nānānarakakuṇḍavarṇanam
sāvitryuvāca
dharmarāja uvāca
pūrṇendumaṇḍalākāraṃ sarvaṃ kuṇḍaṃ ca vartulam |
nimnaṃ pāṣāṇabhedaiśca pācitaṃ bahubhiḥ sati
||1||पूर्णेन्दुमण्डलाकारं सर्वं कुण्डं च वर्तुलम् ।
निम्नं पाषाणभेदैश्च पाचितं बहुभिः सति
na naśvaraṃ cāpralayaṃ nirmitaṃ ceśvarecchayā |
kleśadaṃ pātakānāṃ ca nānārūpaṃ tadālayam
||2||न नश्वरं चाप्रलयं निर्मितं चेश्वरेच्छया ।
क्लेशदं पातकानां च नानारूपं तदालयम्
jvaladaṅgārarūpaṃ ca śatahastaśikhānvitam |
paritaḥ krośamānaṃ ca vahnikuṇḍaṃ prakīrtitam
||3||ज्वलदङ्गाररूपं च शतहस्तशिखान्वितम् ।
परितः क्रोशमानं च वह्निकुण्डं प्रकीर्तितम्
mahāśabdaṃ prakurvadbhiḥ pāpibhiḥ paripūritam |
rakṣitaṃ mama dūtaiśca tāḍitaiścāpi santatam
||4||महाशब्दं प्रकुर्वद्भिः पापिभिः परिपूरितम् ।
रक्षितं मम दूतैश्च ताडितैश्चापि सन्ततम्
prataptodakapūrṇaṃ ca hiṃsrajantusamanvitam |
mahāghoraṃ kākuśabdaṃ prahāreṇa dṛḍhena ca
||5||प्रतप्तोदकपूर्णं च हिंस्रजन्तुसमन्वितम् ।
महाघोरं काकुशब्दं प्रहारेण दृढेन च
krośārdhamānaṃ taddūtaistāḍitairmama pārṣadaiḥ |
taptakṣārodakaiḥ pūrṇaṃ punaḥ kākaiśca saṅkulam
||6||क्रोशार्धमानं तद्दूतैस्ताडितैर्मम पार्षदैः ।
तप्तक्षारोदकैः पूर्णं पुनः काकैश्च सङ्कुलम्
saṅkulaṃ pāpibhiścaiva krośamānaṃ bhayānakam |
trāhīti śabdaṃ kurvadbhirmama dūtaiśca tāḍitaiḥ
||7||सङ्कुलं पापिभिश्चैव क्रोशमानं भयानकम् ।
त्राहीति शब्दं कुर्वद्भिर्मम दूतैश्च ताडितैः
pracaladbhiranāhāraiḥ śuṣkakaṇṭhoṣṭhatālukaiḥ |
viḍbhireva kṛtaṃ pūrṇaṃ krośamānaṃ ca kutsitam
||8||प्रचलद्भिरनाहारैः शुष्ककण्ठोष्ठतालुकैः ।
विड्भिरेव कृतं पूर्णं क्रोशमानं च कुत्सितम्
atidurgandhisaṃsaktaṃ vyāptaṃ pāpibhiranvaham |
tāḍitairmama dūtaiśca tadāhāraiḥ sudāruṇaiḥ
||9||अतिदुर्गन्धिसंसक्तं व्याप्तं पापिभिरन्वहम् ।
ताडितैर्मम दूतैश्च तदाहारैः सुदारुणैः
rakṣeti śabdaṃ kurvadbhistatkīṭaireva bhakṣitaiḥ |
taptamūtradravaiḥ pūrṇaṃ mūtrakīṭaiśca saṅkulam
||10||रक्षेति शब्दं कुर्वद्भिस्तत्कीटैरेव भक्षितैः ।
तप्तमूत्रद्रवैः पूर्णं मूत्रकीटैश्च सङ्कुलम्
yuktaṃ mahāpātakibhistatkīṭairbhakṣitaiḥ sadā |
gavyūtimānaṃ dhvāntāktaṃ śabdakṛdbhiśca santatam
||11||युक्तं महापातकिभिस्तत्कीटैर्भक्षितैः सदा ।
गव्यूतिमानं ध्वान्ताक्तं शब्दकृद्भिश्च सन्ततम्
maddūtaistāḍitairghoraiḥ śuṣkakaṇṭhoṣṭhatālukaiḥ |
śleṣmapūrṇaṃ praśamitaṃ tatkīṭaiḥ pūritaṃ sadā
||12||मद्दूतैस्ताडितैर्घोरैः शुष्ककण्ठोष्ठतालुकैः ।
श्लेष्मपूर्णं प्रशमितं तत्कीटैः पूरितं सदा
tadbhojibhiḥ pāpibhiśca veṣṭitaṃ veṣṭitaiḥ sadā |
krośārdhaṃ garakuṇḍaṃ ca garabhojibhiranvitam
||13||तद्भोजिभिः पापिभिश्च वेष्टितं वेष्टितैः सदा ।
क्रोशार्धं गरकुण्डं च गरभोजिभिरन्वितम्
garakīṭairbhakṣitaiśca pāpibhiḥ pūrṇameva ca |
tāḍitairmama dūtaiśca śabdakṛdbhiśca kampitaiḥ
||14||गरकीटैर्भक्षितैश्च पापिभिः पूर्णमेव च ।
ताडितैर्मम दूतैश्च शब्दकृद्भिश्च कम्पितैः
sarpākārervajradaṃṣṭrai śuṣkakaṇṭhaiḥ sudāruṇaiḥ |
netrayormalapūrṇaṃ ca krośārdhaṃ kīṭasaṃyutam
||15||सर्पाकारेर्वज्रदंष्ट्रै शुष्ककण्ठैः सुदारुणैः ।
