devīgītāyāṃ bāhyapūjāvidhivarṇanam
śrī devyuvāca
prātarutthāya śirasi saṃsmaretpadmamujjvalam |
karpūrābhaṃ smarettatra śrīguruṃ nijarūpiṇam
||1||प्रातरुत्थाय शिरसि संस्मरेत्पद्ममुज्ज्वलम् ।
कर्पूराभं स्मरेत्तत्र श्रीगुरुं निजरूपिणम्
suprasannaṃ lasadbhūṣābhūṣitaṃ śaktisaṃyutam |
namaskṛtya tato devīṃ kuṇḍalīṃ saṃsmaredbudhaḥ
||2||सुप्रसन्नं लसद्भूषाभूषितं शक्तिसंयुतम् ।
नमस्कृत्य ततो देवीं कुण्डलीं संस्मरेद्बुधः
prakāśamānāṃ prathame prayāṇe pratiprayāṇe'pyamṛtāyamānām |
antaḥ padavyāmanusañcarantī- mānandarūpāmabalāṃ prapadye
||3||प्रकाशमानां प्रथमे प्रयाणे प्रतिप्रयाणेऽप्यमृतायमानाम् ।
अन्तः पदव्यामनुसञ्चरन्ती- मानन्दरूपामबलां प्रपद्ये
dhyātvaivaṃ tacchikhāmadhye saccidānandarūpiṇīm |
māṃ dhyāyedatha śaucādikriyāḥ sarvāḥ samāpayet
||4||ध्यात्वैवं तच्छिखामध्ये सच्चिदानन्दरूपिणीम् ।
मां ध्यायेदथ शौचादिक्रियाः सर्वाः समापयेत्
agnihotraṃ tato hūtvā matprītyarthaṃ dvijottamaḥ |
homānte svāsane sthitvā pūjāsaṅkalpamācaret
||5||अग्निहोत्रं ततो हूत्वा मत्प्रीत्यर्थं द्विजोत्तमः ।
होमान्ते स्वासने स्थित्वा पूजासङ्कल्पमाचरेत्
bhūtaśuddhiṃ purā kṛtvā mātṛkānyāsameva ca |
hṛllekhāmātṛkānyāsaṃ nityameva samācaret
||6||भूतशुद्धिं पुरा कृत्वा मातृकान्यासमेव च ।
हृल्लेखामातृकान्यासं नित्यमेव समाचरेत्
mūlādhāre hakāraṃ ca hṛdaye ca rakārakam |
bhrūmadhye tadvadīkāraṃ hrīṅkāraṃ mastake nyaset
||7||मूलाधारे हकारं च हृदये च रकारकम् ।
भ्रूमध्ये तद्वदीकारं ह्रीङ्कारं मस्तके न्यसेत्
tattanmantroditānanyānnyāsānsarvānsamācaret |
kalpayetsvātmano dehe pīṭhaṃ dharmādibhiḥ punaḥ
||8||तत्तन्मन्त्रोदितानन्यान्न्यासान्सर्वान्समाचरेत् ।
कल्पयेत्स्वात्मनो देहे पीठं धर्मादिभिः पुनः
tato dhyāyenmahādevīṃ prāṇāyāmairvijṛmbhite |
hṛdambhoje mama sthāne pañcapretāsane budhaḥ
||9||ततो ध्यायेन्महादेवीं प्राणायामैर्विजृम्भिते ।
हृदम्भोजे मम स्थाने पञ्चप्रेतासने बुधः
brahmā viṣṇuśca rudraśca īśvaraśca sadāśivaḥ |
ete pañca mahāpretāḥ pādamūle mama sthitāḥ
||10||ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च ईश्वरश्च सदाशिवः ।
एते पञ्च महाप्रेताः पादमूले मम स्थिताः
pañcabhūtātmakā hyete pañcāvasthātmakā api |
ahaṃ tvavyaktacidrūpā tadatītāsti sarvathā
||11||पञ्चभूतात्मका ह्येते पञ्चावस्थात्मका अपि ।
