nāradena svastrītvaprāptivarṇanam
nārada uvāca
niśāmaya muniśreṣṭha gadato mama satkathām |
māyābalaṃ sudurjñeyaṃ munibhiryogavittamaiḥ
||1||निशामय मुनिश्रेष्ठ गदतो मम सत्कथाम् ।
मायाबलं सुदुर्ज्ञेयं मुनिभिर्योगवित्तमैः
māyayā mohitaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam |
brahmādistambaparyantamajayā durvibhāvyayā
||2||मायया मोहितं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् ।
ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तमजया दुर्विभाव्यया
kadācitsatyalokādvai śvetadvīpe manohare |
gato'haṃ darśanākāṅkṣī hareradbhutakarmaṇaḥ
||3||कदाचित्सत्यलोकाद्वै श्वेतद्वीपे मनोहरे ।
गतोऽहं दर्शनाकाङ्क्षी हरेरद्भुतकर्मणः
vādayanmahatīṃ vīṇāṃ svaratānavibhūṣitām |
gāyatraṃ gāyamānastu sāma saptasvarānvitam
||4||वादयन्महतीं वीणां स्वरतानविभूषिताम् ।
गायत्रं गायमानस्तु साम सप्तस्वरान्वितम्
dṛṣṭo mayā devadevaścakrapāṇirgadādharaḥ |
kaustubhodbhāsitorasko meghaśyāmaścaturbhujaḥ
||5||दृष्टो मया देवदेवश्चक्रपाणिर्गदाधरः ।
कौस्तुभोद्भासितोरस्को मेघश्यामश्चतुर्भुजः
pītāmbaraparīdhāno mukuṭāṅgadarājitaḥ |
lakṣmyā saha vilāsinyā krīḍamāno mudā yutaḥ
||6||पीताम्बरपरीधानो मुकुटाङ्गदराजितः ।
लक्ष्म्या सह विलासिन्या क्रीडमानो मुदा युतः
vīkṣya māṃ kamalā devī gatāntardhānamantikāt |
sarvalakṣaṇasampannā sarvabhūṣaṇabhūṣitā
||7||वीक्ष्य मां कमला देवी गतान्तर्धानमन्तिकात् ।
सर्वलक्षणसम्पन्ना सर्वभूषणभूषिता
nārīṇāṃ pravarā kāntā rūpayauvanagarvitā |
supriyā vāsudevasya varacāmīkaraprabhā
||8||नारीणां प्रवरा कान्ता रूपयौवनगर्विता ।
सुप्रिया वासुदेवस्य वरचामीकरप्रभा
antargṛhaṃ gatā dṛṣṭvā sindhujāṃ vyañjanānvitām |
mayā pṛṣṭo devadevo vanamālī jagatprabhuḥ
||9||अन्तर्गृहं गता दृष्ट्वा सिन्धुजां व्यञ्जनान्विताम् ।
मया पृष्टो देवदेवो वनमाली जगत्प्रभुः
bhagavandevadeveśa padmanābha surārihan |
kathaṃ ca mā gatā dṛṣṭvā māmāgacchantamantikāt
||10||भगवन्देवदेवेश पद्मनाभ सुरारिहन् ।
कथं च मा गता दृष्ट्वा मामागच्छन्तमन्तिकात्
nāhaṃ viṭo na vā dhūrtaḥ tāpaso'haṃ jagadguro |
jitendriyo jitakrodho jitamāyo janārdana
||11||नाहं विटो न वा धूर्तः तापसोऽहं जगद्गुरो ।
जितेन्द्रियो जितक्रोधो जितमायो जनार्दन
nārada uvāca
niśamya vacanaṃ kiñcidgarvayuktaṃ janārdanaḥ |
uvāca māṃ smitaṃ kṛtvā vīṇāvanmadhurāṃ giram
||12||निशम्य वचनं किञ्चिद्गर्वयुक्तं जनार्दनः ।
उवाच मां स्मितं कृत्वा वीणावन्मधुरां गिरम्
viṣṇuruvāca
nāradaivaṃvidhā nītirna sthātavyaṃ kadācana |
patiṃ vinānyasānidhye kasyacidyoṣayā kvacit
||13||नारदैवंविधा नीतिर्न स्थातव्यं कदाचन ।
पतिं विनान्यसानिध्ये कस्यचिद्योषया क्वचित्
māyā sudurjayā vidvan yogibhirjitamārutaiḥ |
sāṃkhyavidbhirnirāhāraistāpasaiśca jitendriyaiḥ
