gaṅgopākhyānavarṇanam
nārada uvāca
śrutaṃ pṛthivyupākhyānamatīva sumanoharam |
gaṃgopākhyānamadhunā vada vedavidāṃ vara
||1||श्रुतं पृथिव्युपाख्यानमतीव सुमनोहरम् ।
गंगोपाख्यानमधुना वद वेदविदां वर
bhārate bhāratīśāpātsā jagāma sureśvarī |
viṣṇu svarūpā paramā svayaṃ viṣṇupadīti ca
||2||भारते भारतीशापात्सा जगाम सुरेश्वरी ।
विष्णु स्वरूपा परमा स्वयं विष्णुपदीति च
kathaṃ kutra yuge kena prārthitā preritā purā |
tatkramaṃ śrotumicchāmi pāpaghnaṃ puṇyadaṃ śubham
||3||कथं कुत्र युगे केन प्रार्थिता प्रेरिता पुरा ।
तत्क्रमं श्रोतुमिच्छामि पापघ्नं पुण्यदं शुभम्
śrīnārāyaṇa uvāca
rājarājeśvaraḥ śrīmānsagaraḥ sūryavaṃśajaḥ |
tasya bhāryā ca vaidarbhī śaibyā ca dve manohare
||4||राजराजेश्वरः श्रीमान्सगरः सूर्यवंशजः ।
तस्य भार्या च वैदर्भी शैब्या च द्वे मनोहरे
tatpatnyāmekaputraśca babhūva sumanoharaḥ |
asamaṃja iti khyātaḥ śaibyāyāṃ kulavardhanaḥ
||5||तत्पत्न्यामेकपुत्रश्च बभूव सुमनोहरः ।
असमंज इति ख्यातः शैब्यायां कुलवर्धनः
anyā cā''rādhayāmāsa śaṃkaraṃ putra kāmukī |
babhūva garbhastasyāśca harasya ca vareṇa ha
||6||अन्या चाऽऽराधयामास शंकरं पुत्र कामुकी ।
बभूव गर्भस्तस्याश्च हरस्य च वरेण ह
gate śatābde pūrṇe ca māṃsapiṃḍaṃ suṣāva sā |
taddṛṣṭvā sā śivaṃ dhyātvā rurodoccaiḥ punaḥ punaḥ
||7||गते शताब्दे पूर्णे च मांसपिंडं सुषाव सा ।
तद्दृष्ट्वा सा शिवं ध्यात्वा रुरोदोच्चैः पुनः पुनः
śaṃbhurbrāhmaṇarūpeṇa tatsamīpaṃ jagāma ha |
cakāra saṃvibhajyaitatpiḍaṃ ṣaṣṭisahasradhā
||8||शंभुर्ब्राह्मणरूपेण तत्समीपं जगाम ह ।
चकार संविभज्यैतत्पिडं षष्टिसहस्रधा
sarve babhūvuḥ putrāśca mahābalaparākramāḥ |
grīṣmamadhyāhnamārtaṃḍaprabhāmuṣṭakalevarāḥ
||9||सर्वे बभूवुः पुत्राश्च महाबलपराक्रमाः ।
ग्रीष्ममध्याह्नमार्तंडप्रभामुष्टकलेवराः
kapilasya muneḥ śāpādbabhūvurbhasmasācca te |
rājā ruroda tacchutvā jagāma gahane vane
||10||कपिलस्य मुनेः शापाद्बभूवुर्भस्मसाच्च ते ।
राजा रुरोद तच्छुत्वा जगाम गहने वने
tapaścakārā'samaṃjo gaṃgānayanakāraṇāt |
lakṣavarṣaṃ tapastaptvā mamāra kālayogataḥ
||11||तपश्चकाराऽसमंजो गंगानयनकारणात् ।
लक्षवर्षं तपस्तप्त्वा ममार कालयोगतः
aṃśumāṃstasya tanayo gaṃgānayanakāraṇāt |
tapaḥ kṛtvā lakṣavarṣaṃ mamāra kālayogataḥ
||12||अंशुमांस्तस्य तनयो गंगानयनकारणात् ।
तपः कृत्वा लक्षवर्षं ममार कालयोगतः
bhagīrathastasya putro mahābhāgavataḥ sudhīḥ |
vaiṣṇavo viṣṇubhaktaśca guṇavānajarāmaraḥ
||13||भगीरथस्तस्य पुत्रो महाभागवतः सुधीः ।
वैष्णवो विष्णुभक्तश्च गुणवानजरामरः
