śaṅkhacūḍena saha devānāṃ saṅgrāmodyogavarṇanam
śrīnārāyaṇa uvāca
brahmā śivaṃ saṃniyojya saṃhāre dānavasya ca |
jagāma svālayaṃ tūrṇaṃ yathāsthānaṃ surottamāḥ
||1||ब्रह्मा शिवं संनियोज्य संहारे दानवस्य च ।
जगाम स्वालयं तूर्णं यथास्थानं सुरोत्तमाः
candrabhāgānadītīre vaṭamūle manohare |
tatra tasthau mahādevo devavistārahetave
||2||चन्द्रभागानदीतीरे वटमूले मनोहरे ।
तत्र तस्थौ महादेवो देवविस्तारहेतवे
dūtaṃ kṛtvā citrarathaṃ gandharveśvaramīpsitam |
śīghraṃ prasthāpayāmāsa śaṅkhacūḍāntikaṃ mudā
||3||दूतं कृत्वा चित्ररथं गन्धर्वेश्वरमीप्सितम् ।
शीघ्रं प्रस्थापयामास शङ्खचूडान्तिकं मुदा
sarveśvarājñayā śīghraṃ yayau tannagaraṃ param |
mahendranagarotkṛṣṭaṃ kuberabhavanādhikam
||4||सर्वेश्वराज्ञया शीघ्रं ययौ तन्नगरं परम् ।
महेन्द्रनगरोत्कृष्टं कुबेरभवनाधिकम्
pañcayojanavistīrṇaṃ dairghye tad dviguṇaṃ bhavet |
sphaṭikākāramaṇibhirnirmitaṃ yānaveṣṭitam
||5||पञ्चयोजनविस्तीर्णं दैर्घ्ये तद् द्विगुणं भवेत् ।
स्फटिकाकारमणिभिर्निर्मितं यानवेष्टितम्
saptabhiḥ parikhābhiśca durgamābhiḥ samanvitam |
jvaladagninibhaiḥ śaśvatkalpitaṃ ratnakoṭibhiḥ
||6||सप्तभिः परिखाभिश्च दुर्गमाभिः समन्वितम् ।
ज्वलदग्निनिभैः शश्वत्कल्पितं रत्नकोटिभिः
yuktaṃ ca vīthīśatakairmaṇivedivicitritaiḥ |
parito vaṇijāṃ saudhairnānāvastuvirājitaiḥ
||7||युक्तं च वीथीशतकैर्मणिवेदिविचित्रितैः ।
परितो वणिजां सौधैर्नानावस्तुविराजितैः
sindūrākāramaṇibhirnirmitaiśca vicitritaiḥ |
bhūṣitaṃ bhūṣitairdivyairāśramaiḥ śatakoṭibhiḥ
||8||सिन्दूराकारमणिभिर्निर्मितैश्च विचित्रितैः ।
भूषितं भूषितैर्दिव्यैराश्रमैः शतकोटिभिः
gatvā dadarśa tanmadhye śaṅkhacūḍālayaṃ param |
atīva valayākāraṃ yathā pūrṇendumaṇḍalam
||9||गत्वा ददर्श तन्मध्ये शङ्खचूडालयं परम् ।
अतीव वलयाकारं यथा पूर्णेन्दुमण्डलम्
jvaladagniśikhāktābhiḥ parikhābhiścatasṛbhiḥ |
taddurgamaṃ ca śatrūṇāmanyeṣāṃ sugamaṃ sukham
||10||ज्वलदग्निशिखाक्ताभिः परिखाभिश्चतसृभिः ।
तद्दुर्गमं च शत्रूणामन्येषां सुगमं सुखम्
atyuccairgaganasparśimaṇiśṛṅgavirājitam |
rājitaṃ dvādaśadvārairdvārapālasamanvitam
||11||अत्युच्चैर्गगनस्पर्शिमणिशृङ्गविराजितम् ।
राजितं द्वादशद्वारैर्द्वारपालसमन्वितम्
maṇīndrasāranirmāṇaiḥ śobhitaṃ lakṣamandiraiḥ |
śobhitaṃ ratnasopānai ratnastambhavirājitam
||12||मणीन्द्रसारनिर्माणैः शोभितं लक्षमन्दिरैः ।
शोभितं रत्नसोपानै रत्नस्तम्भविराजितम्
tad dṛṣṭvā puṣpadanto'pi varaṃ dvāraṃ dadarśa saḥ |