||14||माया सुदुर्जया विद्वन् योगिभिर्जितमारुतैः ।
सांख्यविद्भिर्निराहारैस्तापसैश्च जितेन्द्रियैः
devaiśca muniśārdūla yattvayoktaṃ vaco'dhunā |
jitamāyo'smi gītajña naivaṃ vācyaṃ kadācana
||15||देवैश्च मुनिशार्दूल यत्त्वयोक्तं वचोऽधुना ।
जितमायोऽस्मि गीतज्ञ नैवं वाच्यं कदाचन
nāhaṃ śivo na vā brahmā jetuṃ tāṃ prabhavo'pyajām |
munayaḥ sanakādyāśca kastvaṃ ke'nye kṣamā jaye
||16||नाहं शिवो न वा ब्रह्मा जेतुं तां प्रभवोऽप्यजाम् ।
मुनयः सनकाद्याश्च कस्त्वं केऽन्ये क्षमा जये
devadehaṃ nṛdehaṃ vā tiryagdehamathāpi vā |
bibhṛyādyaḥ śarīraṃ ca sa kathaṃ tāṃ jayedajām
||17||देवदेहं नृदेहं वा तिर्यग्देहमथापि वा ।
बिभृयाद्यः शरीरं च स कथं तां जयेदजाम्
triyutastāṃ kathaṃ māyāṃ jetuṃ śaktaḥ pumāmbhavet |
vedavidyogavidvāpi sarvajño vijitendriyaḥ
||18||त्रियुतस्तां कथं मायां जेतुं शक्तः पुमाम्भवेत् ।
वेदविद्योगविद्वापि सर्वज्ञो विजितेन्द्रियः
kālo'pi tasyā rūpaṃ hi rūpahīnaḥ svarūpakṛt |
tadvaśe vartate dehī vidvānmūrkho'tha madhyamaḥ
||19||कालोऽपि तस्या रूपं हि रूपहीनः स्वरूपकृत् ।
तद्वशे वर्तते देही विद्वान्मूर्खोऽथ मध्यमः
kālaḥ karoti dharmajñaṃ kadācidvikalaṃ punaḥ |
svabhāvātkarmato vāpi durjñeyaṃ tasya ceṣṭitam
||20||कालः करोति धर्मज्ञं कदाचिद्विकलं पुनः ।
स्वभावात्कर्मतो वापि दुर्ज्ञेयं तस्य चेष्टितम्
nārada uvāca
ityuktvā virato viṣṇurahaṃ vismayamānasaḥ |
tamabravaṃ jagannāthaṃ vāsudevaṃ sanātanam
||21||इत्युक्त्वा विरतो विष्णुरहं विस्मयमानसः ।
तमब्रवं जगन्नाथं वासुदेवं सनातनम्
ramāpate kathaṃrūpā māyā sā kīdṛśī punaḥ |
kiyadbalā kva saṃsthānā kasyādhārā vadasva me
||22||रमापते कथंरूपा माया सा कीदृशी पुनः ।
कियद्बला क्व संस्थाना कस्याधारा वदस्व मे
draṣṭukāmo'smi tāṃ māyāṃ darśayāśu mahīdhara |
jñātumicchāmi tāṃ samyakprasādaṃ kuru māpate
||23||द्रष्टुकामोऽस्मि तां मायां दर्शयाशु महीधर ।
ज्ञातुमिच्छामि तां सम्यक्प्रसादं कुरु मापते
viṣṇuruvāca
triguṇā sākhilādhārā sarvajñā sarvasammatā |
ajeyānekarūpā ca sarvaṃ vyāpya sthitā jagat
||24||त्रिगुणा साखिलाधारा सर्वज्ञा सर्वसम्मता ।
अजेयानेकरूपा च सर्वं व्याप्य स्थिता जगत्
didṛkṣā yadi te citte nāradārohaṇaṃ kuru |
garuḍe matsameto'dya gacchāvo'nyatra sāmpratam
||25||दिदृक्षा यदि ते चित्ते नारदारोहणं कुरु ।
गरुडे मत्समेतोऽद्य गच्छावोऽन्यत्र साम्प्रतम्
darśayiṣyāmi te māyāṃ durjayāmajitātmabhiḥ |
dṛṣṭvā tāṃ brahmaputra tvaṃ viṣāde mā manaḥ kṛthāḥ
||26||दर्शयिष्यामि ते मायां दुर्जयामजितात्मभिः ।
दृष्ट्वा तां ब्रह्मपुत्र त्वं विषादे मा मनः कृथाः
ityuktvā devadevo māṃ sasmāra vinatāsutam |
smṛtamātrastu garuḍastadāgāddharisannidhau
||27||इत्युक्त्वा देवदेवो मां सस्मार विनतासुतम् ।
स्मृतमात्रस्तु गरुडस्तदागाद्धरिसन्निधौ
