lakṣmyupākhyānavarṇanam
nārada uvāca
śrīmūlaprakṛterdevyā gāyatryāstu nirākṛteḥ |
sāvitrīyamasaṃvāde śrutaṃ vai nirmalaṃ yaśaḥ
||1||श्रीमूलप्रकृतेर्देव्या गायत्र्यास्तु निराकृतेः ।
सावित्रीयमसंवादे श्रुतं वै निर्मलं यशः
tadguṇotkīrtanaṃ satyaṃ maṅgalānāṃ ca maṅgalam |
adhunā śrotumicchāmi lakṣmyupākhyānamīśvara
||2||तद्गुणोत्कीर्तनं सत्यं मङ्गलानां च मङ्गलम् ।
अधुना श्रोतुमिच्छामि लक्ष्म्युपाख्यानमीश्वर
kenādau pūjitā sāpi kiṃbhūtā kena vā purā |
tadguṇotkīrtanaṃ mahyaṃ vada vedavidāṃvara
||3||केनादौ पूजिता सापि किंभूता केन वा पुरा ।
तद्गुणोत्कीर्तनं मह्यं वद वेदविदांवर
śrīnārāyaṇa uvāca
sṛṣṭerādau purā brahman kṛṣṇasya paramātmanaḥ |
devī vāmāṃsasambhūtā babhūva rāsamaṇḍale
||4||सृष्टेरादौ पुरा ब्रह्मन् कृष्णस्य परमात्मनः ।
देवी वामांससम्भूता बभूव रासमण्डले
atīva sundarī śyāmā nyagrodhaparimaṇḍitā |
yathā dvādaśavarṣīyā śaśvatsusthirayauvanā
||5||अतीव सुन्दरी श्यामा न्यग्रोधपरिमण्डिता ।
यथा द्वादशवर्षीया शश्वत्सुस्थिरयौवना
śvetacampakavarṇābhā sukhadṛśyā manoharā |
śaratpārvaṇakoṭīnduprabhāpracchādanānanā
||6||श्वेतचम्पकवर्णाभा सुखदृश्या मनोहरा ।
शरत्पार्वणकोटीन्दुप्रभाप्रच्छादनानना
śaranmadhyāhnapadmānāṃ śobhāmocanalocanā |
sā devī dvividhā bhūtā saha sarveśvarecchayā
||7||शरन्मध्याह्नपद्मानां शोभामोचनलोचना ।
सा देवी द्विविधा भूता सह सर्वेश्वरेच्छया
svīyarūpeṇa varṇena tejasā vayasā tviṣā |
yaśasā vāsasā kṛtyā bhūṣaṇena guṇena ca
||8||स्वीयरूपेण वर्णेन तेजसा वयसा त्विषा ।
यशसा वाससा कृत्या भूषणेन गुणेन च
smitena vīkṣaṇenaiva premṇā vānunayena ca |
tadvāmāṃsānmahālakṣmīrdakṣiṇāsāṃcca rādhikā
||9||स्मितेन वीक्षणेनैव प्रेम्णा वानुनयेन च ।
तद्वामांसान्महालक्ष्मीर्दक्षिणासांच्च राधिका
rādhā''dau varayāmāsa dvibhujañca parātparam |
mahālakṣmīśca tatpaścāccakame kamanīyakam
||10||राधाऽऽदौ वरयामास द्विभुजञ्च परात्परम् ।
महालक्ष्मीश्च तत्पश्चाच्चकमे कमनीयकम्
kṛṣṇastadgauraveṇaiva dvidhārūpo babhūva ha |
dakṣiṇāṃsaśca dvibhujo vāmāṃsaśca caturbhujaḥ
||11||कृष्णस्तद्गौरवेणैव द्विधारूपो बभूव ह ।
दक्षिणांसश्च द्विभुजो वामांसश्च चतुर्भुजः
caturbhujāya dvibhujo mahālakṣmīṃ dadau purā |
lakṣyate dṛśyate viśvaṃ snigdhadṛṣṭyā yayāniśam