dvāre niyuktaṃ puruṣaṃ śūlahastaṃ ca sasmitam
||13||तद् दृष्ट्वा पुष्पदन्तोऽपि वरं द्वारं ददर्श सः ।
द्वारे नियुक्तं पुरुषं शूलहस्तं च सस्मितम्
tiṣṭhantaṃ piṅgalākṣaṃ ca tāmravarṇaṃ bhayaṅkaram |
kathayāmāsa vṛttāntaṃ jagāma tadanujñayā
||14||तिष्ठन्तं पिङ्गलाक्षं च ताम्रवर्णं भयङ्करम् ।
कथयामास वृत्तान्तं जगाम तदनुज्ञया
atikramya ca taddvāraṃ jagāmābhyantaraṃ punaḥ |
na ko'pi rakṣati śrutvā dūtarūpaṃ raṇasya ca
||15||अतिक्रम्य च तद्द्वारं जगामाभ्यन्तरं पुनः ।
न कोऽपि रक्षति श्रुत्वा दूतरूपं रणस्य च
gatvā so'bhyantaradvāraṃ dvārapālamuvāca ha |
raṇasya sarvavṛttāntaṃ vijñāpayata māciram
||16||गत्वा सोऽभ्यन्तरद्वारं द्वारपालमुवाच ह ।
रणस्य सर्ववृत्तान्तं विज्ञापयत माचिरम्
sa ca taṃ kathayitvā ca dūto gantumuvāca ha |
sa gatvā śaṅkhacūḍaṃ taṃ dadarśa sumanoharam
||17||स च तं कथयित्वा च दूतो गन्तुमुवाच ह ।
स गत्वा शङ्खचूडं तं ददर्श सुमनोहरम्
rājamaṇḍalamadhyasthaṃ svarṇasiṃhāsane sthitam |
maṇīndraracitaṃ divyaṃ ratnadaṇḍasamanvitam
||18||राजमण्डलमध्यस्थं स्वर्णसिंहासने स्थितम् ।
मणीन्द्ररचितं दिव्यं रत्नदण्डसमन्वितम्
ratnakṛtrimapuṣpaiśca praśastaiḥ śobhitaṃ sadā |
bhṛtyena mastakanyastaṃ svarṇacchatraṃ manoharam
||19||रत्नकृत्रिमपुष्पैश्च प्रशस्तैः शोभितं सदा ।
भृत्येन मस्तकन्यस्तं स्वर्णच्छत्रं मनोहरम्
sevitaṃ pārṣadagaṇai ruciraiḥ śvetacāmaraiḥ |
suveṣaṃ sundaraṃ ramyaṃ ratnabhūṣaṇabhūṣitam
||20||सेवितं पार्षदगणै रुचिरैः श्वेतचामरैः ।
सुवेषं सुन्दरं रम्यं रत्नभूषणभूषितम्
mālyena lepanaṃ sūkṣmaṃ suvastraṃ dadhataṃ mune |
dānavendraiḥ parivṛtaṃ suveṣaiśca trikoṭibhiḥ
||21||माल्येन लेपनं सूक्ष्मं सुवस्त्रं दधतं मुने ।
दानवेन्द्रैः परिवृतं सुवेषैश्च त्रिकोटिभिः
śatakoṭibhiranyaiśca bhramadbhirastrapāṇibhiḥ |
evaṃbhūtañca taṃ dṛṣṭvā puṣpadantaḥ savismayaḥ
||22||शतकोटिभिरन्यैश्च भ्रमद्भिरस्त्रपाणिभिः ।
एवंभूतञ्च तं दृष्ट्वा पुष्पदन्तः सविस्मयः
uvāca sa ca vṛttāntaṃ yaduktaṃ śaṅkareṇa ca |
puṣpadanta uvāca |
rājendra śivabhṛtyo'haṃ puṣpadantābhidhaḥ prabho
||23||उवाच स च वृत्तान्तं यदुक्तं शङ्करेण च ।
पुष्पदन्त उवाच ।
राजेन्द्र शिवभृत्योऽहं पुष्पदन्ताभिधः प्रभो
yaduktaṃ śaṅkareṇaiva tad bravīmi niśāmaya |
rājyaṃ dehi ca devānāmadhikāraṃ ca sāmpratam
||24||यदुक्तं शङ्करेणैव तद् ब्रवीमि निशामय ।
राज्यं देहि च देवानामधिकारं च साम्प्रतम्
devāśca śaraṇāpannā deveśaṃ śrīhariṃ param |