āgataṃ garuḍaṃ vīkṣya āruroha janārdanaḥ |
samāropya ca māṃ pṛṣṭhe gamanāya kṛtādaraḥ
||28||आगतं गरुडं वीक्ष्य आरुरोह जनार्दनः ।
समारोप्य च मां पृष्ठे गमनाय कृतादरः
calito vinatāputro vaikuṇṭhādvāyuvegavān |
prerito yatra kṛṣṇena gantukāmena kānanam
||29||चलितो विनतापुत्रो वैकुण्ठाद्वायुवेगवान् ।
प्रेरितो यत्र कृष्णेन गन्तुकामेन काननम्
mahāvanāni divyāni sarāṃsi saritastathā |
puragrāmākarādīṃśca kheṭakharvaṭagovrajān
||30||महावनानि दिव्यानि सरांसि सरितस्तथा ।
पुरग्रामाकरादींश्च खेटखर्वटगोव्रजान्
munīnāmāśramān ramyān vāpīśca sumanoharāḥ |
palvalāni viśālāni hradān paṅkajabhūṣitān
||31||मुनीनामाश्रमान् रम्यान् वापीश्च सुमनोहराः ।
पल्वलानि विशालानि ह्रदान् पङ्कजभूषितान्
mṛgāṇāṃ ca varāhāṇāṃ vṛndānyapyavalokya ca |
gatāvāvāṃ kānyakubjasamīpaṃ garuḍāsanau
||32||मृगाणां च वराहाणां वृन्दान्यप्यवलोक्य च ।
गतावावां कान्यकुब्जसमीपं गरुडासनौ
tatra ramyaṃ saro divyaṃ dṛṣṭaṃ paṅkajamaṇḍitam |
haṃsakāraṇḍavākīrṇaṃ cakravākopaśobhitam
||33||तत्र रम्यं सरो दिव्यं दृष्टं पङ्कजमण्डितम् ।
हंसकारण्डवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम्
nānāvarṇaiḥ praphullaiśca paṅkajairuparañjitam |
śuci miṣṭajalaṃ bhṛṅgayūthanādavirājitam
||34||नानावर्णैः प्रफुल्लैश्च पङ्कजैरुपरञ्जितम् ।
शुचि मिष्टजलं भृङ्गयूथनादविराजितम्
māmāha bhagavān vīkṣya taḍāgaṃ paramādbhutam |
spardhakaṃ codadheḥ kṣīraṃ miṣṭaṃ vāri viśeṣataḥ
||35||मामाह भगवान् वीक्ष्य तडागं परमाद्भुतम् ।
स्पर्धकं चोदधेः क्षीरं मिष्टं वारि विशेषतः
śrībhagavānuvāca
paśya nārada gambhīraṃ saraḥ sārasanāditam |
sarvatra paṅkajaiśchannaṃ svacchanīraprapūritam
||36||पश्य नारद गम्भीरं सरः सारसनादितम् ।
सर्वत्र पङ्कजैश्छन्नं स्वच्छनीरप्रपूरितम्
atra snātvā gamiṣyāvaḥ kānyakubjaṃ purottamam |
ityuktvā garuḍādāśu māmuttārya vyatārayat
||37||अत्र स्नात्वा गमिष्यावः कान्यकुब्जं पुरोत्तमम् ।
इत्युक्त्वा गरुडादाशु मामुत्तार्य व्यतारयत्
vihasya bhagavāṃstatra jagrāha mama tarjanīm |
stuvansarovaraṃ bhūyastīre māmanayatprabhuḥ
||38||विहस्य भगवांस्तत्र जग्राह मम तर्जनीम् ।
स्तुवन्सरोवरं भूयस्तीरे मामनयत्प्रभुः
viśramya taṭabhāge tu snigdhacchāye manohare |
māmuvāca mune snānaṃ kuru tvaṃ vimale jale
||39||विश्रम्य तटभागे तु स्निग्धच्छाये मनोहरे ।
मामुवाच मुने स्नानं कुरु त्वं विमले जले
paścādahaṃ kariṣyāmi taḍāge'sminsupāvane |
sādhūnāmiva cetāṃsi jalāni nirmalāni ca
||40||पश्चादहं करिष्यामि तडागेऽस्मिन्सुपावने ।
साधूनामिव चेतांसि जलानि निर्मलानि च
surabhīṇi parāgaistu paṅkajānāṃ viśeṣataḥ |
ityukto'haṃ bhagavatā muktvā vīṇāṃ mṛgājinam
||41||सुरभीणि परागैस्तु पङ्कजानां विशेषतः ।
इत्युक्तोऽहं भगवता मुक्त्वा वीणां मृगाजिनम्
