śaṅkhacūḍakṛte prabodhavākyavarṇanam
śrīnārāyaṇa uvāca
śrīkṛṣṇaṃ manasā dhyātvā rakṣaḥ kṛṣṇaparāyaṇaḥ |
brāhme muhūrte cotthāya puṣpatalpānmanoharāt
||1||श्रीकृष्णं मनसा ध्यात्वा रक्षः कृष्णपरायणः ।
ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय पुष्पतल्पान्मनोहरात्
rātrivāsaḥ parityajya snātvā maṅgalavāriṇā |
dhaute ca vāsasī dhṛtvā kṛtvā tilakamujjvalam
||2||रात्रिवासः परित्यज्य स्नात्वा मङ्गलवारिणा ।
धौते च वाससी धृत्वा कृत्वा तिलकमुज्ज्वलम्
cakārāhnikamāvaśyamabhīṣṭadevavandanam |
dadhyājyamadhulājāṃśca dadarśa vastu maṅgalam
||3||चकाराह्निकमावश्यमभीष्टदेववन्दनम् ।
दध्याज्यमधुलाजांश्च ददर्श वस्तु मङ्गलम्
ratnaśreṣṭhaṃ maṇiśreṣṭhaṃ vastraśreṣṭhaṃ ca kāñcanam |
brāhmaṇebhyo dadau bhaktyā yathā nityaṃ ca nārada
||4||रत्नश्रेष्ठं मणिश्रेष्ठं वस्त्रश्रेष्ठं च काञ्चनम् ।
ब्राह्मणेभ्यो ददौ भक्त्या यथा नित्यं च नारद
amūlyaratnaṃ yatkiñcinmuktāmāṇikyahīrakam |
dadau viprāya gurave yātrāmaṅgalahetave
||5||अमूल्यरत्नं यत्किञ्चिन्मुक्तामाणिक्यहीरकम् ।
ददौ विप्राय गुरवे यात्रामङ्गलहेतवे
gajaratnamaśvaratnaṃ dhanaratnaṃ manoharam |
dadau sarvaṃ daridrāya viprāya maṅgalāya ca
||6||गजरत्नमश्वरत्नं धनरत्नं मनोहरम् ।
ददौ सर्वं दरिद्राय विप्राय मङ्गलाय च
bhāṇḍārāṇāṃ sahasrāṇi nagarāṇāṃ dvilakṣakam |
grāmāṇāṃ śatakoṭiṃ ca brāhmaṇāya dadau mudā
||7||भाण्डाराणां सहस्राणि नगराणां द्विलक्षकम् ।
ग्रामाणां शतकोटिं च ब्राह्मणाय ददौ मुदा
putraṃ kṛtvā tu rājendraṃ sarveṣu dānaveṣu ca |
putraṃ samarpya bhāryāṃ tāṃ rājyaṃ ca sarvasampadam
||8||पुत्रं कृत्वा तु राजेन्द्रं सर्वेषु दानवेषु च ।
पुत्रं समर्प्य भार्यां तां राज्यं च सर्वसम्पदम्
prajānucarasaṅghaṃ ca bhāṇḍāraṃ vāhanādikam |
svayaṃ sannāhayuktaśca dhanuṣpāṇirbabhūva ha
||9||प्रजानुचरसङ्घं च भाण्डारं वाहनादिकम् ।
स्वयं सन्नाहयुक्तश्च धनुष्पाणिर्बभूव ह
bhṛtyadvārā krameṇaiva cakāra sainyasañcayam |
aśvānāṃ ca trilakṣeṇa lakṣeṇa varahastinām
||10||भृत्यद्वारा क्रमेणैव चकार सैन्यसञ्चयम् ।
अश्वानां च त्रिलक्षेण लक्षेण वरहस्तिनाम्
rathānāmayutenaiva dhānuṣkāṇāṃ trikoṭibhiḥ |
trikoṭibhirvarmiṇāṃ ca śūlināṃ ca trikoṭibhiḥ
||11||रथानामयुतेनैव धानुष्काणां त्रिकोटिभिः ।
त्रिकोटिभिर्वर्मिणां च शूलिनां च त्रिकोटिभिः
kṛtā senāparimitā dānavendreṇa nārada |