tapaḥ kṛtvā lakṣavarṣaṃ gaṃgānayanakāraṇāt |
dadarśa kṛṣṇaṃ grīṣma sthasūryakoṭisamaprabham
||14||तपः कृत्वा लक्षवर्षं गंगानयनकारणात् ।
ददर्श कृष्णं ग्रीष्म स्थसूर्यकोटिसमप्रभम्
dvibhujaṃ muralīhastaṃ kiśoragopaveṣiṇam |
gopālasundarīrūpaṃ bhaktānugraharūpiṇam
||15||द्विभुजं मुरलीहस्तं किशोरगोपवेषिणम् ।
गोपालसुन्दरीरूपं भक्तानुग्रहरूपिणम्
svecchāmayaṃ paraṃ brahma paripūrṇatamaṃ prabhum |
brahmaviṣṇuśivādyaiśca stutaṃ munigaṇairnutam
||16||स्वेच्छामयं परं ब्रह्म परिपूर्णतमं प्रभुम् ।
ब्रह्मविष्णुशिवाद्यैश्च स्तुतं मुनिगणैर्नुतम्
nirliptaṃ sākṣirūpaṃ ca nirguṇaṃ prakṛteḥ param |
īṣaddhāsya prasannāsyaṃ bhaktānugrahakāraṇam
||17||निर्लिप्तं साक्षिरूपं च निर्गुणं प्रकृतेः परम् ।
ईषद्धास्य प्रसन्नास्यं भक्तानुग्रहकारणम्
vahniśuddhāṃśukādhānaṃ ralabhūṣaṇabhūṣitam |
tuṣṭāva dṛṣṭvā nṛpatiḥ praṇamya ca punaḥ punaḥ
||18||वह्निशुद्धांशुकाधानं रलभूषणभूषितम् ।
तुष्टाव दृष्ट्वा नृपतिः प्रणम्य च पुनः पुनः
līlayā ca varaṃ prāpa vāṃchitaṃ vaṃśatā raṇam |
kṛtvā ca stavanaṃ divyaṃ pulakāṃkitavigrahaḥ
||19||लीलया च वरं प्राप वांछितं वंशता रणम् ।
कृत्वा च स्तवनं दिव्यं पुलकांकितविग्रहः
śrībhagavānuvāca
bhārataṃ bhāratīśāpādgaccha śīghraṃ sureśvari |
sagarasya sutānsarvānvṛtānkuru mamājñayā
||20||भारतं भारतीशापाद्गच्छ शीघ्रं सुरेश्वरि ।
सगरस्य सुतान्सर्वान्वृतान्कुरु ममाज्ञया
tvatsparśavāyunāḥ pūtā yāsyaṃti mama maṃdiram |
bibhrato mama mūrtīśca divyasyaṃdanagāminaḥ
||21||त्वत्स्पर्शवायुनाः पूता यास्यंति मम मंदिरम् ।
बिभ्रतो मम मूर्तीश्च दिव्यस्यंदनगामिनः
matpārṣadā bhaviṣyaṃti sarva kālaṃ nirāmayāḥ |
samucchidya karmabhogānkṛtāñjanmanijanmani
||22||मत्पार्षदा भविष्यंति सर्व कालं निरामयाः ।
समुच्छिद्य कर्मभोगान्कृताञ्जन्मनिजन्मनि
koṭijanmārjitaṃ pāpaṃ bhārate yatkṛtaṃ nṛbhiḥ |
gaṃgāyā vāta sparśena naśyatīti śrutau śrutam
||23||कोटिजन्मार्जितं पापं भारते यत्कृतं नृभिः ।
गंगाया वात स्पर्शेन नश्यतीति श्रुतौ श्रुतम्
sparśanāddarśanāddevyāḥ puṇyaṃ daśaguṇaṃ tataḥ |
mausalasnānamātreṇa sāmānyadivase nṛṇām
||24||स्पर्शनाद्दर्शनाद्देव्याः पुण्यं दशगुणं ततः ।
मौसलस्नानमात्रेण सामान्यदिवसे नृणाम्
śatakoṭijanmapāpaṃ naśyatīti śrutau śrutam |
yāni kāni ca pāpāni brahmahatyā dikāni ca
||25||शतकोटिजन्मपापं नश्यतीति श्रुतौ श्रुतम् ।
यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्या दिकानि च
janmasaṃkhyārjitānyeva kāmato'pi kṛtāni ca |
tāni sarvāṇi naśyaṃti mausalasnānato nṛṇām