अहं त्वव्यक्तचिद्रूपा तदतीतास्ति सर्वथा
tato viṣṭaratāṃ yātāḥ śaktitantreṣu sarvadā |
dhyātvaivaṃ mānasairbhogaiḥ pūjayenmāṃ japedapi
||12||ततो विष्टरतां याताः शक्तितन्त्रेषु सर्वदा ।
ध्यात्वैवं मानसैर्भोगैः पूजयेन्मां जपेदपि
japaṃ samarpya śrīdevyai tato'rghyasthāpanaṃ caret |
pātrāsādanakaṃ kṛtvā pūjādravyāṇi śodhayet
||13||जपं समर्प्य श्रीदेव्यै ततोऽर्घ्यस्थापनं चरेत् ।
पात्रासादनकं कृत्वा पूजाद्रव्याणि शोधयेत्
jalena tena manunā cāstramantreṇa deśikaḥ |
digbandhaṃ ca purā kṛtvā gurūnnatvā tataḥ param
||14||जलेन तेन मनुना चास्त्रमन्त्रेण देशिकः ।
दिग्बन्धं च पुरा कृत्वा गुरून्नत्वा ततः परम्
tadanujñāṃ samādāya bāhyapīṭhe tataḥ param |
hṛdisthāṃ bhavitāṃ mūrtiṃ mama divyāṃ manoharām
||15||तदनुज्ञां समादाय बाह्यपीठे ततः परम् ।
हृदिस्थां भवितां मूर्तिं मम दिव्यां मनोहराम्
āvāhayettataḥ pīṭhe prāṇasthāpanavidyayā |
asanāvāhane cārghyaṃ pādyādyācamanaṃ tathā
||16||आवाहयेत्ततः पीठे प्राणस्थापनविद्यया ।
असनावाहने चार्घ्यं पाद्याद्याचमनं तथा
snānaṃ vāsodvayaṃ caiva bhūṣaṇāni ca sarvaśaḥ |
gandhapuṣpaṃ yathāyogyaṃ dattvā devyai svabhaktitaḥ
||17||स्नानं वासोद्वयं चैव भूषणानि च सर्वशः ।
गन्धपुष्पं यथायोग्यं दत्त्वा देव्यै स्वभक्तितः
yantrasthānāmāvṛtīnāṃ pūjanaṃ samyagācaret |
prativāramaśaktānāṃ śukravāro niyamyate
||18||यन्त्रस्थानामावृतीनां पूजनं सम्यगाचरेत् ।
प्रतिवारमशक्तानां शुक्रवारो नियम्यते
mūladevīprabhārūpāḥ smartavyā aṅgadevatāḥ |
tatprabhāpaṭalavyāptaṃ trailokyaṃ ca vicintayet
||19||मूलदेवीप्रभारूपाः स्मर्तव्या अङ्गदेवताः ।
तत्प्रभापटलव्याप्तं त्रैलोक्यं च विचिन्तयेत्
punarāvṛttisahitāṃ mūladevīṃ ca pūjayet |
gandhādibhiḥ sugandhaistu tathā puṣpaiḥ suvāsitaiḥ
||20||पुनरावृत्तिसहितां मूलदेवीं च पूजयेत् ।
गन्धादिभिः सुगन्धैस्तु तथा पुष्पैः सुवासितैः
naivedyaistarpaṇaiścaiva tāmbūlairdakṣiṇādibhiḥ |
toṣayenmāṃ tvatkṛtena nāmnāṃ sāhasrakeṇa ca
||21||नैवेद्यैस्तर्पणैश्चैव ताम्बूलैर्दक्षिणादिभिः ।
तोषयेन्मां त्वत्कृतेन नाम्नां साहस्रकेण च
kavacena ca sūktenāhaṃ rudrebhiriti prabho |
devyatharvaśiromantrairhṛllekhopaniṣadbhavaiḥ
||22||कवचेन च सूक्तेनाहं रुद्रेभिरिति प्रभो ।
देव्यथर्वशिरोमन्त्रैर्हृल्लेखोपनिषद्भवैः
mahāvidyāmahāmantraistoṣayenmāṃ muhurmuhuḥ |