tasyāṃ senāpatiścaiva yuddhaśāstraviśāradaḥ
||12||कृता सेनापरिमिता दानवेन्द्रेण नारद ।
तस्यां सेनापतिश्चैव युद्धशास्त्रविशारदः
mahārathaḥ sa vijñeyo rathināṃ pravaro raṇe |
trilakṣākṣauhiṇīsenāpatiṃ kṛtvā narādhipaḥ
||13||महारथः स विज्ञेयो रथिनां प्रवरो रणे ।
त्रिलक्षाक्षौहिणीसेनापतिं कृत्वा नराधिपः
triṃśadakṣauhiṇībādhaṃ bhāṇḍaughaṃ ca cakāra ha |
bahirbabhūva śivirānmanasā śrīhariṃ smaran
||14||त्रिंशदक्षौहिणीबाधं भाण्डौघं च चकार ह ।
बहिर्बभूव शिविरान्मनसा श्रीहरिं स्मरन्
ratnendrasāranirmāṇavimānamāruroha saḥ |
guruvargānpuraskṛtya prayayau śaṅkarāntikam
||15||रत्नेन्द्रसारनिर्माणविमानमारुरोह सः ।
गुरुवर्गान्पुरस्कृत्य प्रययौ शङ्करान्तिकम्
puṣpabhadrānadītīre yatrākṣayavaṭaḥ śubhaḥ |
siddhāśramaṃ ca siddhānāṃ siddhikṣetraṃ ca nārada
||16||पुष्पभद्रानदीतीरे यत्राक्षयवटः शुभः ।
सिद्धाश्रमं च सिद्धानां सिद्धिक्षेत्रं च नारद
kapilasya tapaḥsthānaṃ puṇyakṣetre ca bhārate |
paścimodadhipūrve ca malayasya ca paścime
||17||कपिलस्य तपःस्थानं पुण्यक्षेत्रे च भारते ।
पश्चिमोदधिपूर्वे च मलयस्य च पश्चिमे
śrīśailottarabhāge ca gandhamādanadakṣiṇe |
pañcayojanavistīrṇā dairghye śataguṇā tathā
||18||श्रीशैलोत्तरभागे च गन्धमादनदक्षिणे ।
पञ्चयोजनविस्तीर्णा दैर्घ्ये शतगुणा तथा
śuddhasphaṭikasaṅkāśā bhārate ca supuṇyadā |
śāśvatī jalapūrṇā ca puṣpabhadrā nadī śubhā
||19||शुद्धस्फटिकसङ्काशा भारते च सुपुण्यदा ।
शाश्वती जलपूर्णा च पुष्पभद्रा नदी शुभा
lavaṇābdhipriyā bhāryā śaśvatsaubhāgyasaṃyutā |
śarāvatīmiśritā ca nirgatā sā himālayāt
||20||लवणाब्धिप्रिया भार्या शश्वत्सौभाग्यसंयुता ।
शरावतीमिश्रिता च निर्गता सा हिमालयात्
gomatīṃ vāmataḥ kṛtvā praviṣṭā paścimodadhau |
tatra gatvā śaṅkhacūḍo dadarśa candraśekharam
||21||गोमतीं वामतः कृत्वा प्रविष्टा पश्चिमोदधौ ।
तत्र गत्वा शङ्खचूडो ददर्श चन्द्रशेखरम्
vaṭamūle samāsīnaṃ sūryakoṭisamaprabham |
kṛtvā yogāsanaṃ dṛṣṭvā mudrāyuktaṃ ca sasmitam
||22||वटमूले समासीनं सूर्यकोटिसमप्रभम् ।
कृत्वा योगासनं दृष्ट्वा मुद्रायुक्तं च सस्मितम्
śuddhasphaṭikasaṅkāśaṃ jvalantaṃ brahmatejasā |
triśalapaṭṭiśadharaṃ vyāghracarmāmbaraṃ varam
||23||शुद्धस्फटिकसङ्काशं ज्वलन्तं ब्रह्मतेजसा ।
त्रिशलपट्टिशधरं व्याघ्रचर्माम्बरं वरम्
bhaktamṛtyuharaṃ śāntaṃ gaurīkāntaṃ manoharam |
