dakṣiṇopākhyānavarṇanam
śrīnārāyaṇa uvāca
uktaṃ svāhāsvadhākhyānaṃ praśastaṃ madhuraṃ param |
vakṣyāmi dakṣiṇākhyānaṃ sāvadhāno niśāmaya
||1||उक्तं स्वाहास्वधाख्यानं प्रशस्तं मधुरं परम् ।
वक्ष्यामि दक्षिणाख्यानं सावधानो निशामय
gopī suśīlā goloke purā''sītpreyasī hareḥ |
rādhā pradhānā sadhrīcī dhanyā mānyā manoharā
||2||गोपी सुशीला गोलोके पुराऽऽसीत्प्रेयसी हरेः ।
राधा प्रधाना सध्रीची धन्या मान्या मनोहरा
atīva sundarī rāmā subhagā sudatī satī |
vidyāvatī guṇavatī cātirūpavatī satī
||3||अतीव सुन्दरी रामा सुभगा सुदती सती ।
विद्यावती गुणवती चातिरूपवती सती
kalāvatī komalāṅgī kāntā kamalalocanā |
suśroṇī sustanī śyāmā nyagrodhaparimaṇḍitā
||4||कलावती कोमलाङ्गी कान्ता कमललोचना ।
सुश्रोणी सुस्तनी श्यामा न्यग्रोधपरिमण्डिता
īṣaddhāsyaprasannāsyā ratnālaṅkārabhūṣitā |
śvetacampakavarṇābhā bimboṣṭhī mṛgalocanā
||5||ईषद्धास्यप्रसन्नास्या रत्नालङ्कारभूषिता ।
श्वेतचम्पकवर्णाभा बिम्बोष्ठी मृगलोचना
kāmaśāstreṣu nipuṇā kāminī haṃsagāminī |
bhāvānuraktā bhāvajñā kṛṣṇasya priyabhāminī
||6||कामशास्त्रेषु निपुणा कामिनी हंसगामिनी ।
भावानुरक्ता भावज्ञा कृष्णस्य प्रियभामिनी
rasajñā rasikā rāse rāseśasya rasotsukā |
uvāsādakṣiṇe kroḍe rādhāyāḥ purataḥ purā
||7||रसज्ञा रसिका रासे रासेशस्य रसोत्सुका ।
उवासादक्षिणे क्रोडे राधायाः पुरतः पुरा
sambabhūvānamramukho bhayena madhusūdanaḥ |
dṛṣṭvā rādhāṃ ca purato gopīnāṃ pravarottamām
||8||सम्बभूवानम्रमुखो भयेन मधुसूदनः ।
दृष्ट्वा राधां च पुरतो गोपीनां प्रवरोत्तमाम्
kāminīṃ raktavadanāṃ raktapaṅkajalocanām |
kopena kampitāṅgīṃ ca kopena sphuritādharām
||9||कामिनीं रक्तवदनां रक्तपङ्कजलोचनाम् ।
कोपेन कम्पिताङ्गीं च कोपेन स्फुरिताधराम्
vegena tāṃ tu gacchantīṃ vijñāya tadanantaram |
virodhabhīto bhagavānantardhānaṃ cakāra saḥ
||10||वेगेन तां तु गच्छन्तीं विज्ञाय तदनन्तरम् ।
विरोधभीतो भगवानन्तर्धानं चकार सः
palāyantaṃ ca kāntaṃ ca śāntaṃ sattvaṃ suvigraham |
vilokya kampitā gopyaḥ suśīlādyāstato bhiyā
||11||पलायन्तं च कान्तं च शान्तं सत्त्वं सुविग्रहम् ।
विलोक्य कम्पिता गोप्यः सुशीलाद्यास्ततो भिया
vilokya lampaṭaṃ tatra gopīnāṃ lakṣakoṭayaḥ |
puṭāñjaliyutā bhītā bhaktinamrātmakandharāḥ
||12||विलोक्य लम्पटं तत्र गोपीनां लक्षकोटयः ।
पुटाञ्जलियुता भीता भक्तिनम्रात्मकन्धराः
rakṣa rakṣetyuktavantyo devīmiti punaḥ punaḥ |
yayurbhayena śaraṇaṃ yasyāścaraṇapaṅkaje
||13||रक्ष रक्षेत्युक्तवन्त्यो देवीमिति पुनः पुनः ।
