haihayaikavīrāya yaśovatyaikāvalīmocanāya devīsvapnavarṇanam
yaśovatyuvāca
prātarutthāya tanvaṅgī calitā ca sakhīyutā |
cāmarairvījyamānā sā rakṣitā bahurakṣibhiḥ
||1||प्रातरुत्थाय तन्वङ्गी चलिता च सखीयुता ।
चामरैर्वीज्यमाना सा रक्षिता बहुरक्षिभिः
sāyudhaiścātisannaddhaiḥ sahitā varavarṇinī |
krīḍārthamatra rājendra samprāptā nalinīṃ śubhām
||2||सायुधैश्चातिसन्नद्धैः सहिता वरवर्णिनी ।
क्रीडार्थमत्र राजेन्द्र सम्प्राप्ता नलिनीं शुभाम्
ahamapyanayā sārdhaṃ gaṅgātīre samāgatā |
apsarobhiḥ sametā ca kamalaiḥ krīḍamānayā
||3||अहमप्यनया सार्धं गङ्गातीरे समागता ।
अप्सरोभिः समेता च कमलैः क्रीडमानया
ekāvalī tathā cāhaṃ jāte krīḍāpare yadā |
sahasaiva tadāyāto dānavo balasaṃyutaḥ
||4||एकावली तथा चाहं जाते क्रीडापरे यदा ।
सहसैव तदायातो दानवो बलसंयुतः
kālaketuriti khyāto rākṣasairbahubhiryutaḥ |
parighāsigadācāpabāṇatomarapāṇibhiḥ
||5||कालकेतुरिति ख्यातो राक्षसैर्बहुभिर्युतः ।
परिघासिगदाचापबाणतोमरपाणिभिः
dṛṣṭā caikāvalī tena rūpayauvanaśālinī |
dvitīyā kāmapatnīva krīḍamānā supaṅkajaiḥ
||6||दृष्टा चैकावली तेन रूपयौवनशालिनी ।
द्वितीया कामपत्नीव क्रीडमाना सुपङ्कजैः
mayoktaikāvalī rājan ko'yaṃ daityaḥ samāgataḥ |
gacchāvo rakṣapālānāṃ madhye paṅkajalocane
||7||मयोक्तैकावली राजन् कोऽयं दैत्यः समागतः ।
गच्छावो रक्षपालानां मध्ये पङ्कजलोचने
vimṛśyaiva sakhī cāhaṃ tvarayaiva gate bhayāt |
madhye vai sainikānāṃ tu sāyudhānāṃ nṛpātmaja
||8||विमृश्यैव सखी चाहं त्वरयैव गते भयात् ।
मध्ये वै सैनिकानां तु सायुधानां नृपात्मज
kālaketustu tāṃ dṛṣṭvā mohinīṃ madanāturaḥ |
gadāṃ gurvī gṛhītvā tu dhāvamānaḥ samāgataḥ
||9||कालकेतुस्तु तां दृष्ट्वा मोहिनीं मदनातुरः ।
गदां गुर्वी गृहीत्वा तु धावमानः समागतः
rakṣakāndūrataḥ kṛtvā jagrāhāmbujalocanām |
trastāṃ vepathusaṃyuktāṃ krandamānāṃ kṛśodarīm
||10||रक्षकान्दूरतः कृत्वा जग्राहाम्बुजलोचनाम् ।
त्रस्तां वेपथुसंयुक्तां क्रन्दमानां कृशोदरीम्
tyajaināṃ māṃ gṛhāṇeti mayā cokto'pi dānavaḥ |
na māṃ jagrāha kāmārtastāṃ gṛhītvā viniḥsṛtaḥ
||11||त्यजैनां मां गृहाणेति मया चोक्तोऽपि दानवः ।
न मां जग्राह कामार्तस्तां गृहीत्वा विनिःसृतः
tiṣṭha tiṣṭheti bhāṣanto rakṣakāstaṃ mahābalam |
pratiṣidhya tu saṃgrāmaṃ cakrurvismayakārakam
||12||तिष्ठ तिष्ठेति भाषन्तो रक्षकास्तं महाबलम् ।
प्रतिषिध्य तु संग्रामं चक्रुर्विस्मयकारकम्
tasyāpi rākṣasāḥ krūrāḥ sarvataḥ śastrapāṇayaḥ |
yuyudhū rakṣakaiḥ sārdhaṃ svāmikārye kṛtodyamāḥ
||13||तस्यापि राक्षसाः क्रूराः सर्वतः शस्त्रपाणयः ।
युयुधू रक्षकैः सार्धं स्वामिकार्ये कृतोद्यमाः
saṃgrāmastu tadā jātaḥ kālaketostathā raṇe |