tapasāṃ phaladātāraṃ dātāraṃ sarvasampadām
||24||भक्तमृत्युहरं शान्तं गौरीकान्तं मनोहरम् ।
तपसां फलदातारं दातारं सर्वसम्पदाम्
āśutoṣaṃ prasannāsyaṃ bhaktānugrahakātaram |
viśvanāthaṃ viśvabījaṃ viśvarūpaṃ ca viśvajam
||25||आशुतोषं प्रसन्नास्यं भक्तानुग्रहकातरम् ।
विश्वनाथं विश्वबीजं विश्वरूपं च विश्वजम्
viśvambharaṃ viśvavaraṃ viśvasaṃhārakārakam |
kāraṇaṃ kāraṇānāṃ ca narakārṇavatāraṇam
||26||विश्वम्भरं विश्ववरं विश्वसंहारकारकम् ।
कारणं कारणानां च नरकार्णवतारणम्
jñānapradaṃ jñānabījaṃ jñānānandaṃ sanātanam |
avaruhya vimānācca taṃ dṛṣṭvā dānaveśvaraḥ
||27||ज्ञानप्रदं ज्ञानबीजं ज्ञानानन्दं सनातनम् ।
अवरुह्य विमानाच्च तं दृष्ट्वा दानवेश्वरः
sarvaiḥ sārdhaṃ bhaktiyuktaḥ śirasā praṇanāma saḥ |
vāmato bhadrakālīṃ ca skandaṃ ca tatpuraḥ sthitam
||28||सर्वैः सार्धं भक्तियुक्तः शिरसा प्रणनाम सः ।
वामतो भद्रकालीं च स्कन्दं च तत्पुरः स्थितम्
āśiṣaṃ ca dadau tasmai kālī skandaśca śaṅkaraḥ |
uttasthurāgataṃ dṛṣṭvā sarve nandīśvarādayaḥ
||29||आशिषं च ददौ तस्मै काली स्कन्दश्च शङ्करः ।
उत्तस्थुरागतं दृष्ट्वा सर्वे नन्दीश्वरादयः
parasparaṃ ca bhāṣante cakrustatra ca sāmpratam |
rājā kṛtvā ca sambhāṣāmuvāsa śivasannidhau
||30||परस्परं च भाषन्ते चक्रुस्तत्र च साम्प्रतम् ।
राजा कृत्वा च सम्भाषामुवास शिवसन्निधौ
prasannātmā mahādevo bhagavāṃstamuvāca ha |
mahādeva uvāca |
vidhātā jagatāṃ brahmā pitā dharmasya dharmavit
||31||प्रसन्नात्मा महादेवो भगवांस्तमुवाच ह ।
महादेव उवाच ।
विधाता जगतां ब्रह्मा पिता धर्मस्य धर्मवित्
marīcistasya putraśca vaiṣṇavāścāpi dhārmikaḥ |
kaśyapaścāpi tatputro dharmiṣṭhaśca prajāpatiḥ
||32||मरीचिस्तस्य पुत्रश्च वैष्णवाश्चापि धार्मिकः ।
कश्यपश्चापि तत्पुत्रो धर्मिष्ठश्च प्रजापतिः
dakṣaḥ prītyā dadau tasmai bhaktyā kanyāstrayodaśa |
tāsvekā ca danuḥ sādhvī tatsaubhāgyavivardhitā
||33||दक्षः प्रीत्या ददौ तस्मै भक्त्या कन्यास्त्रयोदश ।
तास्वेका च दनुः साध्वी तत्सौभाग्यविवर्धिता
catvāriṃśaddanoḥ putrā dānavāstejasolbaṇāḥ |
teṣveko vipracittiśca mahābalaparākramaḥ
||34||चत्वारिंशद्दनोः पुत्रा दानवास्तेजसोल्बणाः ।
तेष्वेको विप्रचित्तिश्च महाबलपराक्रमः
tatputro dhārmiko dambho viṣṇubhakto jitendriyaḥ |
jajāpa paramaṃ mantraṃ puṣkare lakṣavatsaram
||35||तत्पुत्रो धार्मिको दम्भो विष्णुभक्तो जितेन्द्रियः ।
