śaṅkhacūḍavadhavarṇanam
śivastattvaṃ samākarṇya tattvajñānaviśāradaḥ |
yayau svayaṃ ca samare svagaṇaiḥ saha nārada
||1||शिवस्तत्त्वं समाकर्ण्य तत्त्वज्ञानविशारदः ।
ययौ स्वयं च समरे स्वगणैः सह नारद
śaṅkhacūḍaḥ śivaṃ dṛṣṭvā vimānādavaruhya ca |
nanāma parayā bhaktyā śirasā daṇḍavadbhuvi
||2||शङ्खचूडः शिवं दृष्ट्वा विमानादवरुह्य च ।
ननाम परया भक्त्या शिरसा दण्डवद्भुवि
taṃ praṇamya ca vegena vimānamāruroha saḥ |
tūrṇaṃ cakāra sannāhaṃ dhanurjagrāha durvaham
||3||तं प्रणम्य च वेगेन विमानमारुरोह सः ।
तूर्णं चकार सन्नाहं धनुर्जग्राह दुर्वहम्
śivadānavayoryuddhaṃ pūrṇamabdaśataṃ purā |
na babhūvaturanyonyaṃ brahmañjayaparājayau
||4||शिवदानवयोर्युद्धं पूर्णमब्दशतं पुरा ।
न बभूवतुरन्योन्यं ब्रह्मञ्जयपराजयौ
nyastaśastraśca bhagavān nyastaśastraśca dānavaḥ |
rathasthaḥ śaṅkhacūḍaśca vṛṣastho vṛṣabhadhvajaḥ
||5||न्यस्तशस्त्रश्च भगवान् न्यस्तशस्त्रश्च दानवः ।
रथस्थः शङ्खचूडश्च वृषस्थो वृषभध्वजः
dānavānāṃ ca śatakamuddhṛtaṃ ca babhūva ha |
raṇe ye ye mṛtāḥ śambhurjīvayāmāsa tānvibhuḥ
||6||दानवानां च शतकमुद्धृतं च बभूव ह ।
रणे ये ये मृताः शम्भुर्जीवयामास तान्विभुः
etasminnantare vṛddhabrāhmaṇaḥ paramāturaḥ |
āgatya ca raṇasthānamuvāca dānaveśvaram
||7||एतस्मिन्नन्तरे वृद्धब्राह्मणः परमातुरः ।
आगत्य च रणस्थानमुवाच दानवेश्वरम्
vṛddhabrāhmaṇa uvāca
dehi bhikṣāṃ ca rājendra mahyaṃ viprāya sāmpratam |
tvaṃ sarvasampadāṃ dātā yanme manasi vāñchitam
||8||देहि भिक्षां च राजेन्द्र मह्यं विप्राय साम्प्रतम् ।
त्वं सर्वसम्पदां दाता यन्मे मनसि वाञ्छितम्
nirīhāya ca vṛddhāya tṛṣitāya ca sāmpratam |
paścāttvāṃ kathayiṣyāmi puraḥ satyaṃ ca kurviti
||9||निरीहाय च वृद्धाय तृषिताय च साम्प्रतम् ।
पश्चात्त्वां कथयिष्यामि पुरः सत्यं च कुर्विति
omityuvāca rājendraḥ prasannavadanekṣaṇaḥ |
kavacārthī janaścāhamityuvācātimāyayā
||10||ओमित्युवाच राजेन्द्रः प्रसन्नवदनेक्षणः ।
कवचार्थी जनश्चाहमित्युवाचातिमायया
tacchrutvā kavacaṃ divyaṃ jagrāha harireva ca |
śaṅkhacūḍasya rūpeṇa jagāma tulasīṃ prati
||11||तच्छ्रुत्वा कवचं दिव्यं जग्राह हरिरेव च ।
शङ्खचूडस्य रूपेण जगाम तुलसीं प्रति
gatvā tasyāṃ māyayā ca vīryādhānaṃ cakāra ha |
atha śambhurhareḥ śūlaṃ jagrāha dānavaṃ prati
||12||गत्वा तस्यां मायया च वीर्याधानं चकार ह ।
अथ शम्भुर्हरेः शूलं जग्राह दानवं प्रति
grīṣmamadhyāhnamārtaṇḍapralayāgniśikhopamam |
durnivāryaṃ ca durdharṣamavyarthaṃ vairighātakam
||13||ग्रीष्ममध्याह्नमार्तण्डप्रलयाग्निशिखोपमम् ।
दुर्निवार्यं च दुर्धर्षमव्यर्थं वैरिघातकम्
tejasā cakratulyaṃ ca sarvaśastrāstrasārakam |
śivakeśavayoranyairdurvahaṃ ca bhayaṅkaram
||14||तेजसा चक्रतुल्यं च सर्वशस्त्रास्त्रसारकम् ।
शिवकेशवयोरन्यैर्दुर्वहं च भयङ्करम्
dhanuḥsahasraṃ dairghyeṇa prasthena śatahastakam |
sajīvaṃ brahmarūpaṃ ca nityarūpamanirdiśam
||15||धनुःसहस्रं दैर्घ्येण प्रस्थेन शतहस्तकम् ।
सजीवं ब्रह्मरूपं च नित्यरूपमनिर्दिशम्
saṃhartuṃ sarvabrahmāṇḍamalaṃ yatsvīyalīlayā |
cikṣepa tolanaṃ kṛtvā śaṅkhacūḍe ca nārada
||16||संहर्तुं सर्वब्रह्माण्डमलं यत्स्वीयलीलया ।
चिक्षेप तोलनं कृत्वा शङ्खचूडे च नारद
rājā cāpaṃ parityajya śrīkṛṣṇacaraṇāmbujam |
dhyānaṃ cakāra bhaktyā ca kṛtvā yogāsanaṃ dhiyā
||17||राजा चापं परित्यज्य श्रीकृष्णचरणाम्बुजम् ।
ध्यानं चकार भक्त्या च कृत्वा योगासनं धिया
śūlaṃ ca bhramaṇaṃ kṛtvā papāta dānavopari |
cakāra bhasmasāttaṃ ca sarathaṃ cātha līlayā
||18||शूलं च भ्रमणं कृत्वा पपात दानवोपरि ।
चकार भस्मसात्तं च सरथं चाथ लीलया
rājā dhṛtvā divyarūpaṃ kiśoraṃ gopaveṣakam |
dvibhujaṃ muralīhastaṃ ratnabhūṣaṇabhūṣitam
||19||राजा धृत्वा दिव्यरूपं किशोरं गोपवेषकम् ।
द्विभुजं मुरलीहस्तं रत्नभूषणभूषितम्
ratnendrasāranirmāṇaṃ veṣṭitaṃ gopakoṭibhiḥ |
golokādāgataṃ yānamāruroha puraṃ yayau
||20||रत्नेन्द्रसारनिर्माणं वेष्टितं गोपकोटिभिः ।
गोलोकादागतं यानमारुरोह पुरं ययौ
gatvā nanāma śirasā sa rādhākṛṣṇayormune |
bhaktyā ca caraṇāmbhojaṃ rāse vṛndāvane vane
||21||गत्वा ननाम शिरसा स राधाकृष्णयोर्मुने ।
भक्त्या च चरणाम्भोजं रासे वृन्दावने वने
sudāmānaṃ ca tau dṛṣṭvā prasannavadanekṣaṇau |
kroḍe cakraturatyantaṃ premṇātiparisaṃyutau
||22||सुदामानं च तौ दृष्ट्वा प्रसन्नवदनेक्षणौ ।
क्रोडे चक्रतुरत्यन्तं प्रेम्णातिपरिसंयुतौ
atha śalaṃ ca vegena prayayau taṃ ca sādaram |
asthibhiḥ śaṅkhacūḍasya śaṅkhajātirbabhūva ha
||23||अथ शलं च वेगेन प्रययौ तं च सादरम् ।
अस्थिभिः शङ्खचूडस्य शङ्खजातिर्बभूव ह
nānāprakārarūpeṇa śaśvatpūtā surārcane |
praśastaṃ śaṅkhatoyaṃ ca devānāṃ prītidaṃ param
||24||नानाप्रकाररूपेण शश्वत्पूता सुरार्चने ।
प्रशस्तं शङ्खतोयं च देवानां प्रीतिदं परम्
tīrthatoyasvarūpaṃ ca pavitraṃ śambhunā vinā |
śaṅkhaśabdo bhavedyatra tatra lakṣmīḥ susaṃsthirā
||25||तीर्थतोयस्वरूपं च पवित्रं शम्भुना विना ।
शङ्खशब्दो भवेद्यत्र तत्र लक्ष्मीः सुसंस्थिरा
sa snātaḥ sarvatīrtheṣu yaḥ snātaḥ śaṅkhavāriṇā |
śaṅkho hareradhiṣṭhānaṃ yatra śaṅkhastato hariḥ
||26||स स्नातः सर्वतीर्थेषु यः स्नातः शङ्खवारिणा ।
शङ्खो हरेरधिष्ठानं यत्र शङ्खस्ततो हरिः
tatraiva vasate lakṣmīrdūrībhūtamamaṅgalam |
strīṇāṃ ca śaṅkhadhvanibhiḥ śūdrāṇāṃ ca viśeṣataḥ
||27||तत्रैव वसते लक्ष्मीर्दूरीभूतममङ्गलम् ।
स्त्रीणां च शङ्खध्वनिभिः शूद्राणां च विशेषतः
bhītā ruṣṭā yāti lakṣmīstatsthalādanyadeśataḥ |
śivo'pi dānavaṃ hatvā śivalokaṃ jagāma ha
||28||भीता रुष्टा याति लक्ष्मीस्तत्स्थलादन्यदेशतः ।
शिवोऽपि दानवं हत्वा शिवलोकं जगाम ह
prahṛṣṭo vṛṣabhārūḍhaḥ svagaṇaiśca samāvṛtaḥ |
surāḥ svaviṣayaṃ prāpuḥ paramānandasaṃyutāḥ
||29||प्रहृष्टो वृषभारूढः स्वगणैश्च समावृतः ।
सुराः स्वविषयं प्रापुः परमानन्दसंयुताः
nedurdundubhayaḥ svarge jagurgandharvakinnarāḥ |
babhūva puṣpavṛṣṭiśca śivasyopari santatam |
praśaśaṃsuḥ surāstaṃ ca munīndrapravarādayaḥ
||30||नेदुर्दुन्दुभयः स्वर्गे जगुर्गन्धर्वकिन्नराः ।
बभूव पुष्पवृष्टिश्च शिवस्योपरि सन्ततम् ।
प्रशशंसुः सुरास्तं च मुनीन्द्रप्रवरादयः
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ navamaskandhe śaṅkhacūḍavadhavarṇanaṃ nāma trayoviśo'dhyāyaḥ || 23 ||