||12||चतुर्भुजाय द्विभुजो महालक्ष्मीं ददौ पुरा ।
लक्ष्यते दृश्यते विश्वं स्निग्धदृष्ट्या ययानिशम्
devībhūtā ca mahatī mahālakṣmīśca sā smṛtā |
rādhākāntaśca dvibhujo lakṣmīkāntaścaturbhujaḥ
||13||देवीभूता च महती महालक्ष्मीश्च सा स्मृता ।
राधाकान्तश्च द्विभुजो लक्ष्मीकान्तश्चतुर्भुजः
śuddhasattvasvarūpā ca gopairgopībhirāvṛtā |
caturbhujaśca vaikuṇṭhaṃ prayayau padmayā saha
||14||शुद्धसत्त्वस्वरूपा च गोपैर्गोपीभिरावृता ।
चतुर्भुजश्च वैकुण्ठं प्रययौ पद्मया सह
sarvāṃśena samau tau dvau kṛṣṇanārāyaṇau parau |
mahālakṣmīśca yogena nānārūpā babhūva sā
||15||सर्वांशेन समौ तौ द्वौ कृष्णनारायणौ परौ ।
महालक्ष्मीश्च योगेन नानारूपा बभूव सा
vaikuṇṭhe ca mahālakṣmīḥ paripūrṇatamā ramā |
śuddhasattvasvarūpā ca sarvasaubhāgyasaṃyutā
||16||वैकुण्ठे च महालक्ष्मीः परिपूर्णतमा रमा ।
शुद्धसत्त्वस्वरूपा च सर्वसौभाग्यसंयुता
premṇā sā ca pradhānā ca sarvāsu ramaṇīṣu ca |
svargeṣu svargalakṣmīśca śakrasampatsvarūpiṇī
||17||प्रेम्णा सा च प्रधाना च सर्वासु रमणीषु च ।
स्वर्गेषु स्वर्गलक्ष्मीश्च शक्रसम्पत्स्वरूपिणी
pātāle nāgalakṣmīśca rājalakṣmīśca rājasu |
gṛhalakṣmīrgṛheṣveva gṛhiṇāṃ ca kalāṃśataḥ
||18||पाताले नागलक्ष्मीश्च राजलक्ष्मीश्च राजसु ।
गृहलक्ष्मीर्गृहेष्वेव गृहिणां च कलांशतः
sampatsvarūpā gṛhiṇāṃ sarvamaṅgalamaṅgalā |
gavāṃ prasūtiḥ surabhirdakṣiṇā yajñakāminī
||19||सम्पत्स्वरूपा गृहिणां सर्वमङ्गलमङ्गला ।
गवां प्रसूतिः सुरभिर्दक्षिणा यज्ञकामिनी
kṣīrodasindhukanyā sā śrīrūpā padminīṣu ca |
śobhāsvarūpā candre ca sūryamaṇḍalamaṇḍitā
||20||क्षीरोदसिन्धुकन्या सा श्रीरूपा पद्मिनीषु च ।
शोभास्वरूपा चन्द्रे च सूर्यमण्डलमण्डिता
vibhūṣaṇeṣu ratneṣu phaleṣu ca jaleṣu ca |
nṛpeṣu nṛpapatnīṣu divyastrīṣu gṛheṣu ca
||21||विभूषणेषु रत्नेषु फलेषु च जलेषु च ।
नृपेषु नृपपत्नीषु दिव्यस्त्रीषु गृहेषु च
sarvasasyeṣu vastreṣu sthāneṣu saṃskṛteṣu ca |
pratimāsu ca devānāṃ maṅgaleṣu ghaṭeṣu ca
||22||सर्वसस्येषु वस्त्रेषु स्थानेषु संस्कृतेषु च ।
प्रतिमासु च देवानां मङ्गलेषु घटेषु च
māṇikyeṣu ca muktāsu mālyeṣu ca manoharā |
maṇīndreṣu ca hīreṣu kṣīreṣu candaneṣu ca
||23||माणिक्येषु च मुक्तासु माल्येषु च मनोहरा ।
मणीन्द्रेषु च हीरेषु क्षीरेषु चन्दनेषु च
vṛkṣaśākhāsu ramyāsu navamegheṣu vastuṣu |
