himālayagṛhe pārvatījanmaviṣaye devān prati devīkathanavarṇanam
janamejaya uvāca
dharādharādhīśamaulāvāvirāsītparaṃ mahaḥ |
yaduktaṃ bhavatā pūrvaṃ vistarāttadvadasva me
||1||धराधराधीशमौलावाविरासीत्परं महः ।
यदुक्तं भवता पूर्वं विस्तरात्तद्वदस्व मे
ko virajyeta matimān pibañchaktikathāmṛtam |
sudhāṃ tu pibatāṃ mṛtyuḥ sa naitacchṛṇvato bhavet
||2||को विरज्येत मतिमान् पिबञ्छक्तिकथामृतम् ।
सुधां तु पिबतां मृत्युः स नैतच्छृण्वतो भवेत्
vyāsa uvāca
dhanyo'si kṛtakṛtyo'si śikṣito'si mahātmabhiḥ |
bhāgyavānasi yaddevyāṃ nirvyājā bhaktirasti te
||3||धन्योऽसि कृतकृत्योऽसि शिक्षितोऽसि महात्मभिः ।
भाग्यवानसि यद्देव्यां निर्व्याजा भक्तिरस्ति ते
śṛṇu rājanpurā vṛttaṃ satīdehe'gnibharjite |
bhrāntaḥ śivastu babhrāma kvaciddeśe sthiro'bhavat
||4||शृणु राजन्पुरा वृत्तं सतीदेहेऽग्निभर्जिते ।
भ्रान्तः शिवस्तु बभ्राम क्वचिद्देशे स्थिरोऽभवत्
prapañcabhānarahitaḥ samādhigatamānasaḥ |
dhyāyandevīsvarūpaṃ tu kālaṃ ninye sa ātmavān
||5||प्रपञ्चभानरहितः समाधिगतमानसः ।
ध्यायन्देवीस्वरूपं तु कालं निन्ये स आत्मवान्
saubhāgyarahitaṃ jātaṃ trailokyaṃ sacarācaram |
śaktihīnaṃ jagatsarvaṃ sābdhidvīpaṃ saparvatam
||6||सौभाग्यरहितं जातं त्रैलोक्यं सचराचरम् ।
शक्तिहीनं जगत्सर्वं साब्धिद्वीपं सपर्वतम्
ānandaḥ śuṣkatāṃ yātaḥ sarveṣāṃ hṛdayāntare |
udāsīnāḥ sarvalokāścintājarjaracetasaḥ
||7||आनन्दः शुष्कतां यातः सर्वेषां हृदयान्तरे ।
उदासीनाः सर्वलोकाश्चिन्ताजर्जरचेतसः
sadā duḥkhodadhau magnā rogagrastāstadābhavan |
grahāṇāṃ devatānāṃ ca vaiparītyena vartanam
||8||सदा दुःखोदधौ मग्ना रोगग्रस्तास्तदाभवन् ।
ग्रहाणां देवतानां च वैपरीत्येन वर्तनम्
adhibhūtādhidaivānāṃ satyabhāvānnṛpābhavan |
athā'sminneva kāle tu tārakākhyo mahasuraḥ
||9||अधिभूताधिदैवानां सत्यभावान्नृपाभवन् ।
अथाऽस्मिन्नेव काले तु तारकाख्यो महसुरः
brahmadattavaro daityo'bhavattrailokyanāyakaḥ |
śivaurasastu yaḥ putraḥ sa te hantā bhaviṣyati
||10||ब्रह्मदत्तवरो दैत्योऽभवत्त्रैलोक्यनायकः ।
शिवौरसस्तु यः पुत्रः स ते हन्ता भविष्यति
iti kalpitamṛtyuḥ sa devadevairmahāsuraḥ |
śivaurasasutābhāvājjagarja ca nananda ca
||11||इति कल्पितमृत्युः स देवदेवैर्महासुरः ।
शिवौरससुताभावाज्जगर्ज च ननन्द च
tena copadrutāḥ sarve svasthānātpracyutāḥ surāḥ |
śivaurasasutābhāvāccintāmāpurduratyayām
||12||तेन चोपद्रुताः सर्वे स्वस्थानात्प्रच्युताः सुराः ।
शिवौरससुताभावाच्चिन्तामापुर्दुरत्ययाम्