nihatya rakṣakānsarvāngṛhītvaināṃ mahābalaḥ
||14||संग्रामस्तु तदा जातः कालकेतोस्तथा रणे ।
निहत्य रक्षकान्सर्वान्गृहीत्वैनां महाबलः
yukto rākṣasasainyena nirjagāma puraṃ prati |
vīkṣya tāṃ rudatīṃ bālāṃ gṛhītā dānavena tu
||15||युक्तो राक्षससैन्येन निर्जगाम पुरं प्रति ।
वीक्ष्य तां रुदतीं बालां गृहीता दानवेन तु
pṛṣṭhato'haṃ gatā tatra yatra nītā sakhī mama |
vikrośantī yathā sā māṃ paśyediti padānugā
||16||पृष्ठतोऽहं गता तत्र यत्र नीता सखी मम ।
विक्रोशन्ती यथा सा मां पश्येदिति पदानुगा
sāpi māmāgatāṃ vīkṣya kiñcitsvasthābhavattadā |
gatāhaṃ tatsamīpe tu tāmābhāṣya punaḥ punaḥ
||17||सापि मामागतां वीक्ष्य किञ्चित्स्वस्थाभवत्तदा ।
गताहं तत्समीपे तु तामाभाष्य पुनः पुनः
sā māṃ prāpyātiduḥkhārtā stambhasvedasamākulā |
kaṇṭhe gṛhītvā māṃ bhūpa ruroda bhṛśaduḥkhitā
||18||सा मां प्राप्यातिदुःखार्ता स्तम्भस्वेदसमाकुला ।
कण्ठे गृहीत्वा मां भूप रुरोद भृशदुःखिता
sa māmāha kālaketuḥ prītipūrvamidaṃ vacaḥ |
samāśvāsaya bhītāṃ tvaṃ sakhīṃ cañcalalocanām
||19||स मामाह कालकेतुः प्रीतिपूर्वमिदं वचः ।
समाश्वासय भीतां त्वं सखीं चञ्चललोचनाम्
prāptaṃ mamādya nagaraṃ devalokasamaṃ priye |
dāso'smi tava ratyā hi kasmātkrandasi kātarā
||20||प्राप्तं ममाद्य नगरं देवलोकसमं प्रिये ।
दासोऽस्मि तव रत्या हि कस्मात्क्रन्दसि कातरा
kathayaināṃ sakhīṃ te'dya svasthā bhava sulocane |
ityuktvā māṃ sakhīpārśve samāropya rathottame
||21||कथयैनां सखीं तेऽद्य स्वस्था भव सुलोचने ।
इत्युक्त्वा मां सखीपार्श्वे समारोप्य रथोत्तमे
jagāma tarasā duṣṭaḥ pure svasya manohare |
sainyena mahatā yuktaḥ praphullavadanāmbujaḥ
||22||जगाम तरसा दुष्टः पुरे स्वस्य मनोहरे ।
सैन्येन महता युक्तः प्रफुल्लवदनाम्बुजः
ekāvalī tathā māṃ ca saṃsthāpya dhavale gṛhe |
rākṣasān gṛharakṣārthaṃ kalpayāmāsa koṭiśaḥ
||23||एकावली तथा मां च संस्थाप्य धवले गृहे ।
राक्षसान् गृहरक्षार्थं कल्पयामास कोटिशः
dvitīye divase so'tha māmuvāca raho nṛpa |
prabodhaya sakhīṃ bālāṃ śocantīṃ virahāturām
||24||द्वितीये दिवसे सोऽथ मामुवाच रहो नृप ।
प्रबोधय सखीं बालां शोचन्तीं विरहातुराम्
patnī me bhava suśroṇi sukhaṃ bhuṅkṣava yathepsitam |
rājyaṃ tvadīyaṃ candrāsye sevako'haṃ sadā tava
||25||पत्नी मे भव सुश्रोणि सुखं भुङ्क्षव यथेप्सितम् ।
राज्यं त्वदीयं चन्द्रास्ये सेवकोऽहं सदा तव
punaruktaṃ mayā vākyaṃ śrutvā tadbhāṣitaṃ kharam |
nāhaṃ kṣamāpriyaṃ vaktuṃ tvamenāṃ kathaya prabho
||26||पुनरुक्तं मया वाक्यं श्रुत्वा तद्भाषितं खरम् ।
नाहं क्षमाप्रियं वक्तुं त्वमेनां कथय प्रभो
ityukte vacane duṣṭo madanakṣatamānasaḥ |