kṣamāpayejjagaddhātrīṃ premārdrahṛdayo naraḥ
||23||महाविद्यामहामन्त्रैस्तोषयेन्मां मुहुर्मुहुः ।
क्षमापयेज्जगद्धात्रीं प्रेमार्द्रहृदयो नरः
pulakāṅkitasarvāṅgairbāṣparuddhākṣiniḥsvanaḥ |
nṛtyagītādighoṣeṇa toṣayenmāṃ muhurmuhuḥ
||24||पुलकाङ्कितसर्वाङ्गैर्बाष्परुद्धाक्षिनिःस्वनः ।
नृत्यगीतादिघोषेण तोषयेन्मां मुहुर्मुहुः
vedapārāyaṇaiścaiva purāṇaiḥ sakalairapi |
pratipādyā yato'haṃ vai tasmāttaistoṣayettu mām
||25||वेदपारायणैश्चैव पुराणैः सकलैरपि ।
प्रतिपाद्या यतोऽहं वै तस्मात्तैस्तोषयेत्तु माम्
nijaṃ sarvasvamapi me sadehaṃ nityaśo'rpayet |
nityahomaṃ tataḥ kuryādbrāhmaṇāṃśca suvāsinīḥ
||26||निजं सर्वस्वमपि मे सदेहं नित्यशोऽर्पयेत् ।
नित्यहोमं ततः कुर्याद्ब्राह्मणांश्च सुवासिनीः
baṭukānpāmarānanyāndevībuddhyā tu bhojayet |
natvā punaḥ svahṛdaye vyutkrameṇa visarjayet
||27||बटुकान्पामरानन्यान्देवीबुद्ध्या तु भोजयेत् ।
नत्वा पुनः स्वहृदये व्युत्क्रमेण विसर्जयेत्
sarvaṃ hṛllekhayā kuryāt pūjanaṃ mama subrata |
hṛllekhā sarvamantrāṇāṃ nāyikā paramā smṛtā
||28||सर्वं हृल्लेखया कुर्यात् पूजनं मम सुब्रत ।
हृल्लेखा सर्वमन्त्राणां नायिका परमा स्मृता
hṛllekhādarpaṇe nityamahaṃ tatpratibimbitā |
tasmādhṛllekhayā dattaṃ sarvamantraiḥ samarpitam
||29||हृल्लेखादर्पणे नित्यमहं तत्प्रतिबिम्बिता ।
तस्माद्हृल्लेखया दत्तं सर्वमन्त्रैः समर्पितम्
guruṃ sampūjya bhūṣādyaiḥ kṛtakṛtyatvamāvahet |
ya evaṃ pūjayeddevīṃ śrīmadbhuvanasundarīm
||30||गुरुं सम्पूज्य भूषाद्यैः कृतकृत्यत्वमावहेत् ।
य एवं पूजयेद्देवीं श्रीमद्भुवनसुन्दरीम्
na tasya durlabhaṃ kiñcitkadācitkvacidasti hi |
dehānte tu maṇidvīpaṃ mama yātyeva sarvathā
||31||न तस्य दुर्लभं किञ्चित्कदाचित्क्वचिदस्ति हि ।
देहान्ते तु मणिद्वीपं मम यात्येव सर्वथा
jñeyo devīsvarūpo'sau devā nityaṃ namanti tam |
iti te kathitaṃ rājan mahādevyāḥ prapūjanam
||32||ज्ञेयो देवीस्वरूपोऽसौ देवा नित्यं नमन्ति तम् ।
इति ते कथितं राजन् महादेव्याः प्रपूजनम्
vimṛśyaitadaśeṣeṇāpyadhikārānurūpataḥ |
kuru me pūjanaṃ tena kṛtārthastvaṃ bhaviṣyasi
||33||विमृश्यैतदशेषेणाप्यधिकारानुरूपतः ।
कुरु मे पूजनं तेन कृतार्थस्त्वं भविष्यसि
idaṃ tu gītāśāstraṃ me nāśiṣyāya vadet kvacit |
nābhaktāya pradātavyaṃ na dhūrtāya ca durhṛde