harirdattvāsya śūlaṃ ca tena prasthāpitaḥ śivaḥ
||25||देवाश्च शरणापन्ना देवेशं श्रीहरिं परम् ।
हरिर्दत्त्वास्य शूलं च तेन प्रस्थापितः शिवः
puṣpabhadrānadītīre vaṭamūle trilocanaḥ |
viṣayaṃ dehi teṣāṃ ca yuddhaṃ vā kuru niścitam
||26||पुष्पभद्रानदीतीरे वटमूले त्रिलोचनः ।
विषयं देहि तेषां च युद्धं वा कुरु निश्चितम्
gatvā vakṣyāmi kiṃ śambhumatha tadvada māmapi |
dūtasya vacanaṃ śrutvā śaṅkhacūḍaḥ prahasya ca
||27||गत्वा वक्ष्यामि किं शम्भुमथ तद्वद मामपि ।
दूतस्य वचनं श्रुत्वा शङ्खचूडः प्रहस्य च
prabhāte'haṃ gamiṣyāmi tvaṃ ca gacchetyuvāca ha |
sa gatvovāca taṃ tūrṇaṃ vaṭamūlasthamīśvaram
||28||प्रभातेऽहं गमिष्यामि त्वं च गच्छेत्युवाच ह ।
स गत्वोवाच तं तूर्णं वटमूलस्थमीश्वरम्
śaṅkhacūḍasya vacanaṃ tadīyaṃ tanmukhoditam |
etasminnantare skanda ājagāma śivāntikam
||29||शङ्खचूडस्य वचनं तदीयं तन्मुखोदितम् ।
एतस्मिन्नन्तरे स्कन्द आजगाम शिवान्तिकम्
vīrabhadraśca nandī ca mahākālaḥ subhadrakaḥ |
viśālākṣaśca bāṇaśca piṅgalākṣo vikampanaḥ
||30||वीरभद्रश्च नन्दी च महाकालः सुभद्रकः ।
विशालाक्षश्च बाणश्च पिङ्गलाक्षो विकम्पनः
virūpo vikṛtiścaiva maṇibhadraśca bāṣkalaḥ |
kapilākhyo dīrghadaṃṣṭro vikaṭastāmralocanaḥ
||31||विरूपो विकृतिश्चैव मणिभद्रश्च बाष्कलः ।
कपिलाख्यो दीर्घदंष्ट्रो विकटस्ताम्रलोचनः
kālakaṇṭho balībhadraḥ kālajihnaḥ kuṭīcaraḥ |
balonmatto raṇaślāghī durjayo durgamastathā
||32||कालकण्ठो बलीभद्रः कालजिह्नः कुटीचरः ।
बलोन्मत्तो रणश्लाघी दुर्जयो दुर्गमस्तथा
aṣṭau ca bhairavā raudrā rudrāścaikādaśa smṛtāḥ |
vasavo'ṣṭau vāsavaśca ādityā dvādaśa smṛtāḥ
||33||अष्टौ च भैरवा रौद्रा रुद्राश्चैकादश स्मृताः ।
वसवोऽष्टौ वासवश्च आदित्या द्वादश स्मृताः
hutāśanaśca candraśca viśvakarmāśvinau ca tau |
kuberaśca yamaścaiva jayanto nalakūbaraḥ
||34||हुताशनश्च चन्द्रश्च विश्वकर्माश्विनौ च तौ ।
कुबेरश्च यमश्चैव जयन्तो नलकूबरः
vāyuśca varuṇaścaiva budhaśca maṅgalastathā |
dharmaśca śanirīśānaḥ kāmadevaśca vīryavān
||35||वायुश्च वरुणश्चैव बुधश्च मङ्गलस्तथा ।
धर्मश्च शनिरीशानः कामदेवश्च वीर्यवान्
ugradaṃṣṭrā cogradaṇḍā koṭarā kaiṭabhī tathā |
svayaṃ cāṣṭabhujā devī bhadrakālī bhayaṅkarī
||36||उग्रदंष्ट्रा चोग्रदण्डा कोटरा कैटभी तथा ।
स्वयं चाष्टभुजा देवी भद्रकाली भयङ्करी
ratnendrasāranirmāṇavimānopari saṃsthitā |
raktavastraparīdhānā raktamālyānulepanā
||37||रत्नेन्द्रसारनिर्माणविमानोपरि संस्थिता ।
रक्तवस्त्रपरीधाना रक्तमाल्यानुलेपना
nṛtyantī ca hasantī ca gāyantī susvaraṃ mudā |
abhayaṃ dadāti bhaktebhyo'bhayā sā ca bhayaṃ ripum
||38||नृत्यन्ती च हसन्ती च गायन्ती सुस्वरं मुदा ।
अभयं ददाति भक्तेभ्योऽभया सा च भयं रिपुम्
bibhratī vikaṭāṃ jihvāṃ sulolāṃ yojanāyatām |
śaṅkhacakragadāpadmakhaḍgacarmadhanuḥśarān
||39||बिभ्रती विकटां जिह्वां सुलोलां योजनायताम् ।
शङ्खचक्रगदापद्मखड्गचर्मधनुःशरान्
kharparaṃ vartulākāraṃ gambhīraṃ yojanāyatam |
triśūlaṃ gaganasparśi śaktiṃ ca yojanāyatām
||40||खर्परं वर्तुलाकारं गम्भीरं योजनायतम् ।
त्रिशूलं गगनस्पर्शि शक्तिं च योजनायताम्
mudgaraṃ musalaṃ vajraṃ kheṭaṃ phalakamujjvalam |
vaiṣṇavāstraṃ vāruṇāstraṃ vāhneyaṃ nāgapāśakam
||41||मुद्गरं मुसलं वज्रं खेटं फलकमुज्ज्वलम् ।
वैष्णवास्त्रं वारुणास्त्रं वाह्नेयं नागपाशकम्
nārāyaṇāstraṃ gāndharvaṃ brahmāstraṃ gāruḍaṃ tathā |
parjanyāstraṃ pāśupataṃ jṛmbhaṇāstraṃ ca pārvatam
||42||नारायणास्त्रं गान्धर्वं ब्रह्मास्त्रं गारुडं तथा ।
पर्जन्यास्त्रं पाशुपतं जृम्भणास्त्रं च पार्वतम्
māheśvarāstraṃ vāyavyaṃ daṇḍaṃ sammohanaṃ tathā |
avyarthamastrakaṃ divyaṃ divyāstraśatakaṃ param
||43||माहेश्वरास्त्रं वायव्यं दण्डं सम्मोहनं तथा ।
अव्यर्थमस्त्रकं दिव्यं दिव्यास्त्रशतकं परम्
āgatya tatra tasthau ca yoginīnāṃ trikoṭibhiḥ |
sārdhaṃ ca ḍākinīnāṃ ca vikaṭānāṃ trikoṭibhiḥ
||44||आगत्य तत्र तस्थौ च योगिनीनां त्रिकोटिभिः ।
सार्धं च डाकिनीनां च विकटानां त्रिकोटिभिः
bhūtapretapiśācāśca kūṣmāṇḍā brahmarākṣasāḥ |
vetālā rākṣasāścaiva yakṣāścaiva tu kinnarāḥ
||45||भूतप्रेतपिशाचाश्च कूष्माण्डा ब्रह्मराक्षसाः ।
वेताला राक्षसाश्चैव यक्षाश्चैव तु किन्नराः
tābhiścaiva saha skandaḥ praṇamya candraśekharam |
pituḥ pārśve sahāyārthaṃ samuvāsa tadājñayā
||46||ताभिश्चैव सह स्कन्दः प्रणम्य चन्द्रशेखरम् ।
पितुः पार्श्वे सहायार्थं समुवास तदाज्ञया
atha dūte gate tatra śaṅkhacūḍaḥ pratāpavān |
uvāca tulasīṃ vārtāṃ gatvābhyantarameva ca
||47||अथ दूते गते तत्र शङ्खचूडः प्रतापवान् ।
उवाच तुलसीं वार्तां गत्वाभ्यन्तरमेव च
raṇavārtāṃ ca sā śrutvā śuṣkakaṇṭhoṣṭhatālukā |
uvāca madhuraṃ sādhvī hṛdayena vidūyatā
||48||रणवार्तां च सा श्रुत्वा शुष्ककण्ठोष्ठतालुका ।
उवाच मधुरं साध्वी हृदयेन विदूयता
tulasyuvāca
he prāṇabandho he nātha tiṣṭha me vakṣasi kṣaṇam |
he prāṇādhiṣṭhātṛdeva rakṣa me jīvitaṃ kṣaṇam
||49||हे प्राणबन्धो हे नाथ तिष्ठ मे वक्षसि क्षणम् ।
हे प्राणाधिष्ठातृदेव रक्ष मे जीवितं क्षणम्
bhuṃkṣva janma samāsādya yanme manasi vāñchitam |
paśyāmi tvāṃ kṣaṇaṃ kiñcillocanābhyāṃ ca sādaram
||50||भुंक्ष्व जन्म समासाद्य यन्मे मनसि वाञ्छितम् ।
पश्यामि त्वां क्षणं किञ्चिल्लोचनाभ्यां च सादरम्
āndolayante prāṇā me mano dagdhaṃ ca santatam |
duḥsvapnaśca mayā dṛṣṭaścādyaiva carame niśi
||51||आन्दोलयन्ते प्राणा मे मनो दग्धं च सन्ततम् ।
दुःस्वप्नश्च मया दृष्टश्चाद्यैव चरमे निशि
tulasīvacanaṃ śrutvā bhuktvā pītvā nṛpeśvara |
uvāca vacanaṃ prājño hitaṃ satyaṃ yathocitam
||52||तुलसीवचनं श्रुत्वा भुक्त्वा पीत्वा नृपेश्वर ।
उवाच वचनं प्राज्ञो हितं सत्यं यथोचितम्
śaṃkhacūḍa uvāca
kālena yojitaṃ sarvaṃ karmabhoganibandhanam |
śubhaṃ harṣaḥ sukhaṃ duḥkhaṃ bhayaṃ śokaśca maṅgalam
||53||कालेन योजितं सर्वं कर्मभोगनिबन्धनम् ।
शुभं हर्षः सुखं दुःखं भयं शोकश्च मङ्गलम्
kāle bhavanti vṛkṣāśca skandhavantaśca kālataḥ |
krameṇa puṣpavantaśca phalavantaśca kālataḥ
||54||काले भवन्ति वृक्षाश्च स्कन्धवन्तश्च कालतः ।
क्रमेण पुष्पवन्तश्च फलवन्तश्च कालतः
teṣāṃ phalāni pakvāni prabhavantyeva kālataḥ |
te sarve phalitāḥ kāle pātaṃ yānti ca kālataḥ
||55||तेषां फलानि पक्वानि प्रभवन्त्येव कालतः ।
ते सर्वे फलिताः काले पातं यान्ति च कालतः
kāle bhavanti viśvāni kāle naśyanti sundari |
kālātsraṣṭā ca sṛjati pātā pāti ca kālataḥ
||56||काले भवन्ति विश्वानि काले नश्यन्ति सुन्दरि ।
कालात्स्रष्टा च सृजति पाता पाति च कालतः
saṃhartā saṃharetkāle krameṇa sañcaranti te |
brahmaviṣṇuśivādīnāmīśvaraḥ prakṛtiḥ parā
||57||संहर्ता संहरेत्काले क्रमेण सञ्चरन्ति ते ।
ब्रह्मविष्णुशिवादीनामीश्वरः प्रकृतिः परा
sraṣṭā pātā ca saṃhartā sa cātmā kālanartakaḥ |
kāle sa eva prakṛtiṃ svābhinnāṃ svecchayā prabhuḥ
||58||स्रष्टा पाता च संहर्ता स चात्मा कालनर्तकः ।
काले स एव प्रकृतिं स्वाभिन्नां स्वेच्छया प्रभुः
nirmāya kṛtavānsarvānviśvasthāṃśca carācarān |
sarveśaḥ sarvarūpaśca sarvātmā parameśvaraḥ
||59||निर्माय कृतवान्सर्वान्विश्वस्थांश्च चराचरान् ।
सर्वेशः सर्वरूपश्च सर्वात्मा परमेश्वरः
janaṃ janena janitā janaṃ pāti janena yaḥ |
janaṃ janena harate taṃ devaṃ bhaja sāmpratam
||60||जनं जनेन जनिता जनं पाति जनेन यः ।
जनं जनेन हरते तं देवं भज साम्प्रतम्
yasyājñayā vāti vātaḥ śīghragāmī ca sāmpratam |
yasyājñayā ca tapanastapatyeva yathākṣaṇam
||61||यस्याज्ञया वाति वातः शीघ्रगामी च साम्प्रतम् ।