snānāya kṛtadhīstīre gataḥ premasamanvitaḥ |
pādauprakṣālya hastauca śikhāṃ baddhvā kuśagraham
||42||स्नानाय कृतधीस्तीरे गतः प्रेमसमन्वितः ।
पादौप्रक्षाल्य हस्तौच शिखां बद्ध्वा कुशग्रहम्
kṛtvā''camya śucistoye snātavānasmi tajjale |
yadā tasmijjale ramye snāto'haṃ paśyato hareḥ
||43||कृत्वाऽऽचम्य शुचिस्तोये स्नातवानस्मि तज्जले ।
यदा तस्मिज्जले रम्ये स्नातोऽहं पश्यतो हरेः
vihāya pauruṣaṃ rūpaṃ prāptaḥ strītvamanuttamam |
harirgṛhītvā vīṇāṃ me tathā kṛṣṇājinaṃ śubham
||44||विहाय पौरुषं रूपं प्राप्तः स्त्रीत्वमनुत्तमम् ।
हरिर्गृहीत्वा वीणां मे तथा कृष्णाजिनं शुभम्
āruhya garuḍaṃ tūrṇaṃ jagāma svagṛhaṃ kṣaṇāt |
tato'haṃ strītvamāpannaścārubhūṣaṇabhūṣitaḥ
||45||आरुह्य गरुडं तूर्णं जगाम स्वगृहं क्षणात् ।
ततोऽहं स्त्रीत्वमापन्नश्चारुभूषणभूषितः
tatkṣaṇānmanaso jātā pūrvadehasya vismṛtiḥ |
vismṛto'sau jagannātho mahatī vismṛtā punaḥ
||46||तत्क्षणान्मनसो जाता पूर्वदेहस्य विस्मृतिः ।
विस्मृतोऽसौ जगन्नाथो महती विस्मृता पुनः
samprāpya mohinīrūpaṃ taḍāgānnirgato bahiḥ |
apaśyaṃ nalinījuṣṭaṃ sarastadvimalodakam
||47||सम्प्राप्य मोहिनीरूपं तडागान्निर्गतो बहिः ।
अपश्यं नलिनीजुष्टं सरस्तद्विमलोदकम्
kimetaditi manasākaravaṃ vismayaṃ muhuḥ |
evaṃ cintayamānasya nārīrūpadharasya me
||48||किमेतदिति मनसाकरवं विस्मयं मुहुः ।
एवं चिन्तयमानस्य नारीरूपधरस्य मे
sahasā dṛkpathaṃ prāptastatra tāladhvajo nṛpaḥ |
gajāśvarathavṛndaiśca saṃvṛto rathasaṃsthitaḥ
||49||सहसा दृक्पथं प्राप्तस्तत्र तालध्वजो नृपः ।
गजाश्वरथवृन्दैश्च संवृतो रथसंस्थितः
yuvā bhūṣaṇasaṃvīto dehavāniva manmathaḥ |
vīkṣya māṃ bhūpatistatra divyabhūṣaṇabhūṣitām
||50||युवा भूषणसंवीतो देहवानिव मन्मथः ।
वीक्ष्य मां भूपतिस्तत्र दिव्यभूषणभूषिताम्
rākācandramukhīṃ yoṣāṃ vismayaṃ paramaṃ gataḥ |
papraccha kāsi kalyāṇi kasya putrī surasya vā
||51||राकाचन्द्रमुखीं योषां विस्मयं परमं गतः ।
पप्रच्छ कासि कल्याणि कस्य पुत्री सुरस्य वा
mānuṣasya ca vā kānte gandharvasyoragasya ca |
ekākinī kathaṃ bālā rūpayauvanabhūṣitā
||52||मानुषस्य च वा कान्ते गन्धर्वस्योरगस्य च ।
एकाकिनी कथं बाला रूपयौवनभूषिता
vivāhitātha kanyā vā satyaṃ vada sulocane |
kiṃ paśyasi sukeśānte taḍāge'sminsumadhyame
||53||विवाहिताथ कन्या वा सत्यं वद सुलोचने ।
किं पश्यसि सुकेशान्ते तडागेऽस्मिन्सुमध्यमे
cikīrṣitaṃ pikālāpe brūhi manmathamohini |
bhuṅkṣava bhogānmarālākṣi mayā saha kṛśodari |
vāñchitānmanasā nūnaṃ kṛtvā māṃ patimuttamam
||54||चिकीर्षितं पिकालापे ब्रूहि मन्मथमोहिनि ।
भुङ्क्षव भोगान्मरालाक्षि मया सह कृशोदरि ।
वाञ्छितान्मनसा नूनं कृत्वा मां पतिमुत्तमम्
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhaskandhe nāradena svastrītvaprāptivarṇanaṃ nāmāṣṭāviṃśo'dhyāyaḥ || 28 ||