gaṅgāyāḥ kṛṣṇapatnītvavarṇanam
nārada uvāca
lakṣmīḥ sarasvatī gaṅgā tulasī viśvapāvanī |
etā nārāyaṇasyaiva catasraśca priyā iti
||1||लक्ष्मीः सरस्वती गङ्गा तुलसी विश्वपावनी ।
एता नारायणस्यैव चतस्रश्च प्रिया इति
gaṅgā jagāma vaikuṇṭhamidameva śrutaṃ mayā |
kathaṃ sā tasya patnī ca babhūveti ca na śrutam
||2||गङ्गा जगाम वैकुण्ठमिदमेव श्रुतं मया ।
कथं सा तस्य पत्नी च बभूवेति च न श्रुतम्
śrīnārāyaṇa uvāca
gaṅgā jagāma vaikuṇṭhaṃ tatpaścājjagatāṃ vidhiḥ |
gatvovāca tayā sārdhaṃ praṇamya jagadīśvaram
||3||गङ्गा जगाम वैकुण्ठं तत्पश्चाज्जगतां विधिः ।
गत्वोवाच तया सार्धं प्रणम्य जगदीश्वरम्
brahmovāca
rādhākṛṣṇāṅgasambhūtā yā devī dravarūpiṇī |
navayauvanasampannā suśīlā sundarī varā
||4||राधाकृष्णाङ्गसम्भूता या देवी द्रवरूपिणी ।
नवयौवनसम्पन्ना सुशीला सुन्दरी वरा
śuddhasattvasvarūpā ca krodhāhaṅkāravarjitā |
tadaṅgasambhavā nānyaṃ vṛṇotīyaṃ ca taṃ vinā
||5||शुद्धसत्त्वस्वरूपा च क्रोधाहङ्कारवर्जिता ।
तदङ्गसम्भवा नान्यं वृणोतीयं च तं विना
tatrātimāninī rādhā sā ca tejasvinī varā |
samudyuktā pātumimāṃ bhīteyaṃ buddhipūrvakam
||6||तत्रातिमानिनी राधा सा च तेजस्विनी वरा ।
समुद्युक्ता पातुमिमां भीतेयं बुद्धिपूर्वकम्
viveśa caraṇāmbhoje kṛṣṇasya paramātmanaḥ |
sarvatra golakaṃ śuṣkaṃ dṛṣṭvāhamagamaṃ tadā
||7||विवेश चरणाम्भोजे कृष्णस्य परमात्मनः ।
सर्वत्र गोलकं शुष्कं दृष्ट्वाहमगमं तदा
goloke yatra kṛṣṇaśca sarvavṛttāntaprāptaye |
sarvāntarātmā sarveṣāṃ jñātvābhiprāyameva ca
||8||गोलोके यत्र कृष्णश्च सर्ववृत्तान्तप्राप्तये ।
सर्वान्तरात्मा सर्वेषां ज्ञात्वाभिप्रायमेव च
bahiścakāra gaṅgā ca pādāṅguṣṭhanakhāgrataḥ |
dattvāsyai rādhikāmantraṃ pūrayitvā ca golakam
||9||बहिश्चकार गङ्गा च पादाङ्गुष्ठनखाग्रतः ।
दत्त्वास्यै राधिकामन्त्रं पूरयित्वा च गोलकम्
praṇamya tāṃ ca rādheśaṃ gṛhītvātrāgamaṃ prabho |
gāndharveṇa vivāhena gṛhāṇemāṃ sureśvarīm
||10||प्रणम्य तां च राधेशं गृहीत्वात्रागमं प्रभो ।
गान्धर्वेण विवाहेन गृहाणेमां सुरेश्वरीम्
sureśvareṣu rasiko rasikeyaṃ samāgatā |
tvaṃ ratnaṃ puṃsu deveśa strīratnaṃ strīṣviyaṃ satī
||11||सुरेश्वरेषु रसिको रसिकेयं समागता ।
त्वं रत्नं पुंसु देवेश स्त्रीरत्नं स्त्रीष्वियं सती
vidagdhayā vidagdhena saṅgamo guṇavān bhavet |
upasthitāṃ svayaṃ kanyāṃ na gṛhṇātīha yaḥ pumān
||12||विदग्धया विदग्धेन सङ्गमो गुणवान् भवेत् ।