यस्याज्ञया च तपनस्तपत्येव यथाक्षणम्
yathākṣaṇaṃ varṣatīndro mṛtyuścarati jantuṣu |
yathākṣaṇaṃ dahatyagniścandro bhramati śītavān
||62||यथाक्षणं वर्षतीन्द्रो मृत्युश्चरति जन्तुषु ।
यथाक्षणं दहत्यग्निश्चन्द्रो भ्रमति शीतवान्
mṛtyormṛtyuṃ kālakālaṃ yamasya ca yamaṃ param |
vibhuṃ sraṣṭuśca sraṣṭāraṃ mātuśca mātṛkaṃ bhave
||63||मृत्योर्मृत्युं कालकालं यमस्य च यमं परम् ।
विभुं स्रष्टुश्च स्रष्टारं मातुश्च मातृकं भवे
saṃhartāraṃ ca saṃhartustaṃ devaṃ śaraṇaṃ vraja |
ko vā bandhuśca keṣāṃ vā sarvabandhuṃ bhaja priye
||64||संहर्तारं च संहर्तुस्तं देवं शरणं व्रज ।
को वा बन्धुश्च केषां वा सर्वबन्धुं भज प्रिये
ahaṃ ko vā ca tvaṃ kā vā vidhinā yojitaḥ purā |
tvayā sārdhaṃ karmaṇā ca punastena viyojitaḥ
||65||अहं को वा च त्वं का वा विधिना योजितः पुरा ।
त्वया सार्धं कर्मणा च पुनस्तेन वियोजितः
ajñānī kātaraḥ śoke vipattau na ca paṇḍitaḥ |
sukhe duḥkhe bhramatyeva kālanemikrameṇa ca
||66||अज्ञानी कातरः शोके विपत्तौ न च पण्डितः ।
सुखे दुःखे भ्रमत्येव कालनेमिक्रमेण च
nārāyaṇaṃ taṃ sarveśaṃ kāntaṃ yāsyasi niścitam |
tapaḥ kṛtaṃ yadarthaṃ ca purā badarikāśrame
||67||नारायणं तं सर्वेशं कान्तं यास्यसि निश्चितम् ।
तपः कृतं यदर्थं च पुरा बदरिकाश्रमे
mayā tvaṃ tapasā labdhā brahmaṇastu vareṇa ca |
haryarthe yattava tapo hariṃ prāpsyasi kāmini
||68||मया त्वं तपसा लब्धा ब्रह्मणस्तु वरेण च ।
हर्यर्थे यत्तव तपो हरिं प्राप्स्यसि कामिनि
vṛndāvane ca govindaṃ goloke tvaṃ labhiṣyasi |
ahaṃ yāsyāmi tallokaṃ tanuṃ tyaktvā ca dānavīm
||69||वृन्दावने च गोविन्दं गोलोके त्वं लभिष्यसि ।
अहं यास्यामि तल्लोकं तनुं त्यक्त्वा च दानवीम्
tatra drakṣyasi māṃ tvaṃ ca drakṣyāmi tvāṃ ca sāmpratam |
agamaṃ rādhikāśāpādbhārataṃ ca sudurlabham
||70||तत्र द्रक्ष्यसि मां त्वं च द्रक्ष्यामि त्वां च साम्प्रतम् ।
अगमं राधिकाशापाद्भारतं च सुदुर्लभम्
punaryāsyāmi tatraiva kaḥ śoko me śṛṇu priye |
tvaṃ ca dehaṃ parityajya divyarūpaṃ vidhāya ca
||71||पुनर्यास्यामि तत्रैव कः शोको मे शृणु प्रिये ।
त्वं च देहं परित्यज्य दिव्यरूपं विधाय च
tatkālaṃ prāpsyasi hariṃ mā kānte kātarā bhava |
ityuktvā ca dinānte ca tayā sārdhaṃ manoharam
||72||तत्कालं प्राप्स्यसि हरिं मा कान्ते कातरा भव ।
इत्युक्त्वा च दिनान्ते च तया सार्धं मनोहरम्
suṣvāpa śobhane talpe puṣpacandanacarcite |
nānāprakāravibhavaṃ cakāra ratnamandire
||73||सुष्वाप शोभने तल्पे पुष्पचन्दनचर्चिते ।