ययुर्भयेन शरणं यस्याश्चरणपङ्कजे
trilakṣakoṭayo gopāḥ sudāmādaya eva ca |
yayurbhayena śaraṇaṃ tatpādābje ca nārada
||14||त्रिलक्षकोटयो गोपाः सुदामादय एव च ।
ययुर्भयेन शरणं तत्पादाब्जे च नारद
palāyantaṃ ca kāntaṃ ca vijñāya parameśvarī |
palāyantīṃ sahacarīṃ suśīlāṃ ca śaśāpa sā
||15||पलायन्तं च कान्तं च विज्ञाय परमेश्वरी ।
पलायन्तीं सहचरीं सुशीलां च शशाप सा
adyaprabhṛti golokaṃ sā cedāyāti gopikā |
sadyo gamanamātreṇa bhasmasācca bhaviṣyati
||16||अद्यप्रभृति गोलोकं सा चेदायाति गोपिका ।
सद्यो गमनमात्रेण भस्मसाच्च भविष्यति
ityevamuktvā tatraiva devadeveśvarī ruṣā |
rāseśvarī rāsamadhye rāseśamājuhāva ha
||17||इत्येवमुक्त्वा तत्रैव देवदेवेश्वरी रुषा ।
रासेश्वरी रासमध्ये रासेशमाजुहाव ह
nālokya purataḥ kṛṣṇaṃ rādhā virahakātarā |
yugakoṭisamaṃ mene kṣaṇabhedena suvratā
||18||नालोक्य पुरतः कृष्णं राधा विरहकातरा ।
युगकोटिसमं मेने क्षणभेदेन सुव्रता
he kṛṣṇa prāṇanātheśāgaccha prāṇādhikapriya |
prāṇādhiṣṭhātṛdeveśa prāṇā yānti tvayā vinā
||19||हे कृष्ण प्राणनाथेशागच्छ प्राणाधिकप्रिय ।
प्राणाधिष्ठातृदेवेश प्राणा यान्ति त्वया विना
strīgarvaḥ patisaubhāgyādvardhate ca dine dine |
sukhaṃ ca vipulaṃ yasmāttaṃ seveddharmataḥ sadā
||20||स्त्रीगर्वः पतिसौभाग्याद्वर्धते च दिने दिने ।
सुखं च विपुलं यस्मात्तं सेवेद्धर्मतः सदा
patirbandhuḥ kulastrīṇāmadhidevaḥ sadāgatiḥ |
parasampatsvarūpaśca mūrtimān bhogadaḥ sadā
||21||पतिर्बन्धुः कुलस्त्रीणामधिदेवः सदागतिः ।
परसम्पत्स्वरूपश्च मूर्तिमान् भोगदः सदा
dharmadaḥ sukhadaḥ śaśvatprītidaḥ śāntidaḥ sadā |
sammānairdīpyamānaśca mānado mānakhaṇḍanaḥ
||22||धर्मदः सुखदः शश्वत्प्रीतिदः शान्तिदः सदा ।
सम्मानैर्दीप्यमानश्च मानदो मानखण्डनः
sārātsārataraḥ svāmī bandhūnāṃ bandhuvardhanaḥ |
na ca bhartuḥ samo bandhurbandhorbandhuṣu dṛśyate
||23||सारात्सारतरः स्वामी बन्धूनां बन्धुवर्धनः ।
न च भर्तुः समो बन्धुर्बन्धोर्बन्धुषु दृश्यते
bharaṇādeva bhartā ca pālanātpatirucyate |
śarīreśācca sa svāmī kāmadaḥ kānta ucyate
||24||भरणादेव भर्ता च पालनात्पतिरुच्यते ।
शरीरेशाच्च स स्वामी कामदः कान्त उच्यते
bandhuśca sukhavṛddhyā ca prītidānātpriyaḥ smṛtaḥ |
aiśvaryadānādīśaśca prāṇeśātprāṇanāyakaḥ
||25||बन्धुश्च सुखवृद्ध्या च प्रीतिदानात्प्रियः स्मृतः ।
ऐश्वर्यदानादीशश्च प्राणेशात्प्राणनायकः
ratidānācca ramaṇaḥ priyo nāsti priyātparaḥ |
putrastu svāminaḥ śukrājjāyate tena sa priyaḥ
||26||रतिदानाच्च रमणः प्रियो नास्ति प्रियात्परः ।