नेत्रयोर्मलपूर्णं च क्रोशार्धं कीटसंयुतम्
pāpibhiḥ saṅkulaṃ śaśvadbhramadbhiḥ kīṭabhakṣitaiḥ |
vasārasena sampūrṇaṃ krośaturyaṃ suduḥsaham
||16||पापिभिः सङ्कुलं शश्वद्भ्रमद्भिः कीटभक्षितैः ।
वसारसेन सम्पूर्णं क्रोशतुर्यं सुदुःसहम्
tadbhojibhiḥ pātakibhirmama dūtaiśca tāḍitaiḥ |
śukrakuṇḍaṃ krośamitaṃ śukrakīṭaiśca saṃyutam
||17||तद्भोजिभिः पातकिभिर्मम दूतैश्च ताडितैः ।
शुक्रकुण्डं क्रोशमितं शुक्रकीटैश्च संयुतम्
pāpibhiḥ saṅkulaṃ śaśvad dravadbhiḥ kīṭabhakṣitaiḥ |
durgandhiraktapūrṇaṃ ca vāpīmānaṃ gabhīrakam
||18||पापिभिः सङ्कुलं शश्वद् द्रवद्भिः कीटभक्षितैः ।
दुर्गन्धिरक्तपूर्णं च वापीमानं गभीरकम्
tadbhojibhiḥ pāpibhiśca saṅkulaṃ kīṭabhakṣitam |
pūrṇaṃ netrāśrubhistaptaṃ bahupāpibhiranvitam
||19||तद्भोजिभिः पापिभिश्च सङ्कुलं कीटभक्षितम् ।
पूर्णं नेत्राश्रुभिस्तप्तं बहुपापिभिरन्वितम्
vāpīturyapramāṇaṃ ca rudadbhiḥ kīṭabhakṣitaiḥ |
nṛṇāṃ gātramalairyuktaṃ tadbhakṣaiḥ pāpibhiryutam
||20||वापीतुर्यप्रमाणं च रुदद्भिः कीटभक्षितैः ।
नृणां गात्रमलैर्युक्तं तद्भक्षैः पापिभिर्युतम्
tāḍitairmama dūtaiśca vyagraiśca kīṭabhakṣitaiḥ |
karṇaviṭparipūrṇaṃ ca tadbhakṣaiḥ pāpibhirvṛtam
||21||ताडितैर्मम दूतैश्च व्यग्रैश्च कीटभक्षितैः ।
कर्णविट्परिपूर्णं च तद्भक्षैः पापिभिर्वृतम्
vāpīturyapramāṇaṃ ca bruvadbhiḥ kīṭabhakṣitaiḥ |
majjāpūrṇaṃ narāṇāṃ ca mahādurgandhisaṃyutam
||22||वापीतुर्यप्रमाणं च ब्रुवद्भिः कीटभक्षितैः ।
मज्जापूर्णं नराणां च महादुर्गन्धिसंयुतम्
mahāpātakibhiryuktaṃ vāpīturyapramāṇakam |
paripūrṇaṃ sigdhamāṃsairmama dūtaiśca tāḍitaiḥ
||23||महापातकिभिर्युक्तं वापीतुर्यप्रमाणकम् ।
परिपूर्णं सिग्धमांसैर्मम दूतैश्च ताडितैः
pāpibhiḥ saṅkulaṃ caiva vāpīmānaṃ bhayānakam |
kanyāvikrayibhiścaiva tadbhakṣyaiḥ kīṭabhakṣitaiḥ
||24||पापिभिः सङ्कुलं चैव वापीमानं भयानकम् ।
कन्याविक्रयिभिश्चैव तद्भक्ष्यैः कीटभक्षितैः
pāhīti śabdaṃ kurvadbhistrāsitaiśca bhayānakaiḥ |
vāpīturyapramāṇaṃ ca nakhādikacatuṣṭayam
||25||पाहीति शब्दं कुर्वद्भिस्त्रासितैश्च भयानकैः ।
वापीतुर्यप्रमाणं च नखादिकचतुष्टयम्
pāpibhiḥ saṃyutaṃ śaśvanmama dūtaiśca tāḍitaiḥ |
prataptatāmrakuṇḍaṃ ca tāmroparyulmukānvitam
||26||पापिभिः संयुतं शश्वन्मम दूतैश्च ताडितैः ।
प्रतप्तताम्रकुण्डं च ताम्रोपर्युल्मुकान्वितम्
tāmrāṇāṃ pratimālakṣaiḥ prataptairvyāpṛtaṃ sadā |
pratyekaṃ pratimāśliṣṭaiḥ rudadbhiḥ pāpibhiryutam
||27||ताम्राणां प्रतिमालक्षैः प्रतप्तैर्व्यापृतं सदा ।
प्रत्येकं प्रतिमाश्लिष्टैः रुदद्भिः पापिभिर्युतम्
gavyūtimānaṃ vistīrṇaṃ mama dūtaiśca tāḍitaiḥ |
prataptalohadhāraṃ ca jvavaladaṅgārasaṃyutam
||28||गव्यूतिमानं विस्तीर्णं मम दूतैश्च ताडितैः ।
प्रतप्तलोहधारं च ज्ववलदङ्गारसंयुतम्
lohānāṃ pratimāśliṣṭaiḥ rudadbhiḥ pāpibhiryutam |
pratyekaṃ pratimāśliṣṭaiḥ śaśvatprajvalitairbhiyā
||29||लोहानां प्रतिमाश्लिष्टैः रुदद्भिः पापिभिर्युतम् ।
प्रत्येकं प्रतिमाश्लिष्टैः शश्वत्प्रज्वलितैर्भिया
rakṣa rakṣeti śabdaṃ ca kurvadbhirdūtatāḍitaiḥ |
mahāpātakibhiryuktaṃ dvigavyūtipramāṇakam