nāṅganā śaṅkarasyāsti kathaṃ tatsutasambhavaḥ |
asmākaṃ bhāgyahīnānāṃ kathaṃ kāryaṃ bhaviṣyati
||13||नाङ्गना शङ्करस्यास्ति कथं तत्सुतसम्भवः ।
अस्माकं भाग्यहीनानां कथं कार्यं भविष्यति
iti cintāturāḥ sarve jagmurvaikuṇṭhamaṇḍale |
śaśaṃsurharimekānte sa copāyaṃ jagāda ha
||14||इति चिन्तातुराः सर्वे जग्मुर्वैकुण्ठमण्डले ।
शशंसुर्हरिमेकान्ते स चोपायं जगाद ह
kutaścintāturāḥ sarve kāmakalpadrumā śivā |
jāgarti bhūvaneśānī maṇidvīpādhivāsinī
||15||कुतश्चिन्तातुराः सर्वे कामकल्पद्रुमा शिवा ।
जागर्ति भूवनेशानी मणिद्वीपाधिवासिनी
asmākamanayā deva tadupekṣāsti nānyathā |
śikṣaiveyaṃ jaganmātrā kṛtāsmacchikṣaṇāya ca
||16||अस्माकमनया देव तदुपेक्षास्ति नान्यथा ।
शिक्षैवेयं जगन्मात्रा कृतास्मच्छिक्षणाय च
lālane tāḍane māturnākāruṇyaṃ yathārbhake |
tadvadeva jaganmāturniyantryā guṇadoṣayoḥ
||17||लालने ताडने मातुर्नाकारुण्यं यथार्भके ।
तद्वदेव जगन्मातुर्नियन्त्र्या गुणदोषयोः
aparādho bhavatyeva tanayasya pade pade |
ko'paraḥ sahate loke kevalaṃ mātaraṃ vinā
||18||अपराधो भवत्येव तनयस्य पदे पदे ।
कोऽपरः सहते लोके केवलं मातरं विना
tasmādyūyaṃ parāmbāṃ tāṃ śaraṇaṃ yāta mā ciram |
nirvyājayā cittavṛttyā sā vaḥ kāryaṃ vidhāsyati
||19||तस्माद्यूयं पराम्बां तां शरणं यात मा चिरम् ।
निर्व्याजया चित्तवृत्त्या सा वः कार्यं विधास्यति
ityādiśya surānsarvānmahāviṣṇuḥ svajāyayā |
saṃyuto nirjagāmāśu devaiḥ saha surādhipaḥ
||20||इत्यादिश्य सुरान्सर्वान्महाविष्णुः स्वजायया ।
संयुतो निर्जगामाशु देवैः सह सुराधिपः
ājagāma mahāśailaṃ himavantaṃ nagādhipam |
abhavaṃśca surāḥ sarve puraścaraṇakarmiṇaḥ
||21||आजगाम महाशैलं हिमवन्तं नगाधिपम् ।
अभवंश्च सुराः सर्वे पुरश्चरणकर्मिणः
ambāyajñavidhānajñā ambāyajñaṃ ca cakrire |
tṛtīyādivratānyāśu cakruḥ sarve surā nṛpa
||22||अम्बायज्ञविधानज्ञा अम्बायज्ञं च चक्रिरे ।
तृतीयादिव्रतान्याशु चक्रुः सर्वे सुरा नृप
kecitsamādhiniṣṇātāḥ kecinnāmaparāyaṇāḥ |
kecitsūktaparāḥ kecinnāmapārāyaṇotsukāḥ
||23||केचित्समाधिनिष्णाताः केचिन्नामपरायणाः ।
केचित्सूक्तपराः केचिन्नामपारायणोत्सुकाः
mantrapārāyaṇaparāḥ kecitkṛcchrādikāriṇaḥ |
antaryāgaparāḥ kecitkecinnyāsaparāyaṇāḥ
||24||मन्त्रपारायणपराः केचित्कृच्छ्रादिकारिणः ।
अन्तर्यागपराः केचित्केचिन्न्यासपरायणाः
hṛllekhayā parāśakteḥ pūjāṃ cakruratandritāḥ |
ityevaṃ bahuvarṣāṇi kālo'gājjanamejaya
||25||हृल्लेखया पराशक्तेः पूजां चक्रुरतन्द्रिताः ।
इत्येवं बहुवर्षाणि कालोऽगाज्जनमेजय
akasmāccaitramāsīyanavamyāṃ ca bhṛgordine |