पुत्रस्तु स्वामिनः शुक्राज्जायते तेन स प्रियः
śataputrātparaḥ svāmī kulajānāṃ priyaḥ sadā |
asatkulaprasūtā yā kāntaṃ vijñātumakṣamā
||27||शतपुत्रात्परः स्वामी कुलजानां प्रियः सदा ।
असत्कुलप्रसूता या कान्तं विज्ञातुमक्षमा
snānaṃ ca sarvatīrtheṣu sarvayajñeṣu dakṣiṇā |
prādakṣiṇyaṃ pṛthivyāśca sarvāṇi ca tapāṃsi ca
||28||स्नानं च सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु दक्षिणा ।
प्रादक्षिण्यं पृथिव्याश्च सर्वाणि च तपांसि च
sarvāṇyeva vratādīni mahādānāni yāni ca |
upoṣaṇāni puṇyāni yāni yāni śrutāni ca
||29||सर्वाण्येव व्रतादीनि महादानानि यानि च ।
उपोषणानि पुण्यानि यानि यानि श्रुतानि च
gurusevā viprasevā devasevādikaṃ ca yat |
svāminaḥ pādasevāyāḥ kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm
||30||गुरुसेवा विप्रसेवा देवसेवादिकं च यत् ।
स्वामिनः पादसेवायाः कलां नार्हन्ति षोडशीम्
guruviprendradeveṣu sarvebhyaśca patirguruḥ |
vidyādātā yathā puṃsāṃ kulajānāṃ tathā priyaḥ
||31||गुरुविप्रेन्द्रदेवेषु सर्वेभ्यश्च पतिर्गुरुः ।
विद्यादाता यथा पुंसां कुलजानां तथा प्रियः
gopīnāṃ lakṣakoṭīnāṃ gopānāṃ ca tathaiva ca |
brahmāṇḍānāmasaṃkhyānāṃ tatrasthānāṃ tathaiva ca
||32||गोपीनां लक्षकोटीनां गोपानां च तथैव च ।
ब्रह्माण्डानामसंख्यानां तत्रस्थानां तथैव च
viśvādigolakāntānāmīśvarī yatprasādataḥ |
ahaṃ na jāne taṃ kāntaṃ strīsvabhāvo duratyayaḥ
||33||विश्वादिगोलकान्तानामीश्वरी यत्प्रसादतः ।
अहं न जाने तं कान्तं स्त्रीस्वभावो दुरत्ययः
ityuktvā rādhikā kṛṣṇaṃ tatra dadhyau svabhaktitaḥ |
ruroda premṇā sā rādhā nātha nātheti cābravīt
||34||इत्युक्त्वा राधिका कृष्णं तत्र दध्यौ स्वभक्तितः ।
रुरोद प्रेम्णा सा राधा नाथ नाथेति चाब्रवीत्
darśanaṃ dehi ramaṇa dīnā virahaduḥkhitā |
atha sā dakṣiṇā devī dhvastā golokato mune
||35||दर्शनं देहि रमण दीना विरहदुःखिता ।
अथ सा दक्षिणा देवी ध्वस्ता गोलोकतो मुने
suciraṃ ca tapastaptvā viveśa kamalātanau |
atha devādayaḥ sarve yajñaṃ kṛtvā suduṣkaram
||36||सुचिरं च तपस्तप्त्वा विवेश कमलातनौ ।
अथ देवादयः सर्वे यज्ञं कृत्वा सुदुष्करम्
nālabhaṃste phalaṃ teṣāṃ viṣaṇṇāḥ prayayurvidhim |
vidhirnivedanaṃ śrutvā devādīnāṃ jagatpatim
||37||नालभंस्ते फलं तेषां विषण्णाः प्रययुर्विधिम् ।
विधिर्निवेदनं श्रुत्वा देवादीनां जगत्पतिम्
dadhyau ca suciraṃ bhaktyā pratyādeśamavāpa saḥ |
nārāyaṇaśca bhagavān mahālakṣyāśca dehataḥ
||38||दध्यौ च सुचिरं भक्त्या प्रत्यादेशमवाप सः ।