||26||जन्मसंख्यार्जितान्येव कामतोऽपि कृतानि च ।
तानि सर्वाणि नश्यंति मौसलस्नानतो नृणाम्
puṇyāhasnānataḥ puṇyaṃ vedā naiva vadaṃti ca |
kiṃcidvadaṃti te vipra phalameva yathāgamam
||27||पुण्याहस्नानतः पुण्यं वेदा नैव वदंति च ।
किंचिद्वदंति ते विप्र फलमेव यथागमम्
brahmaviṣṇuśivādyāśca sarvaṃ naiva vadaṃti ca |
sāmānyadivasasnānasaṃkalpaṃ śṛṇu sundari
||28||ब्रह्मविष्णुशिवाद्याश्च सर्वं नैव वदंति च ।
सामान्यदिवसस्नानसंकल्पं शृणु सुन्दरि
puṇyaṃ daśaguṇaṃ caiva mausalasnānataḥ param |
tatastriṃśadguṇaṃ puṇyaṃ ravisaṃkramaṇe dine
||29||पुण्यं दशगुणं चैव मौसलस्नानतः परम् ।
ततस्त्रिंशद्गुणं पुण्यं रविसंक्रमणे दिने
amāyāṃ cāpi tattulyaṃ dviguṇaṃ dakṣiṇāyane |
tato daśaguṇaṃ puṇyaṃ narāṇāmuttarāyaṇe
||30||अमायां चापि तत्तुल्यं द्विगुणं दक्षिणायने ।
ततो दशगुणं पुण्यं नराणामुत्तरायणे
caturmāsyāṃ paurṇamāsyāmanaṃtaṃ puṇyameva ca |
akṣayāyāṃ tattulyaṃ caitadvede nirūpitam
||31||चतुर्मास्यां पौर्णमास्यामनंतं पुण्यमेव च ।
अक्षयायां तत्तुल्यं चैतद्वेदे निरूपितम्
asaṃkhyapuṇyaphaladameteṣu snānadānakam |
sāmānyadivasasnānāddānācchataguṇaṃ phalam
||32||असंख्यपुण्यफलदमेतेषु स्नानदानकम् ।
सामान्यदिवसस्नानाद्दानाच्छतगुणं फलम्
manvatarādyāyāṃ tithau yugādyāyāṃ tathaiva ca |
māghasyāsita saptamyāṃ bhīṣmāṣṭamyāṃ tathaiva ca
||33||मन्वतराद्यायां तिथौ युगाद्यायां तथैव च ।
माघस्यासित सप्तम्यां भीष्माष्टम्यां तथैव च
athāpyaśokāṣṭamyāṃ ca navamyāṃ ca tathā hareḥ |
tato'pi dviguṇaṃ puṇyaṃ naṃdāyāṃ tava durlabham
||34||अथाप्यशोकाष्टम्यां च नवम्यां च तथा हरेः ।
ततोऽपि द्विगुणं पुण्यं नंदायां तव दुर्लभम्
daśaharādaśamyāṃ tu yugādyādisamaṃ phalam |
naṃdāsamaṃ ca vāruṇyāṃ mahartve(?) caturguṇam
||35||दशहरादशम्यां तु युगाद्यादिसमं फलम् ।
नंदासमं च वारुण्यां महर्त्वे(?) चतुर्गुणम्
tataścaturguṇaṃ puṇyaṃ dvimahatpūrvake sati |
puṇyaṃ koṭiguṇaṃ caiva sāmānyasnānato'pi yat
||36||ततश्चतुर्गुणं पुण्यं द्विमहत्पूर्वके सति ।
पुण्यं कोटिगुणं चैव सामान्यस्नानतोऽपि यत्
caṃdroparāgasamaye sūrye daśaguṇaṃ tataḥ |
puṇyamardhodaye kāle tataḥ śataguṇaṃ phalam
||37||चंद्रोपरागसमये सूर्ये दशगुणं ततः ।
पुण्यमर्धोदये काले ततः शतगुणं फलम्
ityevamuktvā deveśo virarāma tayoḥ puraḥ |
tamuvāca tato gaṃgā bhaktinamrātsakaṃdharā
||38||इत्येवमुक्त्वा देवेशो विरराम तयोः पुरः ।
तमुवाच ततो गंगा भक्तिनम्रात्सकंधरा
gaṃgovāca
yāmi cedbhārataṃ nātha bhāratī śāpataḥ purāḥ |
tavājñayā ca rājeṃdra tapasā caiva sāṃpratam