prādurbabhūva puratastanmahaḥ śrutibodhitam
||26||अकस्माच्चैत्रमासीयनवम्यां च भृगोर्दिने ।
प्रादुर्बभूव पुरतस्तन्महः श्रुतिबोधितम्
caturdikṣu caturvedairmūrtimadbhirabhiṣṭutam |
koṭisūryapratīkāśaṃ candrakoṭisuśītalam
||27||चतुर्दिक्षु चतुर्वेदैर्मूर्तिमद्भिरभिष्टुतम् ।
कोटिसूर्यप्रतीकाशं चन्द्रकोटिसुशीतलम्
vidyutkoṭisamānābhamaruṇaṃ tatparaṃ mahaḥ |
naiva cordhvaṃ na tiryakca na madhye parijagrabhat
||28||विद्युत्कोटिसमानाभमरुणं तत्परं महः ।
नैव चोर्ध्वं न तिर्यक्च न मध्ये परिजग्रभत्
ādyantarahitaṃ tattu na hastādyaṅgasaṃyutam |
na ca strīrūpamathavā na puṃrūpamathobhayam
||29||आद्यन्तरहितं तत्तु न हस्ताद्यङ्गसंयुतम् ।
न च स्त्रीरूपमथवा न पुंरूपमथोभयम्
dīptyā pidhānaṃ netrāṇāṃ teṣāmāsīnmahīpate |
punaśca dhairyamālambya yāvatte dadṛśuḥ surāḥ
||30||दीप्त्या पिधानं नेत्राणां तेषामासीन्महीपते ।
पुनश्च धैर्यमालम्ब्य यावत्ते ददृशुः सुराः
tāvattadeva strīrūpeṇābhāddivyaṃ manoharam |
atīva ramaṇīyāṅgīṃ kumārīṃ navayauvanām
||31||तावत्तदेव स्त्रीरूपेणाभाद्दिव्यं मनोहरम् ।
अतीव रमणीयाङ्गीं कुमारीं नवयौवनाम्
udyatpīnakucadvandvaninditāmbhojakuḍmalām |
raṇatkiṅkiṇikājālasiñjanmañjīramekhalām
||32||उद्यत्पीनकुचद्वन्द्वनिन्दिताम्भोजकुड्मलाम् ।
रणत्किङ्किणिकाजालसिञ्जन्मञ्जीरमेखलाम्
kanakāṅgadakeyūragraiveyakavibhūṣitām |
anarghyamaṇisambhinnagalabandhavirājitām
||33||कनकाङ्गदकेयूरग्रैवेयकविभूषिताम् ।
अनर्घ्यमणिसम्भिन्नगलबन्धविराजिताम्
tanuketakasaṃrājannīlabhramarakuntalām |
nitambabimbasubhagāṃ romarājivirājitām
||34||तनुकेतकसंराजन्नीलभ्रमरकुन्तलाम् ।
नितम्बबिम्बसुभगां रोमराजिविराजिताम्
karpūraśakalonmiśratāmbūlapūritānanām |
kanatkanakatāṭaṅkaviṭaṅkavadanāmbujām
||35||कर्पूरशकलोन्मिश्रताम्बूलपूरिताननाम् ।
कनत्कनकताटङ्कविटङ्कवदनाम्बुजाम्
aṣṭamīcandrabimbābhalalāṭāmāyatabhruvam |
raktāravindanayanāmunnasāṃ madhurādharām
||36||अष्टमीचन्द्रबिम्बाभललाटामायतभ्रुवम् ।
रक्तारविन्दनयनामुन्नसां मधुराधराम्
kundakuḍmaladantāgrāṃ muktāhāravirājitām |
ratnasambhinnamukuṭāṃ candrarekhāvataṃsinīm
||37||कुन्दकुड्मलदन्ताग्रां मुक्ताहारविराजिताम् ।
रत्नसम्भिन्नमुकुटां चन्द्ररेखावतंसिनीम्
mallikāmālatīmālākeśapāśavirājitām |
kāśmīrabinduniṭilāṃ netratrayavilāsinīm
||38||मल्लिकामालतीमालाकेशपाशविराजिताम् ।
काश्मीरबिन्दुनिटिलां नेत्रत्रयविलासिनीम्
pāśāṅkuśavarābhīticaturbāhuṃ trilocanām |
raktavastraparīdhānāṃ dāḍimīkusumaprabhām
||39||पाशाङ्कुशवराभीतिचतुर्बाहुं त्रिलोचनाम् ।
रक्तवस्त्रपरीधानां दाडिमीकुसुमप्रभाम्
sarvaśṛṅgāraveṣāḍhyāṃ sarvadevanamaskṛtām |
sarvāśāpūrikāṃ sarvamātaraṃ sarvamohinīm
||40||सर्वशृङ्गारवेषाढ्यां सर्वदेवनमस्कृताम् ।
सर्वाशापूरिकां सर्वमातरं सर्वमोहिनीम्
prasādasumukhīmambāṃ mandasmitamukhāmbujām |
avyājakaruṇāmūrtiṃ dadṛśuḥ purataḥ surāḥ
||41||प्रसादसुमुखीमम्बां मन्दस्मितमुखाम्बुजाम् ।
अव्याजकरुणामूर्तिं ददृशुः पुरतः सुराः
dṛṣṭvā tāṃ karuṇāmurtiṃ praṇemuḥ sakalāḥ surāḥ |
vaktuṃ nāśaknuvan kiñcidvāṣpasaṃruddhaniḥsvanāḥ
||42||दृष्ट्वा तां करुणामुर्तिं प्रणेमुः सकलाः सुराः ।
वक्तुं नाशक्नुवन् किञ्चिद्वाष्पसंरुद्धनिःस्वनाः
kathañcitsthairyamālambya bhaktyā cānatakandharāḥ |
premāśrupūrṇanayanāstuṣṭuvurjagadambikām
||43||कथञ्चित्स्थैर्यमालम्ब्य भक्त्या चानतकन्धराः ।
प्रेमाश्रुपूर्णनयनास्तुष्टुवुर्जगदम्बिकाम्
devā ūcuḥ
namo devyai mahādevyai śivāyai satataṃ namaḥ |
namaḥ prakṛtyai bhadrāyai niyatāḥ praṇatāḥ sma tām
||44||नमो देव्यै महादेव्यै शिवायै सततं नमः ।
नमः प्रकृत्यै भद्रायै नियताः प्रणताः स्म ताम्
tāmagnivarṇāṃ tapasā jvalantīṃ vairocanīṃ karmaphaleṣu juṣṭām |
durgāṃ devīṃ śaraṇamahaṃ prapadye sutarasi tarase namaḥ
||45||तामग्निवर्णां तपसा ज्वलन्तीं वैरोचनीं कर्मफलेषु जुष्टाम् ।
दुर्गां देवीं शरणमहं प्रपद्ये सुतरसि तरसे नमः
devīṃ vācamajanayanta devā- stāṃ viśvarūpāḥ paśavo vadanti |
sā no mandreṣamūrjaṃ duhānā dhenurvāgasmānupasuṣṭutaitu
||46||देवीं वाचमजनयन्त देवा- स्तां विश्वरूपाः पशवो वदन्ति ।
सा नो मन्द्रेषमूर्जं दुहाना धेनुर्वागस्मानुपसुष्टुतैतु
kālarātriṃ brahmastutāṃ vaiṣṇavīṃ skandamātaram |
sarasvatīmaditiṃ dakṣaduhitaraṃ namāmaḥ pāvanāṃ śivām
||47||कालरात्रिं ब्रह्मस्तुतां वैष्णवीं स्कन्दमातरम् ।
सरस्वतीमदितिं दक्षदुहितरं नमामः पावनां शिवाम्
mahālakṣmyai ca vidmahe sarvaśaktyai ca dhīmahi |
tanno devī pracodayāt
||48||महालक्ष्म्यै च विद्महे सर्वशक्त्यै च धीमहि ।
तन्नो देवी प्रचोदयात्
namo virāṭsvarūpiṇyai namaḥ sūtrātmamūrtaye |
namo'vyākṛtarūpiṇyai namaḥ śrībrahmamūrtaye
||49||नमो विराट्स्वरूपिण्यै नमः सूत्रात्ममूर्तये ।
नमोऽव्याकृतरूपिण्यै नमः श्रीब्रह्ममूर्तये
yadajñānājjagadbhāti rajjusarpasragādivat |
yajjñānāllayamāpnoti numastāṃ bhuvaneśvarīm
||50||यदज्ञानाज्जगद्भाति रज्जुसर्पस्रगादिवत् ।
यज्ज्ञानाल्लयमाप्नोति नुमस्तां भुवनेश्वरीम्
numastatpadalakṣyārthāṃ cidekarasarūpiṇīm |
akhaṇḍānandarūpāṃ tāṃ vedatātparyabhūmikām
||51||नुमस्तत्पदलक्ष्यार्थां चिदेकरसरूपिणीम् ।
अखण्डानन्दरूपां तां वेदतात्पर्यभूमिकाम्
pañcakośātiriktāṃ tāmavasthātrayasākṣiṇīm |
numastvaṃpadalakṣyārthāṃ pratyagātmasvarūpiṇīm
||52||पञ्चकोशातिरिक्तां तामवस्थात्रयसाक्षिणीम् ।
नुमस्त्वंपदलक्ष्यार्थां प्रत्यगात्मस्वरूपिणीम्
namaḥ praṇavarūpāyai namo hrīṅkāramūrtaye |
nānāmantrātmikāyai te karuṇāyai namo namaḥ
||53||नमः प्रणवरूपायै नमो ह्रीङ्कारमूर्तये ।
नानामन्त्रात्मिकायै ते करुणायै नमो नमः
iti stutā tadā devairmaṇidvīpādhivāsinī |
prāha vācā madhurayā mattakokilaniḥsvanā
||54||इति स्तुता तदा देवैर्मणिद्वीपाधिवासिनी ।
प्राह वाचा मधुरया मत्तकोकिलनिःस्वना
śrīdevyuvāca
vadantu vibudhāḥ kāryaṃ yadarthamiha saṅgatāḥ |
varadāhaṃ sadā bhaktakāmakalpadrumāsmi ca
||55||वदन्तु विबुधाः कार्यं यदर्थमिह सङ्गताः ।
वरदाहं सदा भक्तकामकल्पद्रुमास्मि च
tiṣṭhantyāṃ mayi kā cintā yuṣmākaṃ bhaktiśālinām |
samuddharāmi madbhaktānduḥkhasaṃsārasāgarāt
||56||तिष्ठन्त्यां मयि का चिन्ता युष्माकं भक्तिशालिनाम् ।
समुद्धरामि मद्भक्तान्दुःखसंसारसागरात्
iti pratijñāṃ me satyāṃ jānītha vibudhottamāḥ |
iti premākulāṃ vāṇīṃ śrutvā santuṣṭamānasāḥ
||57||इति प्रतिज्ञां मे सत्यां जानीथ विबुधोत्तमाः ।
इति प्रेमाकुलां वाणीं श्रुत्वा सन्तुष्टमानसाः
nirbhayā nirjarā rājannūcurduḥkhaṃ svakīyakam |
devā ūcuḥ |
nājñātaṃ kiñcidapyatra bhavatyāsti jagattraye
||58||निर्भया निर्जरा राजन्नूचुर्दुःखं स्वकीयकम् ।
देवा ऊचुः ।
नाज्ञातं किञ्चिदप्यत्र भवत्यास्ति जगत्त्रये
sarvajñayā sarvasākṣirūpiṇyā parameśvari |
tārakeṇāsurendreṇa pīḍitāḥ smo divāniśam
||59||सर्वज्ञया सर्वसाक्षिरूपिण्या परमेश्वरि ।
तारकेणासुरेन्द्रेण पीडिताः स्मो दिवानिशम्
śivāṅgajādvadhastasya nirmito brahmaṇā śive |
śivāṅganā tu naivāsti jānāsi tvaṃ maheśvari
||60||शिवाङ्गजाद्वधस्तस्य निर्मितो ब्रह्मणा शिवे ।
शिवाङ्गना तु नैवास्ति जानासि त्वं महेश्वरि
sarvajñapurataḥ kiṃ vā vaktavyaṃ pāmarairjanaiḥ |
etaduddeśataḥ proktamaparaṃ tarkayāmbike
||61||सर्वज्ञपुरतः किं वा वक्तव्यं पामरैर्जनैः ।
एतदुद्देशतः प्रोक्तमपरं तर्कयाम्बिके
sarvadā caraṇāmbhoje bhaktiḥ syāttava niścalā |
prārthanīyamidaṃ mukhyamaparaṃ dehahetave
||62||सर्वदा चरणाम्भोजे भक्तिः स्यात्तव निश्चला ।
प्रार्थनीयमिदं मुख्यमपरं देहहेतवे
iti teṣāṃ vacaḥ śrutvā provāca parameśvarī |
mama śaktistu yā gaurī bhaviṣyati himālaye
||63||इति तेषां वचः श्रुत्वा प्रोवाच परमेश्वरी ।