नारायणश्च भगवान् महालक्ष्याश्च देहतः
viniṣkṛṣya martyalakṣmīṃ brahmaṇe dakṣiṇāṃ dadau |
brahmā dadau tāṃ yajñāya pūraṇārthaṃ ca karmaṇām
||39||विनिष्कृष्य मर्त्यलक्ष्मीं ब्रह्मणे दक्षिणां ददौ ।
ब्रह्मा ददौ तां यज्ञाय पूरणार्थं च कर्मणाम्
yajñaḥ sampūjya vidhivattāṃ tuṣṭāva tadā mudā |
taptakāñcanavarṇābhāṃ candrakoṭisamaprabhām
||40||यज्ञः सम्पूज्य विधिवत्तां तुष्टाव तदा मुदा ।
तप्तकाञ्चनवर्णाभां चन्द्रकोटिसमप्रभाम्
atīva kamanīyāṃ ca sundarīṃ sumanoharām |
kamalāsyāṃ komalāṅgīṃ kamalāyatalocanām
||41||अतीव कमनीयां च सुन्दरीं सुमनोहराम् ।
कमलास्यां कोमलाङ्गीं कमलायतलोचनाम्
kamalāsanapūjyāṃ ca kamalāṅgasamudbhavām |
vahniśuddhāṃśukādhānāṃ bimboṣṭhīṃ sudatīṃ satīm
||42||कमलासनपूज्यां च कमलाङ्गसमुद्भवाम् ।
वह्निशुद्धांशुकाधानां बिम्बोष्ठीं सुदतीं सतीम्
bibhratīṃ kabarībhāraṃ mālatīmālyasaṃyutam |
īṣaddhāsyaprasannāsyāṃ ratnabhūṣaṇabhūṣitām
||43||बिभ्रतीं कबरीभारं मालतीमाल्यसंयुतम् ।
ईषद्धास्यप्रसन्नास्यां रत्नभूषणभूषिताम्
suveṣāḍhyāṃ ca susnātāṃ munimānasamohinīm |
kastūrībindubhiḥ sārdhaṃ sugandhicandanendubhiḥ
||44||सुवेषाढ्यां च सुस्नातां मुनिमानसमोहिनीम् ।
कस्तूरीबिन्दुभिः सार्धं सुगन्धिचन्दनेन्दुभिः
sindūrabindunālpenāpyalakādhaḥsthalojjvalām |
supraśastanitambāḍhyāṃ bṛhacchroṇipayodharām
||45||सिन्दूरबिन्दुनाल्पेनाप्यलकाधःस्थलोज्ज्वलाम् ।
सुप्रशस्तनितम्बाढ्यां बृहच्छ्रोणिपयोधराम्
kāmadevādhārarūpāṃ kāmabāṇaprapīḍitām |
tāṃ dṛṣṭvā ramaṇīyāṃ ca yajño mūrcchāmavāpa ha
||46||कामदेवाधाररूपां कामबाणप्रपीडिताम् ।
तां दृष्ट्वा रमणीयां च यज्ञो मूर्च्छामवाप ह
patnīṃ tāmeva jagrāha vidhibodhitapūrvakam |
divyaṃ varṣaśataṃ caiva tāṃ gṛhītvā tu nirjane
||47||पत्नीं तामेव जग्राह विधिबोधितपूर्वकम् ।
दिव्यं वर्षशतं चैव तां गृहीत्वा तु निर्जने
yajño reme mudā yukto rāmeśo ramayā saha |
garbhaṃ dadhāra sā devī divyaṃ dvādaśavarṣakam
||48||यज्ञो रेमे मुदा युक्तो रामेशो रमया सह ।
गर्भं दधार सा देवी दिव्यं द्वादशवर्षकम्
tataḥ suṣāva putraṃ ca phalaṃ vai sarvakarmaṇām |
paripūrṇe karmaṇi ca tatputraḥ phaladāyakaḥ
||49||ततः सुषाव पुत्रं च फलं वै सर्वकर्मणाम् ।
परिपूर्णे कर्मणि च तत्पुत्रः फलदायकः
yajño dakṣiṇayā sārdhaṃ putreṇa ca phalena ca |
karmiṇāṃ phaladātā cetyevaṃ vedavido viduḥ
||50||यज्ञो दक्षिणया सार्धं पुत्रेण च फलेन च ।
कर्मिणां फलदाता चेत्येवं वेदविदो विदुः
yajñaśca dakṣiṇāṃ prāpya putraṃ ca phaladāyakam |