||39||यामि चेद्भारतं नाथ भारती शापतः पुराः ।
तवाज्ञया च राजेंद्र तपसा चैव सांप्रतम्
dāsyaṃti pāpino mahyaṃ pāpāni yāni kāni ca |
tāni me kena naśyaṃti tamupāyaṃ vada prabho
||40||दास्यंति पापिनो मह्यं पापानि यानि कानि च ।
तानि मे केन नश्यंति तमुपायं वद प्रभो
katikālaṃ parimitaṃ sthitirme tatra bhārate |
kadā yāsyāmi deveśa tadviṣṇoḥ paramaṃ padam
||41||कतिकालं परिमितं स्थितिर्मे तत्र भारते ।
कदा यास्यामि देवेश तद्विष्णोः परमं पदम्
mamānyadvāchitaṃ yadyatsarvaṃ jānāsi sarvavit |
sarvāntarātmansarvajña tadupāyaṃ vada prabho
||42||ममान्यद्वाछितं यद्यत्सर्वं जानासि सर्ववित् ।
सर्वान्तरात्मन्सर्वज्ञ तदुपायं वद प्रभो
śrībhagavānuvāca
jānāmi vāṃchitaṃ gaṃge tava sarvaṃ sureśvari |
patiste dravarūpāyā lavaṇodo bhaviṣyati
||43||जानामि वांछितं गंगे तव सर्वं सुरेश्वरि ।
पतिस्ते द्रवरूपाया लवणोदो भविष्यति
sa mamāṃśa svarūpaśca tvaṃ ca lakṣmīsvarūpiṇī |
pidagdhāyā vidagdhena saṃgamo guṇavānbhuvi
||44||स ममांश स्वरूपश्च त्वं च लक्ष्मीस्वरूपिणी ।
पिदग्धाया विदग्धेन संगमो गुणवान्भुवि
yāvatyaḥ saṃti nadyaśca bhāratyādyāśca bhārate |
saubhāgyā tvaṃ ca tāsveva lavaṇodasya saurate
||45||यावत्यः संति नद्यश्च भारत्याद्याश्च भारते ।
सौभाग्या त्वं च तास्वेव लवणोदस्य सौरते
adyaprabhṛti deveśi kaleḥ paṃcasahasrakam |
varṣaṃ sthitiste bhāratyāḥ śāpena bhārate bhuvi
||46||अद्यप्रभृति देवेशि कलेः पंचसहस्रकम् ।
वर्षं स्थितिस्ते भारत्याः शापेन भारते भुवि
nityaṃ tvamabdhinā sārthaṃ kariṣyasi raho ratim |
tvameva rasikā devī rasikeṃdreṇa saṃyutā
||47||नित्यं त्वमब्धिना सार्थं करिष्यसि रहो रतिम् ।
त्वमेव रसिका देवी रसिकेंद्रेण संयुता
tvāṃ stoṣyanti ca stotreṇa bhagīrathakṛtena ca |
bhāratasthā janāḥ sarve pūrṇayiṣyaṃti bhaktitaḥ
||48||त्वां स्तोष्यन्ति च स्तोत्रेण भगीरथकृतेन च ।
भारतस्था जनाः सर्वे पूर्णयिष्यंति भक्तितः
kaṇvaśākhokta dhyānena dhyātvā tvāṃ pūjayiṣyati |
yaḥ stauti praṇayennityaṃ so'śvamedhaphalaṃ labhet
||49||कण्वशाखोक्त ध्यानेन ध्यात्वा त्वां पूजयिष्यति ।
यः स्तौति प्रणयेन्नित्यं सोऽश्वमेधफलं लभेत्
gaṃgā gaṃgeti yo brūyādyojanānāṃ śatairapi |
mucyate sarvapāpebhyo viṣṇulokaṃ sa gacchati
||50||गंगा गंगेति यो ब्रूयाद्योजनानां शतैरपि ।
मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति
sahasrapāpināṃ snānādyatpāpaṃ te bhaviṣyati |
prakṛterbhaktasaṃsparśādeva taddhi vinaṃkṣyati
||51||सहस्रपापिनां स्नानाद्यत्पापं ते भविष्यति ।
प्रकृतेर्भक्तसंस्पर्शादेव तद्धि विनंक्ष्यति