||30||रक्ष रक्षेति शब्दं च कुर्वद्भिर्दूतताडितैः ।
महापातकिभिर्युक्तं द्विगव्यूतिप्रमाणकम्
bhayānakaṃ dhvāntayuktaṃ lohakuṇḍaṃ prakīrtitam |
carmakuṇḍaṃ taptasurākuṇḍaṃ vāpyardhameva ca
||31||भयानकं ध्वान्तयुक्तं लोहकुण्डं प्रकीर्तितम् ।
चर्मकुण्डं तप्तसुराकुण्डं वाप्यर्धमेव च
tadbhojipāpibhirvyāptaṃ mama dūtaiśca tāḍitaiḥ |
ataḥ śālmalikuṇḍaṃ ca vṛkṣakaṇṭakaśobhitam
||32||तद्भोजिपापिभिर्व्याप्तं मम दूतैश्च ताडितैः ।
अतः शाल्मलिकुण्डं च वृक्षकण्टकशोभितम्
lakṣapauruṣamānaṃ ca krośamānaṃ ca duḥkhadam |
dhanurmānaiḥ kaṇṭakaiśca sutīkṣṇaiḥ pariveṣṭitam
||33||लक्षपौरुषमानं च क्रोशमानं च दुःखदम् ।
धनुर्मानैः कण्टकैश्च सुतीक्ष्णैः परिवेष्टितम्
pratyekaṃ viddhagātraiśca mahāpātakibhiryutam |
vṛkṣāgrānnipatadbhiśca mama dūtaiśca pātitaiḥ
||34||प्रत्येकं विद्धगात्रैश्च महापातकिभिर्युतम् ।
वृक्षाग्रान्निपतद्भिश्च मम दूतैश्च पातितैः
jalaṃ dehīti śabdaṃ ca kurvadbhiḥ śuṣkatālukaiḥ |
mahābhiyātivyagraiśca daṇḍaiḥ sambhagnamastakaiḥ
||35||जलं देहीति शब्दं च कुर्वद्भिः शुष्कतालुकैः ।
महाभियातिव्यग्रैश्च दण्डैः सम्भग्नमस्तकैः
pracaladbhiryathā taptatailajīvibhireva ca |
viṣodaistakṣakāṇāṃ ca pūrvaṃ ca krośamānakam
||36||प्रचलद्भिर्यथा तप्ततैलजीविभिरेव च ।
विषोदैस्तक्षकाणां च पूर्वं च क्रोशमानकम्
tadbhakṣaiḥ pāpibhiryuktaṃ mama dūtaiśca tāḍite |
prataptatailapūrṇaṃ ca kīṭādiparivarjitam
||37||तद्भक्षैः पापिभिर्युक्तं मम दूतैश्च ताडिते ।
प्रतप्ततैलपूर्णं च कीटादिपरिवर्जितम्
mahāpātakibhiryuktaṃ dagdhāṅgāraiśca veṣṭitam |
kākuśabdaṃ prakurvadbhiścaladbhirdūtapīḍitaiḥ
||38||महापातकिभिर्युक्तं दग्धाङ्गारैश्च वेष्टितम् ।
काकुशब्दं प्रकुर्वद्भिश्चलद्भिर्दूतपीडितैः
dhvāntayuktaṃ krośamānaṃ kleśadaṃ ca bhayānakam |
śūlākāraiḥ sutīkṣṇāgrairlohaśastraiśca veṣṭitam
||39||ध्वान्तयुक्तं क्रोशमानं क्लेशदं च भयानकम् ।
शूलाकारैः सुतीक्ष्णाग्रैर्लोहशस्त्रैश्च वेष्टितम्
śastratalpasvarūpañca kośaturyapramāṇakam |
veṣṭitaṃ tatpātakibhiḥ kuntaviddhaiśca veṣṭitaiḥ
||40||शस्त्रतल्पस्वरूपञ्च कोशतुर्यप्रमाणकम् ।
वेष्टितं तत्पातकिभिः कुन्तविद्धैश्च वेष्टितैः
tāḍitairmama dūtaiśca śuṣkakaṇṭhoṣṭhatālukaiḥ |
kīṭaiśca śaṅkupramitaiḥ sarpamānairbhayaṅkaraiḥ
||41||ताडितैर्मम दूतैश्च शुष्ककण्ठोष्ठतालुकैः ।
कीटैश्च शङ्कुप्रमितैः सर्पमानैर्भयङ्करैः
tīkṣṇadantaiśca vikṛtairvyāptaṃ dhvāntayutaṃ sati |
mahāpātakibhiryuktaṃ mama dūtaiśca tāḍite
||42||तीक्ष्णदन्तैश्च विकृतैर्व्याप्तं ध्वान्तयुतं सति ।
महापातकिभिर्युक्तं मम दूतैश्च ताडिते
dvigavyūtipramāṇaṃ ca pūyakuṇḍaṃ pracakṣate |
tadbhakṣyaiḥ prāṇibhiryuktaṃ mama dūtaiśca tāḍitaiḥ
||43||द्विगव्यूतिप्रमाणं च पूयकुण्डं प्रचक्षते ।
तद्भक्ष्यैः प्राणिभिर्युक्तं मम दूतैश्च ताडितैः
tālavṛkṣapramāṇaiśca sarpakoṭibhirāvṛtam |
sarpaveṣṭitagātraiśca pāpibhiḥ sarpabhakṣitaiḥ
||44||तालवृक्षप्रमाणैश्च सर्पकोटिभिरावृतम् ।
सर्पवेष्टितगात्रैश्च पापिभिः सर्पभक्षितैः
saṅkulaṃ śabdakṛdbhiśca mama dūtaiśca tāḍitaiḥ |
kuṇḍatrayaṃ maśādīnāṃ pūrṇaṃ ca maśakādibhiḥ