phalaṃ dadau ca sarvebhyaḥ karmaṇāṃ caiva nārada
||51||यज्ञश्च दक्षिणां प्राप्य पुत्रं च फलदायकम् ।
फलं ददौ च सर्वेभ्यः कर्मणां चैव नारद
tadā devādayastuṣṭāḥ paripūrṇamanorathāḥ |
svasthāne te yayuḥ sarve dharmavaktrādidaṃ śrutam
||52||तदा देवादयस्तुष्टाः परिपूर्णमनोरथाः ।
स्वस्थाने ते ययुः सर्वे धर्मवक्त्रादिदं श्रुतम्
kṛtvā karma ca kartā ca tūrṇaṃ dadyācca dakṣiṇām |
tatkṣaṇaṃ phalamāpnoti vedairuktamidaṃ mune
||53||कृत्वा कर्म च कर्ता च तूर्णं दद्याच्च दक्षिणाम् ।
तत्क्षणं फलमाप्नोति वेदैरुक्तमिदं मुने
karmī karmaṇi pūrṇe ca tatkṣaṇe yadi dakṣiṇām |
na dadyād brāhmaṇebhyaśca daivenājñānato'thavā
||54||कर्मी कर्मणि पूर्णे च तत्क्षणे यदि दक्षिणाम् ।
न दद्याद् ब्राह्मणेभ्यश्च दैवेनाज्ञानतोऽथवा
muhūrte samatīte tu dviguṇā sā bhaved dhruvam |
ekarātre vyatīte tu bhavecchataguṇā ca sā
||55||मुहूर्ते समतीते तु द्विगुणा सा भवेद् ध्रुवम् ।
एकरात्रे व्यतीते तु भवेच्छतगुणा च सा
trirātre tacchataguṇā saptāhe dviguṇā tataḥ |
māse lakṣaguṇā proktā brāhmaṇānāṃ ca vardhate
||56||त्रिरात्रे तच्छतगुणा सप्ताहे द्विगुणा ततः ।
मासे लक्षगुणा प्रोक्ता ब्राह्मणानां च वर्धते
saṃvatsare vyatīte tu sā trikoṭiguṇā bhavet |
karma tadyajamānānāṃ sarvaṃ vai niṣphalaṃ bhavet
||57||संवत्सरे व्यतीते तु सा त्रिकोटिगुणा भवेत् ।
कर्म तद्यजमानानां सर्वं वै निष्फलं भवेत्
sa ca brahmasvahārī ca na karmārho'śucirnaraḥ |
daridro vyādhiyuktaśca tena pāpena pātakī
||58||स च ब्रह्मस्वहारी च न कर्मार्होऽशुचिर्नरः ।
दरिद्रो व्याधियुक्तश्च तेन पापेन पातकी
tadgṛhādyāti lakṣmīśca śāpaṃ dattvā sudāruṇam |
pitaro naiva gṛhṇanti taddattaṃ śrāddhatarpaṇam
||59||तद्गृहाद्याति लक्ष्मीश्च शापं दत्त्वा सुदारुणम् ।
पितरो नैव गृह्णन्ति तद्दत्तं श्राद्धतर्पणम्
evaṃ surāśca tatpūjāṃ taddattāmagnirāhutim |
dattaṃ na dīyate dānaṃ grahītā naiva yācate
||60||एवं सुराश्च तत्पूजां तद्दत्तामग्निराहुतिम् ।
दत्तं न दीयते दानं ग्रहीता नैव याचते
ubhau tau narake yātaśchinnarajjau yathā ghaṭaḥ |
nārpayedyajamānaścedyācitaścāpi dakṣiṇām
||61||उभौ तौ नरके यातश्छिन्नरज्जौ यथा घटः ।
नार्पयेद्यजमानश्चेद्याचितश्चापि दक्षिणाम्
bhavedbrahmasvāpahārī kumbhīpākaṃ vrajed dhruvam |
varṣalakṣaṃ vasettatra yamadūtena tāḍitaḥ
||62||भवेद्ब्रह्मस्वापहारी कुम्भीपाकं व्रजेद् ध्रुवम् ।
वर्षलक्षं वसेत्तत्र यमदूतेन ताडितः
tato bhavetsa cāṇḍālo vyādhiyukto daridrakaḥ |
pātayetpuruṣānsapta pūrvāṃśca sapta janmataḥ