pāpināṃ tu sahasrāṇāṃ śavasparśena yattvayi |
tanmantropāsakasnānāttadaghaṃ ca vinaṃkṣyati
||52||पापिनां तु सहस्राणां शवस्पर्शेन यत्त्वयि ।
तन्मन्त्रोपासकस्नानात्तदघं च विनंक्ष्यति
tatraiva tvamadhiṣṭhānaṃ kariṣyasyaghamocanam |
sārdhaṃ saridbhiḥ śreṣṭhābhiḥ sarasvatyādibhiḥ śubhe
||53||तत्रैव त्वमधिष्ठानं करिष्यस्यघमोचनम् ।
सार्धं सरिद्भिः श्रेष्ठाभिः सरस्वत्यादिभिः शुभे
tattu tīrthaṃ bhavetsadyo yatra tadguṇakīrtanam |
tvadreṇusparśamātreṇa pūto bhavati pātakī
||54||तत्तु तीर्थं भवेत्सद्यो यत्र तद्गुणकीर्तनम् ।
त्वद्रेणुस्पर्शमात्रेण पूतो भवति पातकी
reṇupramāṇavarṣaṃ ca develoke vased dhuvam |
jñānena tvayi ye bhaktyā mannāmasmṛtipūrvakam
||55||रेणुप्रमाणवर्षं च देवेलोके वसेद् धुवम् ।
ज्ञानेन त्वयि ये भक्त्या मन्नामस्मृतिपूर्वकम्
samutsṛjaṃti prāṇāṃśca te gacchanti hareḥ padam |
pārṣadapravarāste ca bhaviṣyaṃti hareściram
||56||समुत्सृजंति प्राणांश्च ते गच्छन्ति हरेः पदम् ।
पार्षदप्रवरास्ते च भविष्यंति हरेश्चिरम्
layaṃ prākṛtikaṃ te ca drakṣyaṃti cāpya saṃkhyakam |
mṛtasya bahupuṇyena tacchavaṃ tvayi vinyaset
||57||लयं प्राकृतिकं ते च द्रक्ष्यंति चाप्य संख्यकम् ।
मृतस्य बहुपुण्येन तच्छवं त्वयि विन्यसेत्
prayāti sa ca vaikuṇṭhaṃ yāvadahnaḥ sthitistvayi |
kāyavyūhaṃ tataḥ kṛtvā bhojayitvā svakarmakam
||58||प्रयाति स च वैकुण्ठं यावदह्नः स्थितिस्त्वयि ।
कायव्यूहं ततः कृत्वा भोजयित्वा स्वकर्मकम्
tasmai dadāmi sārūpyaṃ karomi taṃ ca pārṣadam |
ajñānī tvajjalasparśādyadi prāṇānsamutsṛjet
||59||तस्मै ददामि सारूप्यं करोमि तं च पार्षदम् ।
अज्ञानी त्वज्जलस्पर्शाद्यदि प्राणान्समुत्सृजेत्
tasmai dadāmi sālokyaṃ karomi taṃ ca pārṣadam |
anyatra vā tyajetprāṇāṃstvannāmasmṛtipūrvakam
||60||तस्मै ददामि सालोक्यं करोमि तं च पार्षदम् ।
अन्यत्र वा त्यजेत्प्राणांस्त्वन्नामस्मृतिपूर्वकम्
tasmai dadāmi sālokyaṃ yāvadvai brahmaṇo vayaḥ |
anyatra vā tyajetprāṇāṃstvannāmasmṛtipūrvakam
||61||तस्मै ददामि सालोक्यं यावद्वै ब्रह्मणो वयः ।
अन्यत्र वा त्यजेत्प्राणांस्त्वन्नामस्मृतिपूर्वकम्
tasmai dadāmi sārūpyamasaṃkhyaṃ prākṛtaṃ layam |
ratneṃdrasāra nirmāṇayānena saha pārṣadaiḥ
||62||तस्मै ददामि सारूप्यमसंख्यं प्राकृतं लयम् ।
रत्नेंद्रसार निर्माणयानेन सह पार्षदैः
sadyaḥ prayāti golokaṃ mama tulyo bhaved dhuvam |
tīrthe'pyarthe maraṇe viśeṣo nāsti kaścana
||63||सद्यः प्रयाति गोलोकं मम तुल्यो भवेद् धुवम् ।
तीर्थेऽप्यर्थे मरणे विशेषो नास्ति कश्चन
manmaṃtropāsakānāṃ tu nityaṃ naivedyabhojinām |