uvāca vinayādenāṃ sakhīṃ kṣāmodarīṃ priyām
||27||इत्युक्ते वचने दुष्टो मदनक्षतमानसः ।
उवाच विनयादेनां सखीं क्षामोदरीं प्रियाम्
kṛśodari tvayā mantro nikṣipto'sti mamopari |
tena me hṛdayaṃ kānte hṛtaṃ te vaśatāṃ gatam
||28||कृशोदरि त्वया मन्त्रो निक्षिप्तोऽस्ति ममोपरि ।
तेन मे हृदयं कान्ते हृतं ते वशतां गतम्
tenāhaṃ tava dāso'dya kṛto'smīti viniścayaḥ |
bhaja māṃ kāmabāṇena pīḍitaṃ vivaśaṃ bhṛśam
||29||तेनाहं तव दासोऽद्य कृतोऽस्मीति विनिश्चयः ।
भज मां कामबाणेन पीडितं विवशं भृशम्
yauvanaṃ yāti rambhoru cañcalaṃ durlabhaṃ tadā |
saphalaṃ kuru kalyāṇi patiṃ māṃ parirabhya ca
||30||यौवनं याति रम्भोरु चञ्चलं दुर्लभं तदा ।
सफलं कुरु कल्याणि पतिं मां परिरभ्य च
ekāvalyuvāca
pitrāhaṃ kalpitā pūrvaṃ dātuṃ rājasutāya vai |
haihayastu mahābhāga sa mayā manasā vṛtaḥ
||31||पित्राहं कल्पिता पूर्वं दातुं राजसुताय वै ।
हैहयस्तु महाभाग स मया मनसा वृतः
kathamanyaṃ bhaje kāntaṃ tyaktvā dharmaṃ sanātanam |
kanyādharmaṃ vihāyādya vetsi śāstraviniścayam
||32||कथमन्यं भजे कान्तं त्यक्त्वा धर्मं सनातनम् ।
कन्याधर्मं विहायाद्य वेत्सि शास्त्रविनिश्चयम्
yasmai dadyātpitā kāmaṃ kanyā taṃ patimāpnuyāt |
paratantrā sadā kanyā na svātantryaṃ kadācana
||33||यस्मै दद्यात्पिता कामं कन्या तं पतिमाप्नुयात् ।
परतन्त्रा सदा कन्या न स्वातन्त्र्यं कदाचन
ityukto'pi tayā pāpī virarāma na mohitaḥ |
na mumoca viśālākṣīṃ māṃ ca pārśvasthitāṃ tathā
||34||इत्युक्तोऽपि तया पापी विरराम न मोहितः ।
न मुमोच विशालाक्षीं मां च पार्श्वस्थितां तथा
pātālavivare tasya puraṃ paramasaṅkaṭe |
rākṣasai rakṣitaṃ durgaṃ maṇḍitaṃ parikhāvṛtam
||35||पातालविवरे तस्य पुरं परमसङ्कटे ।
राक्षसै रक्षितं दुर्गं मण्डितं परिखावृतम्
tatra tiṣṭhati duḥkhārtā sakhī me prāṇavallabhā |
tenāhaṃ viraheṇātra rāraṭīmi suduḥkhitā
||36||तत्र तिष्ठति दुःखार्ता सखी मे प्राणवल्लभा ।
तेनाहं विरहेणात्र रारटीमि सुदुःखिता
ekavīra uvāca
kathaṃ tvamatra samprāptā purāttasya durātmanaḥ |
vismayo me mahānatra tattvaṃ brūhi varānane
||37||कथं त्वमत्र सम्प्राप्ता पुरात्तस्य दुरात्मनः ।
विस्मयो मे महानत्र तत्त्वं ब्रूहि वरानने
tvayā ca kathitaṃ vākyaṃ sandigdhaṃ bhāti bhāmini |
haihayārthe kalpitā sā pitreti mama sāmpratam
||38||त्वया च कथितं वाक्यं सन्दिग्धं भाति भामिनि ।
हैहयार्थे कल्पिता सा पित्रेति मम साम्प्रतम्
haihayo nāma rājāhaṃ nānyo'sti pṛthivīpatiḥ |
madarthe kathitā sā kiṃ sakhī tava sulocanā
||39||हैहयो नाम राजाहं नान्योऽस्ति पृथिवीपतिः ।
मदर्थे कथिता सा किं सखी तव सुलोचना
etanme saṃśayaṃ subhru chettumarhasi bhāmini |
ahaṃ tāmānayiṣyāmi taṃ hatvā rākṣasādhamam
||40||एतन्मे संशयं सुभ्रु छेत्तुमर्हसि भामिनि ।
अहं तामानयिष्यामि तं हत्वा राक्षसाधमम्
sthānaṃ darśaya me tasya yadi jānāsi suvrate |
rājñe niveditaṃ kiṃ vā tatpitre cātiduḥkhitā
||41||स्थानं दर्शय मे तस्य यदि जानासि सुव्रते ।
राज्ञे निवेदितं किं वा तत्पित्रे चातिदुःखिता
yasyaiṣā vallabhā putrī na kiṃ jānāti tāṃ hṛtām |
nodyamaḥ kiṃ kṛtastena tato mocanahetave
||42||यस्यैषा वल्लभा पुत्री न किं जानाति तां हृताम् ।
नोद्यमः किं कृतस्तेन ततो मोचनहेतवे
bandīkṛtāṃ sutāṃ jñātvā kathaṃ tiṣṭhati susthiraḥ |
asamartho nṛpaḥ kiṃ vā kāraṇaṃ brūhi satvaram
||43||बन्दीकृतां सुतां ज्ञात्वा कथं तिष्ठति सुस्थिरः ।
असमर्थो नृपः किं वा कारणं ब्रूहि सत्वरम्
tvayā me'pahṛtaṃ ceto guṇānuktvā hyamānuṣān |
sakhyāḥ paṅkajapatrākṣi kṛtaḥ kāmavaśo bhṛśam
||44||त्वया मेऽपहृतं चेतो गुणानुक्त्वा ह्यमानुषान् ।
सख्याः पङ्कजपत्राक्षि कृतः कामवशो भृशम्
kadā paśyāmi tāṃ kāntāṃ mocayitvātisaṅkaṭāt |
iti me hṛdayaṃ cādya karotyatimanoratham
||45||कदा पश्यामि तां कान्तां मोचयित्वातिसङ्कटात् ।
इति मे हृदयं चाद्य करोत्यतिमनोरथम्
brūhi me gamanopāyaṃ pure tasyātidurgame |
kathaṃ tvamāgatā tasmātsaṅkaṭādatra tadvada
||46||ब्रूहि मे गमनोपायं पुरे तस्यातिदुर्गमे ।
कथं त्वमागता तस्मात्सङ्कटादत्र तद्वद
yaśovatyuvāca
bālabhāvānmayā mantro bhagavatyā viśāṃpate |
prāpto'sti brāhmaṇātsiddhātsabījadhyānapūrvakaḥ
||47||बालभावान्मया मन्त्रो भगवत्या विशांपते ।
प्राप्तोऽस्ति ब्राह्मणात्सिद्धात्सबीजध्यानपूर्वकः
tatrāvasthitayā rājan mayā citte vicāritam |
ārādhayāmi satataṃ caṇḍikāṃ caṇḍavikramām
||48||तत्रावस्थितया राजन् मया चित्ते विचारितम् ।
आराधयामि सततं चण्डिकां चण्डविक्रमाम्
sā devī sevitā kāmaṃ bandhamokṣaṃ kariṣyati |
bhaktānukampinī śaktiḥ samarthā sarvasādhane
||49||सा देवी सेविता कामं बन्धमोक्षं करिष्यति ।
भक्तानुकम्पिनी शक्तिः समर्था सर्वसाधने
yā viśvaṃ sṛjate śaktyā pālayatyeva sā punaḥ |
kalpānte saṃharatyeva nirākārā nirāśrayā
||50||या विश्वं सृजते शक्त्या पालयत्येव सा पुनः ।
कल्पान्ते संहरत्येव निराकारा निराश्रया
iti sañcintya manasā devīṃ viśveśvarīṃ śivām |
dhyātvā raktāmbarāṃ saumyāṃ suraktanayanāṃ hṛdi
||51||इति सञ्चिन्त्य मनसा देवीं विश्वेश्वरीं शिवाम् ।
ध्यात्वा रक्ताम्बरां सौम्यां सुरक्तनयनां हृदि
saṃsmṛtya manasā rūpaṃ mantrajāpyaparābhavam |
upāsitā mayā devī māsamekaṃ samādhinā
||52||संस्मृत्य मनसा रूपं मन्त्रजाप्यपराभवम् ।
उपासिता मया देवी मासमेकं समाधिना
svapne mama samāyātā bhaktibhāvena toṣitā |
māmāhāmṛtayā vācā kiṃ suptāsīti caṇḍikā