||63||ततो भवेत्स चाण्डालो व्याधियुक्तो दरिद्रकः ।
पातयेत्पुरुषान्सप्त पूर्वांश्च सप्त जन्मतः
ityevaṃ kathitaṃ vipra kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi |
nārada uvāca |
yatkarma dakṣiṇāhīnaṃ ko bhuṅkte tatphalaṃ mune
||64||इत्येवं कथितं विप्र किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ।
नारद उवाच ।
यत्कर्म दक्षिणाहीनं को भुङ्क्ते तत्फलं मुने
pūjāvidhiṃ dakṣiṇāyāḥ purā yajñakṛtaṃ vada |
śrīnārāyaṇa uvāca |
karmaṇo'dakṣiṇasyaiva kuta eva phalaṃ mune
||65||पूजाविधिं दक्षिणायाः पुरा यज्ञकृतं वद ।
श्रीनारायण उवाच ।
कर्मणोऽदक्षिणस्यैव कुत एव फलं मुने
sadakṣiṇe karmaṇi ca phalameva pravartate |
adakṣiṇaṃ ca yatkarma tadbhuṅkte ca balirmune
||66||सदक्षिणे कर्मणि च फलमेव प्रवर्तते ।
अदक्षिणं च यत्कर्म तद्भुङ्क्ते च बलिर्मुने
balaye tatpradattaṃ ca vāmanena purā mune |
aśrotriyaḥ śrāddhadravyamaśraddhādānameva ca
||67||बलये तत्प्रदत्तं च वामनेन पुरा मुने ।
अश्रोत्रियः श्राद्धद्रव्यमश्रद्धादानमेव च
vṛṣalīpativiprāṇāṃ pūjādravyādikaṃ ca yat |
asaddvijaiḥ kṛtaṃ yajñamaśuceḥ pūjanaṃ ca yat
||68||वृषलीपतिविप्राणां पूजाद्रव्यादिकं च यत् ।
असद्द्विजैः कृतं यज्ञमशुचेः पूजनं च यत्
gurāvabhaktasya karma balirbhuṅkte na saṃśayaḥ |
dakṣiṇāyāśca yaddhyānaṃ stotraṃ pūjāvidhikramam
||69||गुरावभक्तस्य कर्म बलिर्भुङ्क्ते न संशयः ।
दक्षिणायाश्च यद्ध्यानं स्तोत्रं पूजाविधिक्रमम्
tatsarvaṃ kaṇvaśākhoktaṃ pravakṣyāmi niśāmaya |
purā samprāpya tāṃ yajñaḥ karmadakṣāṃ ca dakṣiṇām
||70||तत्सर्वं कण्वशाखोक्तं प्रवक्ष्यामि निशामय ।
पुरा सम्प्राप्य तां यज्ञः कर्मदक्षां च दक्षिणाम्
mumohāsyāḥ svarūpeṇa tuṣṭāva kāmakātaraḥ |
yajña uvāca |
purā golokagopī tvaṃ gopīnāṃ pravarā varā
||71||मुमोहास्याः स्वरूपेण तुष्टाव कामकातरः ।
यज्ञ उवाच ।
पुरा गोलोकगोपी त्वं गोपीनां प्रवरा वरा
rādhāsamā tatsakhī ca śrīkṛṣṇapreyasī priyā |
kārtikīpūrṇimāyāṃ tu rāse rādhāmahotsave
||72||राधासमा तत्सखी च श्रीकृष्णप्रेयसी प्रिया ।
कार्तिकीपूर्णिमायां तु रासे राधामहोत्सवे
āvirbhūtā dakṣiṇāṃsāllakṣmyāśca tena dakṣiṇā |
purā tvaṃ ca suśīlākhyā khyātā śīlena śobhane
||73||आविर्भूता दक्षिणांसाल्लक्ष्म्याश्च तेन दक्षिणा ।
पुरा त्वं च सुशीलाख्या ख्याता शीलेन शोभने
lakṣmīdakṣāṃsabhāgāttvaṃ rādhāśāpācca dakṣiṇā |
golokāttvaṃ paribhraṣṭā mama bhāgyādupasthitā
||74||लक्ष्मीदक्षांसभागात्त्वं राधाशापाच्च दक्षिणा ।
गोलोकात्त्वं परिभ्रष्टा मम भाग्यादुपस्थिता