मम शक्तिस्तु या गौरी भविष्यति हिमालये
śivāya sā pradeyā syātsā vaḥ kāryaṃ vidhāsyati |
bhaktiryaccaraṇāmbhoje bhūyādyuṣmākamādarāt
||64||शिवाय सा प्रदेया स्यात्सा वः कार्यं विधास्यति ।
भक्तिर्यच्चरणाम्भोजे भूयाद्युष्माकमादरात्
himālayo hi manasā māmupāste'tibhaktitaḥ |
tatastasya gṛhe janma mama priyakaraṃ matam
||65||हिमालयो हि मनसा मामुपास्तेऽतिभक्तितः ।
ततस्तस्य गृहे जन्म मम प्रियकरं मतम्
vyāsa uvāca
himālayo'pi tacchrutvātyanugrahakaraṃ vacaḥ |
bāṣpaiḥ saṃruddhakaṇṭhākṣo mahārājñīṃ vaco'bravīt
||66||हिमालयोऽपि तच्छ्रुत्वात्यनुग्रहकरं वचः ।
बाष्पैः संरुद्धकण्ठाक्षो महाराज्ञीं वचोऽब्रवीत्
mahattaraṃ taṃ kuruṣe yasyānugrahamicchasi |
nocetkvāhaṃ jaḍaḥ sthāṇuḥ kva tvaṃ saccitsvarūpiṇī
||67||महत्तरं तं कुरुषे यस्यानुग्रहमिच्छसि ।
नोचेत्क्वाहं जडः स्थाणुः क्व त्वं सच्चित्स्वरूपिणी
asambhāvyaṃ janmaśataistvatpitṛtvaṃ mamānaghe |
aśvamedhādipuṇyairvā puṇyairvā tatsamādhijaiḥ
||68||असम्भाव्यं जन्मशतैस्त्वत्पितृत्वं ममानघे ।
अश्वमेधादिपुण्यैर्वा पुण्यैर्वा तत्समाधिजैः
adya prapañce kīrtiḥ syājjaganmātā sutābhavat |
aho himālayasyāsya dhanyo'sau bhāgyavāniti
||69||अद्य प्रपञ्चे कीर्तिः स्याज्जगन्माता सुताभवत् ।
अहो हिमालयस्यास्य धन्योऽसौ भाग्यवानिति
yasyāstu jaṭhare santi brahmāṇḍānāṃ ca koṭayaḥ |
saiva yasya sutā jātā ko vā syāttatsamo bhuvi
||70||यस्यास्तु जठरे सन्ति ब्रह्माण्डानां च कोटयः ।
सैव यस्य सुता जाता को वा स्यात्तत्समो भुवि
na jāne'smatpitṝṇāṃ kiṃ sthānaṃ syānnirmitaṃ param |
etādṛśānāṃ vāsāya yeṣāṃ vaṃśe'sti mādṛśaḥ
||71||न जानेऽस्मत्पितॄणां किं स्थानं स्यान्निर्मितं परम् ।
एतादृशानां वासाय येषां वंशेऽस्ति मादृशः
idaṃ yathā ca dattaṃ me kṛpayā premapūrṇayā |
sarvavedāntasiddhaṃ ca tvadrūpaṃ brūhi me tathā
||72||इदं यथा च दत्तं मे कृपया प्रेमपूर्णया ।
सर्ववेदान्तसिद्धं च त्वद्रूपं ब्रूहि मे तथा
yogaṃ ca bhaktisahitaṃ jñānaṃ ca śrutisammatam |
vadasva parameśāni tvamevāhaṃ yato bhaveḥ
||73||योगं च भक्तिसहितं ज्ञानं च श्रुतिसम्मतम् ।
वदस्व परमेशानि त्वमेवाहं यतो भवेः
vyāsa uvāca
iti tasya vacaḥ śrutvā prasannamukhapaṅkajā |
vaktumārabhatāmbā sā rahasyaṃ śrutigūhitam
||74||इति तस्य वचः श्रुत्वा प्रसन्नमुखपङ्कजा ।
वक्तुमारभताम्बा सा रहस्यं श्रुतिगूहितम्
iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saptamaskandhe himālayagṛhe pārvatījanmaviṣaye devān prati devīkathanavarṇanaṃ nāmaikatriṃśo'dhyāyaḥ || 31 ||