||45||सङ्कुलं शब्दकृद्भिश्च मम दूतैश्च ताडितैः ।
कुण्डत्रयं मशादीनां पूर्णं च मशकादिभिः
sarvaṃ kośārdhamānaṃ ca mahāpātakibhiryutam |
hastapādādibaddhaiśca kṣatajaughena lohitaiḥ
||46||सर्वं कोशार्धमानं च महापातकिभिर्युतम् ।
हस्तपादादिबद्धैश्च क्षतजौघेन लोहितैः
hāheti śabdaṃ kurvadbhistāḍitairmama pārṣadaiḥ |
vajravṛścikayoḥ kuṇḍaṃ tābhyāṃ ca paripūritam
||47||हाहेति शब्दं कुर्वद्भिस्ताडितैर्मम पार्षदैः ।
वज्रवृश्चिकयोः कुण्डं ताभ्यां च परिपूरितम्
vāpyardhaṃ pāpibhiryuktaṃ vajravṛścikadaṃśitaiḥ |
kuṇḍatrayaṃ śarādīnāṃ taireva paripūritam
||48||वाप्यर्धं पापिभिर्युक्तं वज्रवृश्चिकदंशितैः ।
कुण्डत्रयं शरादीनां तैरेव परिपूरितम्
tairviddhaiḥ pāpibhiryuktaṃ vāpyardhaṃ raktalohitaiḥ |
taptatoyodakaiḥ pūrṇaṃ sadhvāntaṃ golakuṇḍakam
||49||तैर्विद्धैः पापिभिर्युक्तं वाप्यर्धं रक्तलोहितैः ।
तप्ततोयोदकैः पूर्णं सध्वान्तं गोलकुण्डकम्
kīṭaiḥ śaṅkusamānaiśca bhakṣitaiḥ pāpibhiryutam |
vāpyarthamānaṃ bhītaiśca pāpibhiḥ kīṭabhakṣitaiḥ
||50||कीटैः शङ्कुसमानैश्च भक्षितैः पापिभिर्युतम् ।
वाप्यर्थमानं भीतैश्च पापिभिः कीटभक्षितैः
rudadbhiḥ krośamānaiśca mama dūtaiśca tāḍitaiḥ |
atidurgandhisaṃyuktaṃ duḥkhadaṃ pāpināṃ sadā
||51||रुदद्भिः क्रोशमानैश्च मम दूतैश्च ताडितैः ।
अतिदुर्गन्धिसंयुक्तं दुःखदं पापिनां सदा
dāruṇairvikṛtākārairbhakṣitaṃ pāpibhiryutam |
vāpyardhaṃ paripūrṇaṃ ca jalasthairnakrakoṭibhiḥ
||52||दारुणैर्विकृताकारैर्भक्षितं पापिभिर्युतम् ।
वाप्यर्धं परिपूर्णं च जलस्थैर्नक्रकोटिभिः
viṇmūtraśleṣmabhakṣaiśca saṃyutaṃ śatakoṭibhiḥ |
kākaiśca vikṛtākārairbhakṣitaiḥ pāpibhiryutam
||53||विण्मूत्रश्लेष्मभक्षैश्च संयुतं शतकोटिभिः ।
काकैश्च विकृताकारैर्भक्षितैः पापिभिर्युतम्
manthānakuṇḍaṃ bījakuṇḍaṃ tābhyāṃ pūrṇaṃ dhanuḥśatam |
bhakṣitaiḥ pāpibhiryuktaṃ śabdakṛdbhiśca santatam
||54||मन्थानकुण्डं बीजकुण्डं ताभ्यां पूर्णं धनुःशतम् ।
भक्षितैः पापिभिर्युक्तं शब्दकृद्भिश्च सन्ततम्
dhanuḥśataṃ jīvayuktaṃ pāpibhiḥ saṅkulaṃ sadā |
śabdakṛdbhirvajradaṃṣṭraiḥ sāndradhvāntamayaṃ param
||55||धनुःशतं जीवयुक्तं पापिभिः सङ्कुलं सदा ।
शब्दकृद्भिर्वज्रदंष्ट्रैः सान्द्रध्वान्तमयं परम्
vāpīdviguṇamānaṃ ca taptaprastaranirmitam |
jvaladaṅgārasadṛśaṃ caladbhiḥ pāpibhiryutam
||56||वापीद्विगुणमानं च तप्तप्रस्तरनिर्मितम् ।
ज्वलदङ्गारसदृशं चलद्भिः पापिभिर्युतम्
kṣuradhāropamaistīkṣṇaiḥ pāṣāṇairnirmitaṃ param |
mahāpātakibhiryuktaṃ lālākuṇḍaṃ ca lohitaiḥ
||57||क्षुरधारोपमैस्तीक्ष्णैः पाषाणैर्निर्मितं परम् ।
महापातकिभिर्युक्तं लालाकुण्डं च लोहितैः
krośamātraṃ ca gambhīraṃ mama dūtaiśca tāḍitaiḥ |
taptāñjanācalākāraiḥ paripūrṇaṃ dhanuḥśatam
||58||क्रोशमात्रं च गम्भीरं मम दूतैश्च ताडितैः ।
तप्ताञ्जनाचलाकारैः परिपूर्णं धनुःशतम्
caladbhiḥ pāpibhiryuktaṃ mama dūtaiśca tāḍitaiḥ |
pūrṇaṃ cūrṇadravaiḥ krośamānaṃ pāpibhiranvitam
||59||चलद्भिः पापिभिर्युक्तं मम दूतैश्च ताडितैः ।
पूर्णं चूर्णद्रवैः क्रोशमानं पापिभिरन्वितम्
tadbhojibhiḥ pradagdhaiśca mama dūtaiśca tāḍitaiḥ |