kṛpāṃ kuru mahābhāge māmeva svāminaṃ kuru |
karmiṇāṃ karmaṇāṃ devī tvameva phaladā sadā
||75||कृपां कुरु महाभागे मामेव स्वामिनं कुरु ।
कर्मिणां कर्मणां देवी त्वमेव फलदा सदा
tvayā vinā ca sarveṣāṃ sarvaṃ karma ca niṣphalam |
tvayā vinā tathā karma karmiṇāṃ ca na śobhate
||76||त्वया विना च सर्वेषां सर्वं कर्म च निष्फलम् ।
त्वया विना तथा कर्म कर्मिणां च न शोभते
brahmaviṣṇumaheśāśca dikpālādaya eva ca |
karmaṇaśca phalaṃ dātuṃ na śaktāśca tvayā vinā
||77||ब्रह्मविष्णुमहेशाश्च दिक्पालादय एव च ।
कर्मणश्च फलं दातुं न शक्ताश्च त्वया विना
karmarūpī svayaṃ brahmā phalarūpī maheśvaraḥ |
yajñarūpī viṣṇurahaṃ tvameṣāṃ sārarūpiṇī
||78||कर्मरूपी स्वयं ब्रह्मा फलरूपी महेश्वरः ।
यज्ञरूपी विष्णुरहं त्वमेषां साररूपिणी
phaladātṛparaṃ brahma nirguṇā prakṛtiḥ parā |
svayaṃ kṛṣṇaśca bhagavān sa ca śaktastvayā saha
||79||फलदातृपरं ब्रह्म निर्गुणा प्रकृतिः परा ।
स्वयं कृष्णश्च भगवान् स च शक्तस्त्वया सह
tvameva śaktiḥ kānte me śaśvajjanmani janmani |
sarvakarmaṇi śakto'haṃ tvayā saha varānane
||80||त्वमेव शक्तिः कान्ते मे शश्वज्जन्मनि जन्मनि ।
सर्वकर्मणि शक्तोऽहं त्वया सह वरानने
ityuktvā ca purastasthau yajñādhiṣṭhātṛdevatā |
tuṣṭā babhūva sā devī bheje taṃ kamalākalā
||81||इत्युक्त्वा च पुरस्तस्थौ यज्ञाधिष्ठातृदेवता ।
तुष्टा बभूव सा देवी भेजे तं कमलाकला
idaṃ ca dakṣiṇāstotraṃ yajñakāle ca yaḥ paṭhet |
phalaṃ ca sarvayajñānāṃ prāpnoti nātra saṃśayaḥ
||82||इदं च दक्षिणास्तोत्रं यज्ञकाले च यः पठेत् ।
फलं च सर्वयज्ञानां प्राप्नोति नात्र संशयः
rājasūye vājapeye gomedhe naramedhake |
aśvamedhe lāṅgale ca viṣṇuyajñe yaśaskare
||83||राजसूये वाजपेये गोमेधे नरमेधके ।
अश्वमेधे लाङ्गले च विष्णुयज्ञे यशस्करे
dhanade bhūmide pūrte phalade gajamedhake |
lohayajñe svarṇayajñe ratnayajñe'tha tāmrake
||84||धनदे भूमिदे पूर्ते फलदे गजमेधके ।
लोहयज्ञे स्वर्णयज्ञे रत्नयज्ञेऽथ ताम्रके
śivayajñe rudrayajñe śakrayajñe ca bandhuke |
vṛṣṭau varuṇayāge ca kaṇḍake vairimardane
||85||शिवयज्ञे रुद्रयज्ञे शक्रयज्ञे च बन्धुके ।
वृष्टौ वरुणयागे च कण्डके वैरिमर्दने
śuciyajñe dharmayajñe'dhvare ca pāpamocane |
brahmāṇīkarmayāge ca yoniyāge ca bhadrake
||86||शुचियज्ञे धर्मयज्ञेऽध्वरे च पापमोचने ।
ब्रह्माणीकर्मयागे च योनियागे च भद्रके
eteṣāṃ ca samārambhe idaṃ stotraṃ ca yaḥ paṭhet |
nirvighnena ca tatkarma sarvaṃ bhavati niścitam
||87||एतेषां च समारम्भे इदं स्तोत्रं च यः पठेत् ।