vaikuṇṭhe pūjitā sā''dau devī nārāyaṇena ca
||24||वृक्षशाखासु रम्यासु नवमेघेषु वस्तुषु ।
वैकुण्ठे पूजिता साऽऽदौ देवी नारायणेन च
dvitīye brahmaṇā bhaktyā tṛtīye śaṅkareṇa ca |
viṣṇunā pūjitā sā ca kṣīrode bhārate mune
||25||द्वितीये ब्रह्मणा भक्त्या तृतीये शङ्करेण च ।
विष्णुना पूजिता सा च क्षीरोदे भारते मुने
svāyambhuvena manunā mānavendreśca sarvataḥ |
ṛṣīndraiśca munīndraiśca sadbhiśca gṛhibhirbhave
||26||स्वायम्भुवेन मनुना मानवेन्द्रेश्च सर्वतः ।
ऋषीन्द्रैश्च मुनीन्द्रैश्च सद्भिश्च गृहिभिर्भवे
gandharvaiścaiva nāgādyaiḥ pātāleṣu ca pūjitā |
śuklāṣṭamyāṃ bhādrapade kṛtā pūjā ca brahmaṇā
||27||गन्धर्वैश्चैव नागाद्यैः पातालेषु च पूजिता ।
शुक्लाष्टम्यां भाद्रपदे कृता पूजा च ब्रह्मणा
bhaktyā ca pakṣaparyantaṃ triṣu lokeṣu nārada |
caitre pauṣe ca bhādre ca puṇye maṅgalavāsare
||28||भक्त्या च पक्षपर्यन्तं त्रिषु लोकेषु नारद ।
चैत्रे पौषे च भाद्रे च पुण्ये मङ्गलवासरे
viṣṇunā pūjitā sā ca triṣu lokeṣu bhaktitaḥ |
varṣānte pauṣasaṅkrāntyāṃ mādhyāmāvāhya maṅgale
||29||विष्णुना पूजिता सा च त्रिषु लोकेषु भक्तितः ।
वर्षान्ते पौषसङ्क्रान्त्यां माध्यामावाह्य मङ्गले
manustāṃ pūjayāmāsa sā bhūtā bhuvanatraye |
pūjitā sā mahendreṇa maṅgalenaiva maṅgalā
||30||मनुस्तां पूजयामास सा भूता भुवनत्रये ।
पूजिता सा महेन्द्रेण मङ्गलेनैव मङ्गला
kedāreṇaiva nīlena subalena nalena ca |
dhruveṇottānapādena śakreṇa balinā tathā
||31||केदारेणैव नीलेन सुबलेन नलेन च ।
ध्रुवेणोत्तानपादेन शक्रेण बलिना तथा
kaśyapena ca dakṣeṇa kardamena vivasvatā |
priyavratena candreṇa kubereṇaiva vāyunā
||32||कश्यपेन च दक्षेण कर्दमेन विवस्वता ।
प्रियव्रतेन चन्द्रेण कुबेरेणैव वायुना
yamena vahninā caiva varuṇenaiva pūjitā |
evaṃ sarvatra sarveṣu pūjitā vanditā sadā |
sarveśvaryādhidevī sā sarvasampatsvarūpiṇī
||33||यमेन वह्निना चैव वरुणेनैव पूजिता ।
एवं सर्वत्र सर्वेषु पूजिता वन्दिता सदा ।
सर्वेश्वर्याधिदेवी सा सर्वसम्पत्स्वरूपिणी
ti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ navamaskandhe lakṣmyupākhyānavarṇanaṃ nāmaikonacatvāriṃśo'dhyāyaḥ
||39||ति श्रीमद्देवीभागवते महापुराणेऽष्टादशसाहस्र्यां संहितायां नवमस्कन्धे लक्ष्म्युपाख्यानवर्णनं नामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः