabhau
||32||कौशिकेन वसिष्ठोऽपि शस्त्वाडीदेहभाक्कृतः ।
शापादाडीबकौ जातौ तौ मुनी विशदप्रभौ
nivāsaṃ prāpatustīre saraso mānasasya ca |
cakraturdāruṇaṃ yuddhaṃ nakhacañcupratāḍanaiḥ
||33||निवासं प्रापतुस्तीरे सरसो मानसस्य च ।
चक्रतुर्दारुणं युद्धं नखचञ्चुप्रताडनैः
varṣāṇāmayutaṃ yāvattāvṛṣī roṣasaṃyutau |
yuyudhāte madonmattau siṃhāviva parasparam
||34||वर्षाणामयुतं यावत्तावृषी रोषसंयुतौ ।
युयुधाते मदोन्मत्तौ सिंहाविव परस्परम्
rājovāca
kathaṃ tau muniśārdūlau tāpasau dharmatatparau |
parasparaṃ vairaparau sañjātau kena hetunā
||35||कथं तौ मुनिशार्दूलौ तापसौ धर्मतत्परौ ।
परस्परं वैरपरौ सञ्जातौ केन हेतुना
śāpaṃ parasparaṃ kena kāraṇena mahāmatī |
dattavantau mithaḥ kleśakārakau duḥkhadau nṛṇām
||36||शापं परस्परं केन कारणेन महामती ।
दत्तवन्तौ मिथः क्लेशकारकौ दुःखदौ नृणाम्
vyāsa uvāca
hariścandro nṛpaśreṣṭhastriśaṃkutanayaḥ purā |
babhūva ravivaṃśīyo rāmacandrasya pūrvajaḥ
||37||हरिश्चन्द्रो नृपश्रेष्ठस्त्रिशंकुतनयः पुरा ।
बभूव रविवंशीयो रामचन्द्रस्य पूर्वजः
anapatyaḥ sa rājarṣirvaruṇāya mahākratum |
pratijajñe putrakāmo naramedhaṃ durāsadam
||38||अनपत्यः स राजर्षिर्वरुणाय महाक्रतुम् ।
प्रतिजज्ञे पुत्रकामो नरमेधं दुरासदम्
varuṇastasya santuṣṭo yajñasya niyame kṛte |
dadhāra garbhaṃ rājñastu bhāryā paramasundarī
||39||वरुणस्तस्य सन्तुष्टो यज्ञस्य नियमे कृते ।
दधार गर्भं राज्ञस्तु भार्या परमसुन्दरी
rājā babhūva santuṣṭo dṛṣṭvā bhāryāṃ sadohadām |
cakāra vidhivatkarma garbhasaṃskārakārakam
||40||राजा बभूव सन्तुष्टो दृष्ट्वा भार्यां सदोहदाम् ।
चकार विधिवत्कर्म गर्भसंस्कारकारकम्
suṣuve tanayaṃ nārī sarvalakṣaṇasaṃyutam |
mudaṃ prāpa nṛpastatra putre jāte viśāmpate
||41||सुषुवे तनयं नारी सर्वलक्षणसंयुतम् ।
मुदं प्राप नृपस्तत्र पुत्रे जाते विशाम्पते
kṛtavāñjātakarmādisaṃskāravidhimuttamam |
dadau hiraṇyaṃ gā dogdhīrbrāhmaṇebhyo viśeṣataḥ
||42||कृतवाञ्जातकर्मादिसंस्कारविधिमुत्तमम् ।
ददौ हिरण्यं गा दोग्धीर्ब्राह्मणेभ्यो विशेषतः
janmotsave'tisaṃvṛtte gehe vai yādasāmpatiḥ |
ājagāma mahārāja vipraveṣadharastathā
||43||जन्मोत्सवेऽतिसंवृत्ते गेहे वै यादसाम्पतिः ।
आजगाम महाराज विप्रवेषधरस्तथा
pūjitaḥ pārthivenātha dattvā vidhivadāsanam |
kārye pṛṣṭe'bravīdvākyaṃ varuṇo'smīti bhūpatim
||44||पूजितः पार्थिवेनाथ दत्त्वा विधिवदासनम् ।
कार्ये पृष्टेऽब्रवीद्वाक्यं वरुणोऽस्मीति भूपतिम्
kuru yajñaṃ sutaṃ kṛtvā paśuṃ paramapāvanam |
satyavāgbhava rājendra saṃkalpastu tvayā kṛtaḥ
||45||कुरु यज्ञं सुतं कृत्वा पशुं परमपावनम् ।
सत्यवाग्भव राजेन्द्र संकल्पस्तु त्वया कृतः
tacchrutvā vacanaṃ rājā vihvalo'tivyathākulaḥ |
saṃstabhyādhiṃ nṛpaḥ prāha varuṇaṃ satkṛtāñjaliḥ
||46||तच्छ्रुत्वा वचनं राजा विह्वलोऽतिव्यथाकुलः ।
संस्तभ्याधिं नृपः प्राह वरुणं सत्कृताञ्जलिः
svāminkaromi taṃ yajñaṃ sarvathā vidhipūrvakam |
mayā te yatpratijñātaṃ bhavāmi satyavāgaham
||47||स्वामिन्करोमि तं यज्ञं सर्वथा विधिपूर्वकम् ।
मया ते यत्प्रतिज्ञातं भवामि सत्यवागहम्
pūrṇe māse viśudhyeta dharmapatnī surottama |
viśuddhāyāṃ tu bhāryāyāṃ kartavyaḥ sa paśormakhaḥ
||48||पूर्णे मासे विशुध्येत धर्मपत्नी सुरोत्तम ।
विशुद्धायां तु भार्यायां कर्तव्यः स पशोर्मखः
vyāsa uvāca
ityukte vacane rājñā varuṇaḥ svagṛhaṃ gataḥ |
rājā babhūva santuṣṭaḥ kiñciccintāturastathā
||49||इत्युक्ते वचने राज्ञा वरुणः स्वगृहं गतः ।
राजा बभूव सन्तुष्टः किञ्चिच्चिन्तातुरस्तथा
pūrṇe māsi punaḥ pāśī parīkṣārthaṃ nṛpālaye |
ājagāma dvijo bhūtvā suveṣaḥ suṣṭhubhāṣakaḥ
||50||पूर्णे मासि पुनः पाशी परीक्षार्थं नृपालये ।
आजगाम द्विजो भूत्वा सुवेषः सुष्ठुभाषकः
kṛtārhaṇaṃ sukhāsīnaṃ bhūpatistaṃ surottamam |
uvāca vinayopeto hetugarbhaṃ vacastadā
||51||कृतार्हणं सुखासीनं भूपतिस्तं सुरोत्तमम् ।
उवाच विनयोपेतो हेतुगर्भं वचस्तदा
asaṃskṛtaṃ sutaṃ svāminyūpe badhnāmi taṃ katham |
saṃskatya kṣatriyaṃ kṛtvā yaje'haṃ yajñamuttamam
||52||असंस्कृतं सुतं स्वामिन्यूपे बध्नामि तं कथम् ।
संस्कत्य क्षत्रियं कृत्वा यजेऽहं यज्ञमुत्तमम्
dayase yadi deva tvaṃ jñātvā dīnaṃ svasevakam |
asaṃskṛtasya bālasya nādhikāro'sti kutracit
||53||दयसे यदि देव त्वं ज्ञात्वा दीनं स्वसेवकम् ।
असंस्कृतस्य बालस्य नाधिकारोऽस्ति कुत्रचित्
varuṇa uvāca
pratārayasi rājendra kṛtvā samayamagrataḥ |
dustyajastava jānāmi sutasneho hyaputriṇaḥ
||54||प्रतारयसि राजेन्द्र कृत्वा समयमग्रतः ।
दुस्त्यजस्तव जानामि सुतस्नेहो ह्यपुत्रिणः
gṛhaṃ vrajāmi bhūpāla vacanāttava komalāt |
kiyatkālaṃ pratīkṣyāhamāgamiṣyāmi te gṛham
||55||गृहं व्रजामि भूपाल वचनात्तव कोमलात् ।
कियत्कालं प्रतीक्ष्याहमागमिष्यामि ते गृहम्
bhavitavyaṃ tvayā tāta tadā satyavaco'nvitam |
anyathā tvayi muñcāmi kopaṃ śāpasamanvitam
||56||भवितव्यं त्वया तात तदा सत्यवचोऽन्वितम् ।
अन्यथा त्वयि मुञ्चामि कोपं शापसमन्वितम्
rājovāca
samāvartanakarmānte sarvathā yādasāṃpate |
kṛtvā putrapaśuṃ yajñe yajiṣye vidhipūrvakam
||57||समावर्तनकर्मान्ते सर्वथा यादसांपते ।
कृत्वा पुत्रपशुं यज्ञे यजिष्ये विधिपूर्वकम्
vyāsa uvāca
tacchrutvā vacanaṃ rājño varuṇaḥ prītamānasaḥ |
tathetyuktvā yayau tūrṇaṃ nṛpastu susthito'bhavat
||58||तच्छ्रुत्वा वचनं राज्ञो वरुणः प्रीतमानसः ।
तथेत्युक्त्वा ययौ तूर्णं नृपस्तु सुस्थितोऽभवत्
rohitākhya iti khyātaḥ sutastasya vivṛddhimān |
sañjātaścaturaḥ sarvavidyānāṃ ca viśāradaḥ
||59||रोहिताख्य इति ख्यातः सुतस्तस्य विवृद्धिमान् ।
सञ्जातश्चतुरः सर्वविद्यानां च विशारदः
yajñasya kāraṇaṃ tena jñātaṃ sarvaṃ savistaram |
bhayabhītastataḥ so'pi matvā maraṇamātmanaḥ
||60||यज्ञस्य कारणं तेन ज्ञातं सर्वं सविस्तरम् ।
भयभीतस्ततः सोऽपि मत्वा मरणमात्मनः
kṛtvā palāyanaṃ vīro gato'sau girigahvare |
agamye nṛpatisthāne sthitastatra bhayāturaḥ
||61||कृत्वा पलायनं वीरो गतोऽसौ गिरिगह्वरे ।
अगम्ये नृपतिस्थाने स्थितस्तत्र भयातुरः
prāpte kāle'tha varuṇo yajñārthī nṛpatergṛham |
gatvā tamāha bhūpālaṃ kuru yajñaṃ viśāṃpate
||62||प्राप्ते कालेऽथ वरुणो यज्ञार्थी नृपतेर्गृहम् ।
गत्वा तमाह भूपालं कुरु यज्ञं विशांपते
pramlānavadano rājā tamāha vyathitendriyaḥ |
kiṃ karomi gataḥ kvāpi suto me surasattama
||63||प्रम्लानवदनो राजा तमाह व्यथितेन्द्रियः ।
किं करोमि गतः क्वापि सुतो मे सुरसत्तम
śrutvā tadvacanaṃ rājñaḥ kupito yādasāṃpatiḥ |
śaśāpa taṃ nṛpaṃ kopādasatyavādinaṃ bhṛśam
||64||श्रुत्वा तद्वचनं राज्ञः कुपितो यादसांपतिः ।
शशाप तं नृपं कोपादसत्यवादिनं भृशम्
jalodarābhidho vyādhirdehe bhavatu te nṛpa |
yataḥ pratāritaścāhaṃ kṛtvā kapaṭapaṇḍita
||65||जलोदराभिधो व्याधिर्देहे भवतु ते नृप ।
यतः प्रतारितश्चाहं कृत्वा कपटपण्डित
iti śaptvā yayau dhāma svakaṃ pāśadharastadā |
rājā cintāturastasthau bhavane vyādhipīḍitaḥ
||66||इति शप्त्वा ययौ धाम स्वकं पाशधरस्तदा ।
राजा चिन्तातुरस्तस्थौ भवने व्याधिपीडितः
yadātivyādhito rājā rogeṇa śāpajena ha |
tadā śuśrāva putro'pi pitaraṃ vyādhipīḍitam
||67||यदातिव्याधितो राजा रोगेण शापजेन ह ।
तदा शुश्राव पुत्रोऽपि पितरं व्याधिपीडितम्
pānthikaḥ prāha putraṃ hi pitā te bhṛśaduḥkhitaḥ |
jalodaravikāreṇa śāpajena nṛpātmaja
||68||पान्थिकः प्राह पुत्रं हि पिता ते भृशदुःखितः ।
जलोदरविकारेण शापजेन नृपात्मज
vinaṣṭaṃ jīvitaṃ te'dya vṛthā jātasya durmate |
yattyaktvā pitaraṃ duḥsthaṃ prāpto'si girigahvaram
||69||विनष्टं जीवितं तेऽद्य वृथा जातस्य दुर्मते ।
यत्त्यक्त्वा पितरं दुःस्थं प्राप्तोऽसि गिरिगह्वरम्
kimanena śarīreṇa prāptaṃ te janmanaḥ phalam |
dehadaṃ duḥkhitaṃ kṛtvā sthito'syatra sutādhama
||70||किमनेन शरीरेण प्राप्तं ते जन्मनः फलम् ।
देहदं दुःखितं कृत्वा स्थितोऽस्यत्र सुताधम
prāṇāstyājyāḥ pituḥ kārye satputreṇeti niścayaḥ |
tvadarthe duḥkhito rājā krandati vyādhipīḍitaḥ
||71||प्राणास्त्याज्याः पितुः कार्ये सत्पुत्रेणेति निश्चयः ।
त्वदर्थे दुःखितो राजा क्रन्दति व्याधिपीडितः
vyāsa uvāca
tadākarṇya vacastathyaṃ pānthikāddharmasaṃyutam |
yadā cakre mano gantuṃ draṣṭuṃ tātaṃ vyathāturam
||72||तदाकर्ण्य वचस्तथ्यं पान्थिकाद्धर्मसंयुतम् ।
यदा चक्रे मनो गन्तुं द्रष्टुं तातं व्यथातुरम्
tadā vipravapurbhūtvā vāsavastamupāgamat |
rahaḥ prāha hitaṃ vākyaṃ dayāvāniva bhārata
||73||तदा विप्रवपुर्भूत्वा वासवस्तमुपागमत् ।
रहः प्राह हितं वाक्यं दयावानिव भारत
mūrkho'si rājaputra tvaṃ gamanāya matiṃ vṛthā |
karoṣi pitaraṃ tvadya na jānāsi vyathāyutam
||74||मूर्खोऽसि राजपुत्र त्वं गमनाय मतिं वृथा ।
करोषि पितरं त्वद्य न जानासि व्यथायुतम्
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryā saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhaskandhe hariścandrasya jalodaravyādhipīḍāvarṇanaṃ nāma dvādaśo'dhyāyaḥ || 12 ||