निर्विघ्नेन च तत्कर्म सर्वं भवति निश्चितम्
idaṃ stotraṃ ca kathitaṃ dhyānaṃ pūjāvidhiṃ śṛṇu |
śālagrāme ghaṭe vāpi dakṣiṇāṃ pūjayetsudhīḥ
||88||इदं स्तोत्रं च कथितं ध्यानं पूजाविधिं शृणु ।
शालग्रामे घटे वापि दक्षिणां पूजयेत्सुधीः
lakṣmīdakṣāṃsasambhūtāṃ dakṣiṇāṃ kamalākalām |
sarvakarmasudakṣāṃ ca phaladāṃ sarvakarmaṇām
||89||लक्ष्मीदक्षांससम्भूतां दक्षिणां कमलाकलाम् ।
सर्वकर्मसुदक्षां च फलदां सर्वकर्मणाम्
viṣṇoḥ śaktisvarūpāṃ ca pūjitāṃ vanditāṃ śubhām |
śuddhidāṃ śuddhirūpāṃ ca suśīlāṃ śubhadāṃ bhaje
||90||विष्णोः शक्तिस्वरूपां च पूजितां वन्दितां शुभाम् ।
शुद्धिदां शुद्धिरूपां च सुशीलां शुभदां भजे
dhyātvānenaiva varadāṃ mūlena pūjayetsudhīḥ |
dattvā pādyādikaṃ devyai vedoktenaiva nārada
||91||ध्यात्वानेनैव वरदां मूलेन पूजयेत्सुधीः ।
दत्त्वा पाद्यादिकं देव्यै वेदोक्तेनैव नारद
oṃ śrīṃ klīṃ hrīṃ dakṣiṇāyai svāheti ca vicakṣaṇaḥ |
pūjayedvidhivad bhaktyā dakṣiṇāṃ sarvapūjitām
||92||ॐ श्रीं क्लीं ह्रीं दक्षिणायै स्वाहेति च विचक्षणः ।
पूजयेद्विधिवद् भक्त्या दक्षिणां सर्वपूजिताम्
ityevaṃ kathitaṃ brahman dakṣiṇākhyānameva ca |
sukhadaṃ prītidaṃ caiva phaladaṃ sarvakarmaṇām
||93||इत्येवं कथितं ब्रह्मन् दक्षिणाख्यानमेव च ।
सुखदं प्रीतिदं चैव फलदं सर्वकर्मणाम्
idaṃ ca dakṣiṇākhyānaṃ yaḥ śṛṇoti samāhitaḥ |
aṅgahīnaṃ ca tatkarma na bhavedbhārate bhuvi
||94||इदं च दक्षिणाख्यानं यः शृणोति समाहितः ।
अङ्गहीनं च तत्कर्म न भवेद्भारते भुवि
aputro labhate putraṃ niścitaṃ ca guṇānvitam |
bhāryāhīno labhedbhāryāṃ suśīlāṃ sundarīṃ parām
||95||अपुत्रो लभते पुत्रं निश्चितं च गुणान्वितम् ।
भार्याहीनो लभेद्भार्यां सुशीलां सुन्दरीं पराम्
varārohāṃ putravatīṃ vinītāṃ priyavādinīm |
pativratāṃ ca śuddhāṃ ca kulajāṃ ca vadhūṃ varām
||96||वरारोहां पुत्रवतीं विनीतां प्रियवादिनीम् ।
पतिव्रतां च शुद्धां च कुलजां च वधूं वराम्
vidyāhīno labhedvidyāṃ dhanahīno labheddhanam |
bhūmihīno labhedbhūmiṃ prajāhīno labhetprajām
||97||विद्याहीनो लभेद्विद्यां धनहीनो लभेद्धनम् ।
भूमिहीनो लभेद्भूमिं प्रजाहीनो लभेत्प्रजाम्
saṅkaṭe bandhuvicchede vipattau bandhane tathā |
māsamekamidaṃ śrutvā mucyate nātra saṃśayaḥ
||98||सङ्कटे बन्धुविच्छेदे विपत्तौ बन्धने तथा ।
मासमेकमिदं श्रुत्वा मुच्यते नात्र संशयः
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ navamaskandhe nārāyaṇanāradasaṃvāde dakṣiṇopākhyānavarṇanaṃ nāma pañcacatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 45 ||