नानाप्रकारविभवं चकार रत्नमन्दिरे
ratnapradīpasaṃyukte strīratnaṃ prāpya sundarīm |
nināya rajanīṃ rājā krīḍākautukamaṅgalaiḥ
||74||रत्नप्रदीपसंयुक्ते स्त्रीरत्नं प्राप्य सुन्दरीम् ।
निनाय रजनीं राजा क्रीडाकौतुकमङ्गलैः
kṛtvā vakṣasi tāṃ kāntāṃ rudatīmatiduḥkhitām |
kṛśodarīṃ nirāhārāṃ nimagnāṃ śokasāgare
||75||कृत्वा वक्षसि तां कान्तां रुदतीमतिदुःखिताम् ।
कृशोदरीं निराहारां निमग्नां शोकसागरे
punastāṃ bodhayāmāsa divyajñānena jñānavit |
purā kṛṣṇena yaddattaṃ bhāṇḍīre tattvamuttamam
||76||पुनस्तां बोधयामास दिव्यज्ञानेन ज्ञानवित् ।
पुरा कृष्णेन यद्दत्तं भाण्डीरे तत्त्वमुत्तमम्
sa ca tasyai dadau sarvaṃ sarvaśokaharaṃ param |
jñānaṃ samprāpya sā devī prasannavadanekṣaṇā
||77||स च तस्यै ददौ सर्वं सर्वशोकहरं परम् ।
ज्ञानं सम्प्राप्य सा देवी प्रसन्नवदनेक्षणा
krīḍāṃ cakāra harṣeṇa sarvaṃ matveti naśvaram |
tau dampatī ca krīḍantau nimagnau sukhasāgare
||78||क्रीडां चकार हर्षेण सर्वं मत्वेति नश्वरम् ।
तौ दम्पती च क्रीडन्तौ निमग्नौ सुखसागरे
pulakāñcitasarvāṅgau mūrcchitau nirjane mune |
aṅgapratyaṅgasaṃyuktau suprītau suratotsuko
||79||पुलकाञ्चितसर्वाङ्गौ मूर्च्छितौ निर्जने मुने ।
अङ्गप्रत्यङ्गसंयुक्तौ सुप्रीतौ सुरतोत्सुको
ekāṅgau ca tathā tau dvau cārdhanārīśvaro yathā |
prāṇeśvaraṃ ca tulasī mene prāṇādhikaṃ param
||80||एकाङ्गौ च तथा तौ द्वौ चार्धनारीश्वरो यथा ।
प्राणेश्वरं च तुलसी मेने प्राणाधिकं परम्
prāṇādhikāṃ ca tāṃ mene rājā prāṇeśvarīṃ satīm |
tau sthitau sukhasuptau ca tandritau sundarau samau
||81||प्राणाधिकां च तां मेने राजा प्राणेश्वरीं सतीम् ।
तौ स्थितौ सुखसुप्तौ च तन्द्रितौ सुन्दरौ समौ
suveṣau sukhasambhogādaceṣṭau sumanoharau |
kṣaṇaṃ sucetanau tau ca kathayantau rasāśrayāt
||82||सुवेषौ सुखसम्भोगादचेष्टौ सुमनोहरौ ।
क्षणं सुचेतनौ तौ च कथयन्तौ रसाश्रयात्
kathāṃ manoramāṃ divyāṃ hasantau ca kṣaṇaṃ punaḥ |
kṣaṇaṃ ca kelisaṃyuktau rasabhāvasamanvitau
||83||कथां मनोरमां दिव्यां हसन्तौ च क्षणं पुनः ।
क्षणं च केलिसंयुक्तौ रसभावसमन्वितौ
surate viratirnāsti tau tadviṣayapaṇḍitau |
satataṃ jayayuktau dvau kṣaṇaṃ naiva parājitau
||84||सुरते विरतिर्नास्ति तौ तद्विषयपण्डितौ ।
सततं जययुक्तौ द्वौ क्षणं नैव पराजितौ
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ navamaskandhe nārāyaṇanāradasaṃvāde śaṅkhacūḍena saha devānāṃ saṅgrāmodyogavarṇanaṃ nāma viṃśo'dhyāyaḥ || 20 ||