kuṇḍaṃ kulālacakraṃ ca ghūrṇamānañca santatam
||60||तद्भोजिभिः प्रदग्धैश्च मम दूतैश्च ताडितैः ।
कुण्डं कुलालचक्रं च घूर्णमानञ्च सन्ततम्
sutīkṣṇaṃ ṣoḍaśāraṃ ca cūrṇitaiḥ pāpibhiryutam |
atīva vakraṃ nimnaṃ ca dvigavyūtipramāṇakam
||61||सुतीक्ष्णं षोडशारं च चूर्णितैः पापिभिर्युतम् ।
अतीव वक्रं निम्नं च द्विगव्यूतिप्रमाणकम्
kandarākāranirmāṇaṃ taptodaiśca samanvitam |
mahāpātakibhiryuktaṃ bhakṣitairjalajantubhiḥ
||62||कन्दराकारनिर्माणं तप्तोदैश्च समन्वितम् ।
महापातकिभिर्युक्तं भक्षितैर्जलजन्तुभिः
jvaladbhiḥ śabdakṛdbhiśca dhvāntayuktaṃ bhayānakam |
koṭibhirvikṛtākāraiḥ kacchapaiśca sudāruṇaiḥ
||63||ज्वलद्भिः शब्दकृद्भिश्च ध्वान्तयुक्तं भयानकम् ।
कोटिभिर्विकृताकारैः कच्छपैश्च सुदारुणैः
jalasthaiḥ saṃyutaṃ taiśca bhakṣitaiḥ pāpibhiryutam |
jvālākalāpaistejobhirnirmitaiḥ krośamānakam
||64||जलस्थैः संयुतं तैश्च भक्षितैः पापिभिर्युतम् ।
ज्वालाकलापैस्तेजोभिर्निर्मितैः क्रोशमानकम्
śabdakṛdbhiḥ pātakibhiḥ saṃyutaṃ kleśadaṃ sadā |
krośamānañca gambhīraṃ taptabhasmabhiranvitam
||65||शब्दकृद्भिः पातकिभिः संयुतं क्लेशदं सदा ।
क्रोशमानञ्च गम्भीरं तप्तभस्मभिरन्वितम्
śaśvajjvaladbhiḥ saṃyuktaṃ pāpibhirbhasmabhakṣitaiḥ |
taptapāṣāṇalohānāṃ samūhaiḥ paripūritaiḥ
||66||शश्वज्ज्वलद्भिः संयुक्तं पापिभिर्भस्मभक्षितैः ।
तप्तपाषाणलोहानां समूहैः परिपूरितैः
pāpibhirdagdhagātraiśca yuktañca śuṣkatālukaiḥ |
krośamānaṃ dhvāntayuktaṃ gambhīramatidāruṇam
||67||पापिभिर्दग्धगात्रैश्च युक्तञ्च शुष्कतालुकैः ।
क्रोशमानं ध्वान्तयुक्तं गम्भीरमतिदारुणम्
tāḍitaiśca pradagdhaiśca dagdhakuṇḍaṃ prakīrtitam |
atīvormiyutaṃ toyaṃ prataptakṣārasaṃyutam
||68||ताडितैश्च प्रदग्धैश्च दग्धकुण्डं प्रकीर्तितम् ।
अतीवोर्मियुतं तोयं प्रतप्तक्षारसंयुतम्
nānāprakārairvirutairjalajantubhiranvitam |
dvigavyūtipramāṇaṃ ca gambhīraṃ dhvāntasaṃyutam
||69||नानाप्रकारैर्विरुतैर्जलजन्तुभिरन्वितम् ।
द्विगव्यूतिप्रमाणं च गम्भीरं ध्वान्तसंयुतम्
tadbhakṣyaiḥ pāpibhiryuktaṃ daṃśitairjalajantubhiḥ |
jvaladbhiḥ śabdakṛdbhiśca na paśyadbhiḥ parasparam
||70||तद्भक्ष्यैः पापिभिर्युक्तं दंशितैर्जलजन्तुभिः ।
ज्वलद्भिः शब्दकृद्भिश्च न पश्यद्भिः परस्परम्
prataptasūcīkuṇḍañca kīrtitaṃ ca bhayānakam |
asīva dhārāpatrasyā'pyuccaistālataroradhaḥ
||71||प्रतप्तसूचीकुण्डञ्च कीर्तितं च भयानकम् ।
असीव धारापत्रस्याऽप्युच्चैस्तालतरोरधः
krośārdhamānaṃ kuṇḍaṃ ca patatpatrasamanvitam |
pāpināṃ raktapūrṇaṃ ca vṛkṣāgrātpatatāṃ dhruvam |
72 paritrāhīti śabdaṃ ca kurvatāmasatāmapi |
gambhīraṃ dhvāntayuktaṃ ca raktakīṭasamanvitam
||73||क्रोशार्धमानं कुण्डं च पतत्पत्रसमन्वितम् ।
पापिनां रक्तपूर्णं च वृक्षाग्रात्पततां ध्रुवम् ।
७२ परित्राहीति शब्दं च कुर्वतामसतामपि ।
गम्भीरं ध्वान्तयुक्तं च रक्तकीटसमन्वितम्
tadasīpatrakuṇḍaṃ ca kīrtitaṃ ca bhayānakam |
dhanuḥśatapramāṇaṃ ca kṣuradhārāstrasaṃyutam
||74||तदसीपत्रकुण्डं च कीर्तितं च भयानकम् ।
धनुःशतप्रमाणं च क्षुरधारास्त्रसंयुतम्
pāpināṃ raktapūrṇaṃ ca kṣuradhāraṃ bhayānakam |
sūcīmukhāstrasaṃyuktaṃ pāpiraktaughapūratam
||75||पापिनां रक्तपूर्णं च क्षुरधारं भयानकम् ।
सूचीमुखास्त्रसंयुक्तं पापिरक्तौघपूरतम्
pañcāśaddhanurāyāmaṃ kleśadaṃ sūcikāmukham |
kasyacijjantubhedasya gokākhyasya mukhākṛti
||76||पञ्चाशद्धनुरायामं क्लेशदं सूचिकामुखम् ।
कस्यचिज्जन्तुभेदस्य गोकाख्यस्य मुखाकृति
kūparūpaṃ gabhīraṃ ca dhanurviṃśatpramāṇakam |
mahāpātakināṃ caiva mahatkleśapradaṃ param
||77||कूपरूपं गभीरं च धनुर्विंशत्प्रमाणकम् ।
महापातकिनां चैव महत्क्लेशप्रदं परम्
tatkīṭabhakṣitānāṃ ca namrāsyānāṃ ca santatam |
kuṇḍaṃ nakramukhākāraṃ dhanuḥṣoḍaśamānakam
||78||तत्कीटभक्षितानां च नम्रास्यानां च सन्ततम् ।
कुण्डं नक्रमुखाकारं धनुःषोडशमानकम्
gambhīraṃ kūparūpaṃ ca pāpināṃ saṅkulaṃ sadā |
dhanuḥśatapramāṇaṃ ca kīrtitaṃ gajadaṃśanam
||79||गम्भीरं कूपरूपं च पापिनां सङ्कुलं सदा ।
धनुःशतप्रमाणं च कीर्तितं गजदंशनम्
dhanustriṃśatpramāṇaṃ ca kuṇḍaṃ ca gomukhākṛti |
pāpināṃ kleśadaṃ śaśvad gomukhaṃ parikīrtitam
||80||धनुस्त्रिंशत्प्रमाणं च कुण्डं च गोमुखाकृति ।
पापिनां क्लेशदं शश्वद् गोमुखं परिकीर्तितम्
kālacakreṇa saṃyuktaṃ bhramamāṇaṃ bhayānakam |
kumbhākāraṃ dhvāntayuktaṃ dvigavyūtipramāṇakam
||81||कालचक्रेण संयुक्तं भ्रममाणं भयानकम् ।
कुम्भाकारं ध्वान्तयुक्तं द्विगव्यूतिप्रमाणकम्
lakṣapauruṣamānaṃ ca gambhīraṃ vismṛtaṃ sati |
kutracittaptatailaṃ ca tāmrādikuṇḍameva ca
||82||लक्षपौरुषमानं च गम्भीरं विस्मृतं सति ।
कुत्रचित्तप्ततैलं च ताम्रादिकुण्डमेव च
pāpināṃ ca pradhānaiśca mūrcchitaiḥ kṛmibhiryutam |
parasparaṃ ca naśyadbhiḥ śabdakṛdbhiśca santatam
||83||पापिनां च प्रधानैश्च मूर्च्छितैः कृमिभिर्युतम् ।
परस्परं च नश्यद्भिः शब्दकृद्भिश्च सन्ततम्
tāḍitairyamadūtaiśca musalairmudgaraistathā |
ghūrṇamānaiḥ patadbhiśca mūrcchitaiśca kṣaṇaṃ kṣaṇam
||84||ताडितैर्यमदूतैश्च मुसलैर्मुद्गरैस्तथा ।
घूर्णमानैः पतद्भिश्च मूर्च्छितैश्च क्षणं क्षणम्
pātitairyamadūtaiśca rudantyasmātkṣaṇaṃ punaḥ |
yāvantaḥ pāpinaḥ santi sarvakuṇḍeṣu sundari
||85||पातितैर्यमदूतैश्च रुदन्त्यस्मात्क्षणं पुनः ।
यावन्तः पापिनः सन्ति सर्वकुण्डेषु सुन्दरि
tataścaturguṇāḥ santi kumbhīpāke ca duḥkhade |
suciraṃ vadhyamānāste bhogadehā na naśvarāḥ
||86||ततश्चतुर्गुणाः सन्ति कुम्भीपाके च दुःखदे ।
सुचिरं वध्यमानास्ते भोगदेहा न नश्वराः
sarvakuṇḍapradhānaṃ ca kumbhīpākaṃ prakīrtitam |
kālanirmitasūtreṇa nibaddhā yatra pāpinaḥ
||87||सर्वकुण्डप्रधानं च कुम्भीपाकं प्रकीर्तितम् ।
कालनिर्मितसूत्रेण निबद्धा यत्र पापिनः
utthāpitāśca dūtaiśca kṣaṇameva nimajjitāḥ |
niḥśvāsabaddhāḥ suciraṃ tathā mohaṃ gatāḥ punaḥ
||88||उत्थापिताश्च दूतैश्च क्षणमेव निमज्जिताः ।
निःश्वासबद्धाः सुचिरं तथा मोहं गताः पुनः
atīva kleśasaṃyuktā dehabhogena sundari |
prataptatoyayuktaṃ ca kālasūtraṃ prakīrtitam
||89||अतीव क्लेशसंयुक्ता देहभोगेन सुन्दरि ।
प्रतप्ततोययुक्तं च कालसूत्रं प्रकीर्तितम्
avaṭaḥ kūpabhedaśca matsyodaḥ sa udāhṛtaḥ |
prataptatoyapūrṇaṃ ca caturviṃśatpramāṇakam
||90||अवटः कूपभेदश्च मत्स्योदः स उदाहृतः ।
प्रतप्ततोयपूर्णं च चतुर्विंशत्प्रमाणकम्
vyāptaṃ mahāpātakibhirvyādagdhāṅgaiśca santatam |
maddūtaistāḍitaiḥ śaśvadavaṭodaṃ prakīrtitam
||91||व्याप्तं महापातकिभिर्व्यादग्धाङ्गैश्च सन्ततम् ।
मद्दूतैस्ताडितैः शश्वदवटोदं प्रकीर्तितम्
yatrodasparśamātreṇa sarvavyādhiśca pāpinām |
bhavedakasmātpatatāṃ yasminkuṇḍe dhanuḥśate
||92||यत्रोदस्पर्शमात्रेण सर्वव्याधिश्च पापिनाम् ।
भवेदकस्मात्पततां यस्मिन्कुण्डे धनुःशते
aruntudairbhakṣitaistu prāṇibhiryacca saṅkulam |
hāheti śabdaṃ kurvadbhistadevāruntudaṃ viduḥ
||93||अरुन्तुदैर्भक्षितैस्तु प्राणिभिर्यच्च सङ्कुलम् ।
हाहेति शब्दं कुर्वद्भिस्तदेवारुन्तुदं विदुः
taptapāṃsubhirākīrṇaṃ jvaladbhistuṣadagdhakaiḥ |
tadbhakṣaiḥ pāpibhiryuktaṃ pāṃsubhojairdhanuḥśatam
||94||तप्तपांसुभिराकीर्णं ज्वलद्भिस्तुषदग्धकैः ।
तद्भक्षैः पापिभिर्युक्तं पांसुभोजैर्धनुःशतम्
pātamātreṇa pāpī ca pāśena veṣṭito bhavet |
krośamātreṇa kuṇḍaṃ ca tatpāśaveṣṭanaṃ viduḥ
||95||पातमात्रेण पापी च पाशेन वेष्टितो भवेत् ।
क्रोशमात्रेण कुण्डं च तत्पाशवेष्टनं विदुः
pātamātreṇa pāpī ca śūlena veṣṭito bhavet |
dhanurviṃśatpramāṇaṃ ca śūlaprotaṃ prakīrtitam
||96||पातमात्रेण पापी च शूलेन वेष्टितो भवेत् ।
धनुर्विंशत्प्रमाणं च शूलप्रोतं प्रकीर्तितम्
patatāṃ pāpināṃ yatra bhavedeva prakampanam |
atīva himatoyāktaṃ krośārdhaṃ ca prakampanam
||97||पततां पापिनां यत्र भवेदेव प्रकम्पनम् ।
अतीव हिमतोयाक्तं क्रोशार्धं च प्रकम्पनम्
dadatyeva hi me dūtā yatrolkāḥ pāpināṃ mukhe |
dhanurviṃśatpramāṇaṃ tadulkābhiśca susaṅkulam
||98||ददत्येव हि मे दूता यत्रोल्काः पापिनां मुखे ।
धनुर्विंशत्प्रमाणं तदुल्काभिश्च सुसङ्कुलम्
lakṣapauruṣamānaṃ ca gambhīraṃ ca dhanuḥśatam |
nānāprakārakṛmibhiḥ saṃyuktaṃ ca bhayānakam
||99||लक्षपौरुषमानं च गम्भीरं च धनुःशतम् ।
नानाप्रकारकृमिभिः संयुक्तं च भयानकम्
atyandhakāravyāptaṃ ca kūpākāraṃ ca vartulam |
tadbhakṣyaiḥ pāpibhiryuktaṃ praṇaśyadbhiḥ parasparam
||100||अत्यन्धकारव्याप्तं च कूपाकारं च वर्तुलम् ।
तद्भक्ष्यैः पापिभिर्युक्तं प्रणश्यद्भिः परस्परम्
taptatoyapradagdhaiśca jvaladbhiḥ kīṭabhakṣitaiḥ |
dhvāntena cakṣuṣā cāndhairandhakūpaḥ prakīrtitaḥ
||101||तप्ततोयप्रदग्धैश्च ज्वलद्भिः कीटभक्षितैः ।
ध्वान्तेन चक्षुषा चान्धैरन्धकूपः प्रकीर्तितः
nānāprakāraśastraughairyatra viddhāśca pāpinaḥ |
dhanurviṃśatpramāṇaṃ ca vedhanaṃ tatprakīrtitam
||102||नानाप्रकारशस्त्रौघैर्यत्र विद्धाश्च पापिनः ।
धनुर्विंशत्प्रमाणं च वेधनं तत्प्रकीर्तितम्
daṇḍena tāḍitā yatra mama dūtaiśca pāpinaḥ |
dhanuḥṣoḍaśamānaṃ ca tatkuṇḍaṃ daṇḍatāḍanam
||103||दण्डेन ताडिता यत्र मम दूतैश्च पापिनः ।
धनुःषोडशमानं च तत्कुण्डं दण्डताडनम्
niruddhāśca mahājālairyathā mīnāśca pāpinaḥ |
dhanurviṃśatpramāṇaṃ ca jālarandhraṃ prakīrtitam
||104||निरुद्धाश्च महाजालैर्यथा मीनाश्च पापिनः ।
धनुर्विंशत्प्रमाणं च जालरन्ध्रं प्रकीर्तितम्
patatāṃ pāpināṃ kuṇḍe dehaścūrṇo bhavediha |
lohabandīnibaddhānāṃ koṭipauruṣamānakam
||105||पततां पापिनां कुण्डे देहश्चूर्णो भवेदिह ।
लोहबन्दीनिबद्धानां कोटिपौरुषमानकम्
gambhīraṃ dhvāntasaṃyuktaṃ dhanurviṃśatpramāṇakam |
mūrcchitānāṃ jaḍānāṃ ca dehacūrṇaṃ prakīrtitam
||106||गम्भीरं ध्वान्तसंयुक्तं धनुर्विंशत्प्रमाणकम् ।
मूर्च्छितानां जडानां च देहचूर्णं प्रकीर्तितम्
dalitāḥ pāpino yatra mama dūtaiśca tāḍitāḥ |
dhanuḥṣoḍaśamānaṃ ca tatkuṇḍaṃ dalanaṃ smṛtam
||107||दलिताः पापिनो यत्र मम दूतैश्च ताडिताः ।
धनुःषोडशमानं च तत्कुण्डं दलनं स्मृतम्
patanenaiva pāpī ca śuṣkakaṇṭhoṣṭhatālukaḥ |
bālukāsu ca taptāsu dhanustriṃśatpramāṇakam
||108||पतनेनैव पापी च शुष्ककण्ठोष्ठतालुकः ।
बालुकासु च तप्तासु धनुस्त्रिंशत्प्रमाणकम्
śatapauruṣamānaṃ ca gambhīraṃ dhvāntasaṃyutam |
śoṣaṇaṃ kuṇḍametaddhi pāpināṃ paraduḥkhadam
||109||शतपौरुषमानं च गम्भीरं ध्वान्तसंयुतम् ।
शोषणं कुण्डमेतद्धि पापिनां परदुःखदम्
nānācarmakaṣāyodaparipūrṇaṃ dhanuḥśatam |
durgandhiyuktatadbhakṣyaiḥ prāṇibhiḥ saṅkulaṃ kaṣam
||110||नानाचर्मकषायोदपरिपूर्णं धनुःशतम् ।
दुर्गन्धियुक्ततद्भक्ष्यैः प्राणिभिः सङ्कुलं कषम्
śūrpākāramukhaṃ kuṇḍaṃ dhanurdvādaśamānakam |
taptalohabālukābhiḥ pūrṇaṃ pātakisaṃyutam
||111||शूर्पाकारमुखं कुण्डं धनुर्द्वादशमानकम् ।
तप्तलोहबालुकाभिः पूर्णं पातकिसंयुतम्
durgandhiyuktaṃ tadbhakṣyaiḥ pāpibhiḥ saṅkulaṃ sati |
śūrpākāramukhaṃ kuṇḍaṃ dhanurdvādaśamātrakam
||112||दुर्गन्धियुक्तं तद्भक्ष्यैः पापिभिः सङ्कुलं सति ।
शूर्पाकारमुखं कुण्डं धनुर्द्वादशमात्रकम्
prataptabālukāpūrṇaṃ mahāpātakibhiryutam |
antaragniśikhānāṃ ca jvālāvyāptamukhaṃ sadā
||113||प्रतप्तबालुकापूर्णं महापातकिभिर्युतम् ।
अन्तरग्निशिखानां च ज्वालाव्याप्तमुखं सदा
dhanurviṃśatimātraṃ ca pramāṇaṃ yasya sundari |
jvālābhirdagdhagātraiśca pāpibhirvyāptameva ca
||114||धनुर्विंशतिमात्रं च प्रमाणं यस्य सुन्दरि ।
ज्वालाभिर्दग्धगात्रैश्च पापिभिर्व्याप्तमेव च
tanmahākleśadaṃ śaśvatkuṇḍaṃ jvālāmukhaṃ smṛtam |
pātamātrādyatra pāpī mūrcchito vai naro bhavet
||115||तन्महाक्लेशदं शश्वत्कुण्डं ज्वालामुखं स्मृतम् ।
पातमात्राद्यत्र पापी मूर्च्छितो वै नरो भवेत्
tapteṣṭakābhyantaritaṃ vāpyardhaṃ jihmakuṇḍakam |
dhūmāndhakārasaṃyuktaṃ dhūmrāndhaiḥ pāpibhiryutam
||116||तप्तेष्टकाभ्यन्तरितं वाप्यर्धं जिह्मकुण्डकम् ।
धूमान्धकारसंयुक्तं धूम्रान्धैः पापिभिर्युतम्
dhanuḥśataṃ śvāsarandhrairdhūmrāndhaṃ parikīrtitam |
pātamātrādyatra pāpī nāgaiśca veṣṭito bhavet
||117||धनुःशतं श्वासरन्ध्रैर्धूम्रान्धं परिकीर्तितम् ।
पातमात्राद्यत्र पापी नागैश्च वेष्टितो भवेत्
dhanuḥśataṃ nāgapūrṇaṃ tannāgairveṣṭitaṃ bhavet |
ṣaḍaśīti ca kuṇḍāni mayoktāni niśāmaya |
lakṣaṇaṃ cāpi teṣāṃ ca kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi
||118||धनुःशतं नागपूर्णं तन्नागैर्वेष्टितं भवेत् ।
षडशीति च कुण्डानि मयोक्तानि निशामय ।
लक्षणं चापि तेषां च किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaptasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ navamaskandhe nārāyaṇanāradasaṃvāde nānānarakakuṇḍavarṇanaṃ nāma saptatriṃśo'dhyāyaḥ || 37 ||