pūtaṃ kartuṃ sa śakto hi līlayā bhuvanatrayam
||64||मन्मंत्रोपासकानां तु नित्यं नैवेद्यभोजिनाम् ।
पूतं कर्तुं स शक्तो हि लीलया भुवनत्रयम्
ratneṃdrasāra yānena golokaṃ saṃprayāṃti ca |
madbhaktā bāṃdhavā yeṣāṃ te'pi paśvādayo'pi hi
||65||रत्नेंद्रसार यानेन गोलोकं संप्रयांति च ।
मद्भक्ता बांधवा येषां तेऽपि पश्वादयोऽपि हि
prayāṃti ratnayānena golokaṃ cātidurlabham |
yatra yatra smṛtāste ca jñānena jñāninaḥ sati
||66||प्रयांति रत्नयानेन गोलोकं चातिदुर्लभम् ।
यत्र यत्र स्मृतास्ते च ज्ञानेन ज्ञानिनः सति
jīvanmuktāśca te pūtā madbhakte saṃvidhānataḥ |
ityuktvā śrīharistāṃ ca pratyuvāca bhagīratham
||67||जीवन्मुक्ताश्च ते पूता मद्भक्ते संविधानतः ।
इत्युक्त्वा श्रीहरिस्तां च प्रत्युवाच भगीरथम्
stuhi gaṃgāmimāṃ bhaktyā pūjāṃ ca kuru sāṃpratam |
bhagīrathastāṃ tuṣṭāva pūjayāmāsa bhaktitaḥ
||68||स्तुहि गंगामिमां भक्त्या पूजां च कुरु सांप्रतम् ।
भगीरथस्तां तुष्टाव पूजयामास भक्तितः
kauthumoktena dhyānena stotreṇāpi punaḥ punaḥ |
praṇanāma ca śrīkṛṣṇaṃ paramātmānamīśvaram
||69||कौथुमोक्तेन ध्यानेन स्तोत्रेणापि पुनः पुनः ।
प्रणनाम च श्रीकृष्णं परमात्मानमीश्वरम्
bhagīrathaśca gaṃgā ca soṃ'tardhānaṃ cakāra ha |
nārada uvāca |
kena dhyānena stotreṇa kena pūjākrameṇa ca
||70||भगीरथश्च गंगा च सोंऽतर्धानं चकार ह ।
नारद उवाच ।
केन ध्यानेन स्तोत्रेण केन पूजाक्रमेण च
pūjāṃ cakāra nṛpatirvada vedavidāṃ vara |
śrīnārāyaṇa uvāca |
snātvā nityakriyāṃ kṛtvā dhṛtvā dhaute ca vāsasī
||71||पूजां चकार नृपतिर्वद वेदविदां वर ।
श्रीनारायण उवाच ।
स्नात्वा नित्यक्रियां कृत्वा धृत्वा धौते च वाससी
saṃpūjya devaṣaṭkaṃ ca saṃyato bhaktipūrvakam |
gaṇeśaṃ ca dineśaṃ ca vahni viṣṇuṃ śivaṃ śivām
||72||संपूज्य देवषट्कं च संयतो भक्तिपूर्वकम् ।
गणेशं च दिनेशं च वह्नि विष्णुं शिवं शिवाम्
saṃpūjya devaṣaṭkaṃ ca so'dhikārī ca pūjane |
gaṇeśaṃ vighnanāśāya ārogyāya divākaram
||73||संपूज्य देवषट्कं च सोऽधिकारी च पूजने ।
गणेशं विघ्ननाशाय आरोग्याय दिवाकरम्
vahniṃ śaucāya viṣṇuṃ ca lakṣmyarthaṃ pūjayennaraḥ |
śivaṃ jñānāya jñāneśaṃ śivāṃ ca muktisiddhaye
||74||वह्निं शौचाय विष्णुं च लक्ष्म्यर्थं पूजयेन्नरः ।
शिवं ज्ञानाय ज्ञानेशं शिवां च मुक्तिसिद्धये
saṃpūjyaitām̐llabhetprājño viparītamato'nyathā |
dadhyāvanena dhyānena taddhyānaṃ śṛṇu nārada
||75||संपूज्यैताँल्लभेत्प्राज्ञो विपरीतमतोऽन्यथा ।
दध्यावनेन ध्यानेन तद्ध्यानं शृणु नारद
iti śrīdevībhāgavate ma0 navamaskandhe ekādaśo'dhyāyaḥ || 11 ||