||34||इदं तु गीताशास्त्रं मे नाशिष्याय वदेत् क्वचित् ।
नाभक्ताय प्रदातव्यं न धूर्ताय च दुर्हृदे
etatprakāśanaṃ māturudghāṭanamurojayoḥ |
tasmādavaśyaṃ yatnena gopanīyamidaṃ sadā
||35||एतत्प्रकाशनं मातुरुद्घाटनमुरोजयोः ।
तस्मादवश्यं यत्नेन गोपनीयमिदं सदा
deyaṃ bhaktāya śiṣyāya jyeṣṭhaputrāya caiva hi |
suśīlāya suveṣāya devībhaktiyutāya ca
||36||देयं भक्ताय शिष्याय ज्येष्ठपुत्राय चैव हि ।
सुशीलाय सुवेषाय देवीभक्तियुताय च
śrāddhakāle paṭhedetadbrāhmaṇānām samīpataḥ |
tṛptāstatpitaraḥ sarve prayānti paramaṃ padam
||37||श्राद्धकाले पठेदेतद्ब्राह्मणानाम् समीपतः ।
तृप्तास्तत्पितरः सर्वे प्रयान्ति परमं पदम्
vyāsa uvāca
ityuktvā sā bhagavatī tatraivāntaradhīyata |
devāśca muditāḥ sarve devīdarśanato'bhavan
||38||इत्युक्त्वा सा भगवती तत्रैवान्तरधीयत ।
देवाश्च मुदिताः सर्वे देवीदर्शनतोऽभवन्
tato himālaye jajñe devī haimavatī tu sā |
yā gaurīti prasiddhāsīddattā sā śaṅkarāya ca
||39||ततो हिमालये जज्ञे देवी हैमवती तु सा ।
या गौरीति प्रसिद्धासीद्दत्ता सा शङ्कराय च
tataḥ skandaḥ samudbhūtastārakastena pātitaḥ |
samudramanthane pūrvaṃ ratnānyāsurnarādhipa
||40||ततः स्कन्दः समुद्भूतस्तारकस्तेन पातितः ।
समुद्रमन्थने पूर्वं रत्नान्यासुर्नराधिप
tatra devaiḥ stutā devī lakṣmīprāptyarthamādarāt |
teṣāmanugrahārthāya nirgatā tu ramā tataḥ
||41||तत्र देवैः स्तुता देवी लक्ष्मीप्राप्त्यर्थमादरात् ।
तेषामनुग्रहार्थाय निर्गता तु रमा ततः
vaikuṇṭhāya surairdattā tena tasya śamo'bhavat |
iti te kathitaṃ rājan devīmāhātmyamuttamam
||42||वैकुण्ठाय सुरैर्दत्ता तेन तस्य शमोऽभवत् ।
इति ते कथितं राजन् देवीमाहात्म्यमुत्तमम्
gaurīlakṣmyoḥ samudbhūtiviṣayaṃ sarvakāmadam |
na vācyaṃ tvetadanyasmai rahasyaṃ kathitaṃ yataḥ
||43||गौरीलक्ष्म्योः समुद्भूतिविषयं सर्वकामदम् ।
न वाच्यं त्वेतदन्यस्मै रहस्यं कथितं यतः
gītā rahasyabhūteyaṃ gopanīyā prayatnataḥ |
sarvamuktaṃ smasena yatpṛṣṭaṃ tattvayānagha |
pavitraṃ pāvanaṃ divyaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi
||44||गीता रहस्यभूतेयं गोपनीया प्रयत्नतः ।
सर्वमुक्तं स्मसेन यत्पृष्टं तत्त्वयानघ ।
पवित्रं पावनं दिव्यं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptamaskandhe devīgītāyāṃ bāhyapūjāvidhivarṇanaṃ nāma catvāriṃśo'dhyāyaḥ || 40 ||