उपस्थितां स्वयं कन्यां न गृह्णातीह यः पुमान्
taṃ vihāya mahālakṣmī ruṣṭā yāti na saṃśayaḥ |
yo bhavetpaṇḍitaḥ so 'pi prakṛtiṃ nāvamanyate
||13||तं विहाय महालक्ष्मी रुष्टा याति न संशयः ।
यो भवेत्पण्डितः सो ऽपि प्रकृतिं नावमन्यते
sarve prākṛtikāḥ puṃsaḥ kāminyaḥ prakṛteḥ kalāḥ |
tvameva bhagavānnātho nirguṇaḥ prakṛteḥ paraḥ
||14||सर्वे प्राकृतिकाः पुंसः कामिन्यः प्रकृतेः कलाः ।
त्वमेव भगवान्नाथो निर्गुणः प्रकृतेः परः
ardhāṅgaṃ dvibhujaḥ kṛṣṇo yo'rdhāṅgena caturbhujaḥ |
kṛṣṇavāmāṅgasambhūtā babhūva rādhikā purā
||15||अर्धाङ्गं द्विभुजः कृष्णो योऽर्धाङ्गेन चतुर्भुजः ।
कृष्णवामाङ्गसम्भूता बभूव राधिका पुरा
dakṣiṇāṃśaḥ svayaṃ sā ca vāmāṃśaḥ kamalā tathā |
teneyaṃ tvāṃ vṛṇotyeva yatastvaddehasambhavā
||16||दक्षिणांशः स्वयं सा च वामांशः कमला तथा ।
तेनेयं त्वां वृणोत्येव यतस्त्वद्देहसम्भवा
ekāṅgaṃ caiva strīpuṃsoryathā prakṛtipūruṣau |
ityevamuktvā dhātā tāṃ taṃ samarpya jagāma saḥ
||17||एकाङ्गं चैव स्त्रीपुंसोर्यथा प्रकृतिपूरुषौ ।
इत्येवमुक्त्वा धाता तां तं समर्प्य जगाम सः
gāndharveṇa vivāhena tāṃ jagrāha hariḥ svayam |
nārāyaṇaḥ karaṃ dhṛtvā puṣpacandanacarcitam
||18||गान्धर्वेण विवाहेन तां जग्राह हरिः स्वयम् ।
नारायणः करं धृत्वा पुष्पचन्दनचर्चितम्
reme ramāpatistatra gaṅgayā sahito mudā |
gaṅgā pṛthvīṃ gatā yā sā svasthānaṃ punarāgatā
||19||रेमे रमापतिस्तत्र गङ्गया सहितो मुदा ।
गङ्गा पृथ्वीं गता या सा स्वस्थानं पुनरागता
nirgatā viṣṇupādābjāttena viṣṇupadīti ca |
mūrcchāṃ samprāpa sā devī navasaṅgamalīlayā
||20||निर्गता विष्णुपादाब्जात्तेन विष्णुपदीति च ।
मूर्च्छां सम्प्राप सा देवी नवसङ्गमलीलया
rasikā sukhasambhogādrasikeśvarasaṃyutā |
tāṃ dṛṣṭvā duḥkhitā vāṇī padmayā varjitāpi ca
||21||रसिका सुखसम्भोगाद्रसिकेश्वरसंयुता ।
तां दृष्ट्वा दुःखिता वाणी पद्मया वर्जितापि च
nityamīrṣyati tāṃ vāṇī na ca gaṅgā sarasvatīm |
gaṅgā śaśāpa kopena bhārate ca haripriyā
||22||नित्यमीर्ष्यति तां वाणी न च गङ्गा सरस्वतीम् ।
गङ्गा शशाप कोपेन भारते च हरिप्रिया
gaṅgayā saha tasyaiva tisro bhāryā ramāpateḥ |
sārdhaṃ tulasyā paścācca catasraścābhavanmune
||23||गङ्गया सह तस्यैव तिस्रो भार्या रमापतेः ।
सार्धं तुलस्या पश्चाच्च चतस्रश्चाभवन्मुने
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ navamaskandhe gaṅgāyāḥ kṛṣṇapatnītvavarṇanaṃ nāma caturdaśo'dhyāyaḥ || 14 ||