||53||स्वप्ने मम समायाता भक्तिभावेन तोषिता ।
मामाहामृतया वाचा किं सुप्तासीति चण्डिका
uttiṣṭha yāhi tarasā gaṅgātīraṃ manoharam |
āgamiṣyati tatrāsau haihayo nṛpapuṅgavaḥ
||54||उत्तिष्ठ याहि तरसा गङ्गातीरं मनोहरम् ।
आगमिष्यति तत्रासौ हैहयो नृपपुङ्गवः
ekavīro mahābāhuḥ sarvaśatruvimardanaḥ |
dattātreyeṇa manmantro mahāvidyābhidhaḥ paraḥ
||55||एकवीरो महाबाहुः सर्वशत्रुविमर्दनः ।
दत्तात्रेयेण मन्मन्त्रो महाविद्याभिधः परः
datto'smai so'pi satataṃ māmupāste'tibhaktitaḥ |
mayyāsaktamatirnityaṃ mama pūjāparāyaṇaḥ
||56||दत्तोऽस्मै सोऽपि सततं मामुपास्तेऽतिभक्तितः ।
मय्यासक्तमतिर्नित्यं मम पूजापरायणः
māmeva sarvabhūteṣu dhyāyannāste ca matparaḥ |
sa te duḥkhavināśaṃ vai kariṣyati mahāmatiḥ
||57||मामेव सर्वभूतेषु ध्यायन्नास्ते च मत्परः ।
स ते दुःखविनाशं वै करिष्यति महामतिः
māsuto viharaṃstatra tava trātā bhaviṣyati |
hatvā taṃ rākṣasaṃ ghoraṃ mocayiṣyati māninīm
||58||मासुतो विहरंस्तत्र तव त्राता भविष्यति ।
हत्वा तं राक्षसं घोरं मोचयिष्यति मानिनीम्
ekāvalīmekavīraḥ sarvaśāstraviśāradaḥ |
paścātsaiva patiḥ kāryastvayā rājasutaḥ śubhaḥ
||59||एकावलीमेकवीरः सर्वशास्त्रविशारदः ।
पश्चात्सैव पतिः कार्यस्त्वया राजसुतः शुभः
ityuktvāntardadhe devī prabuddhāhaṃ tadaiva hi |
kathitaṃ svapnavṛttāntaṃ devyāścārādhanaṃ tathā
||60||इत्युक्त्वान्तर्दधे देवी प्रबुद्धाहं तदैव हि ।
कथितं स्वप्नवृत्तान्तं देव्याश्चाराधनं तथा
prasannavadanā jātā śrutvā sā kamalekṣaṇā |
viśeṣeṇa ca santuṣṭā māmuvāca śucismitā
||61||प्रसन्नवदना जाता श्रुत्वा सा कमलेक्षणा ।
विशेषेण च सन्तुष्टा मामुवाच शुचिस्मिता
gaccha tatra tvarāyuktā kuru kāryaṃ mama priye |
satyavākyā bhagavatī sāvāṃ mokṣaṃ vidhāsyati
||62||गच्छ तत्र त्वरायुक्ता कुरु कार्यं मम प्रिये ।
सत्यवाक्या भगवती सावां मोक्षं विधास्यति
ityājñaptā tayā cāhaṃ sakhyā vai premayuktayā |
matvopasaraṇaṃ yuktaṃ tasmātsthānāttadā nṛpa
||63||इत्याज्ञप्ता तया चाहं सख्या वै प्रेमयुक्तया ।
मत्वोपसरणं युक्तं तस्मात्स्थानात्तदा नृप
cālitāhaṃ tataḥ śīghraṃ mahādevīprasādataḥ |
mārgajñānaṃ śīghragatirmayā prāptā nṛpātmaja
||64||चालिताहं ततः शीघ्रं महादेवीप्रसादतः ।
मार्गज्ञानं शीघ्रगतिर्मया प्राप्ता नृपात्मज
ityetatkathitaṃ sarvaṃ kāraṇaṃ mama duḥkhajam |
kastvaṃ kasya sutaśceti vada vīra yathā tathā
||65||इत्येतत्कथितं सर्वं कारणं मम दुःखजम् ।
कस्त्वं कस्य सुतश्चेति वद वीर यथा तथा
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhaskandhe haihayaikavīrāya yaśovatyaikāvalīmocanāya devīsvapnavarṇanaṃ nāma dvāviṃśo'dhyāyaḥ || 22 ||