जजाप परमं मन्त्रं पुष्करे लक्षवत्सरम्
śukrācāryaṃ guruṃ kṛtvā kṛṣṇasya paramātmanaḥ |
tadā tvāṃ tanayaṃ prāpa paraṃ kṛṣṇaparāyaṇam
||36||शुक्राचार्यं गुरुं कृत्वा कृष्णस्य परमात्मनः ।
तदा त्वां तनयं प्राप परं कृष्णपरायणम्
purā tvaṃ pārṣado gopo gopeṣvapi sudhārmikaḥ |
adhunā rādhikāśāpādbhārate dānaveśvaraḥ
||37||पुरा त्वं पार्षदो गोपो गोपेष्वपि सुधार्मिकः ।
अधुना राधिकाशापाद्भारते दानवेश्वरः
ābrahmastambaparyantaṃ tucchaṃ mene ca vaiṣṇavaḥ |
sālokyasārṣṭisāyujyasāmīpyaṃ ca harerapi
||38||आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तं तुच्छं मेने च वैष्णवः ।
सालोक्यसार्ष्टिसायुज्यसामीप्यं च हरेरपि
dīyamānaṃ na gṛhṇanti vaiṣṇavāḥ sevanaṃ vinā |
brahmatvamamaratvaṃ vā tucchaṃ mene ca vaiṣṇavaḥ
||39||दीयमानं न गृह्णन्ति वैष्णवाः सेवनं विना ।
ब्रह्मत्वममरत्वं वा तुच्छं मेने च वैष्णवः
indratvaṃ vā manutvaṃ vā na mene gaṇanāsu ca |
kṛṣṇabhaktasya te kiṃ vā devānāṃ viṣaye bhrame
||40||इन्द्रत्वं वा मनुत्वं वा न मेने गणनासु च ।
कृष्णभक्तस्य ते किं वा देवानां विषये भ्रमे
dehi rājyaṃ ca devānāṃ matprītiṃ rakṣa bhūmipa |
sukhaṃ svarājye tvaṃ tiṣṭha devāstiṣṭhantu vai pade
||41||देहि राज्यं च देवानां मत्प्रीतिं रक्ष भूमिप ।
सुखं स्वराज्ये त्वं तिष्ठ देवास्तिष्ठन्तु वै पदे
alaṃ bhūtavirodhena sarve kaśyapavaṃśajāḥ |
yāni kāni ca pāpāni brahmahatyādikāni ca
||42||अलं भूतविरोधेन सर्वे कश्यपवंशजाः ।
यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्यादिकानि च
jñātidrohasya pāpāni kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm |
svasampadāṃ ca hāniṃ ca yadi rājendra manyase
||43||ज्ञातिद्रोहस्य पापानि कलां नार्हन्ति षोडशीम् ।
स्वसम्पदां च हानिं च यदि राजेन्द्र मन्यसे
sarvāvasthā ca samatāṃ keṣāṃ yāti ca sarvadā |
brahmaṇaśca tirobhāvo laye prākṛtike sadā
||44||सर्वावस्था च समतां केषां याति च सर्वदा ।
ब्रह्मणश्च तिरोभावो लये प्राकृतिके सदा
āvirbhāvaḥ punastasya prabhāvādīśvarecchayā |
jñānavṛddhiśca tapasā smṛtilopaśca niścitam
||45||आविर्भावः पुनस्तस्य प्रभावादीश्वरेच्छया ।
ज्ञानवृद्धिश्च तपसा स्मृतिलोपश्च निश्चितम्
karoti sṛṣṭiṃ jñānena sraṣṭā so'pi krameṇa ca |
paripūrṇatamo dharmaḥ satye satyāśraye sadā
||46||करोति सृष्टिं ज्ञानेन स्रष्टा सोऽपि क्रमेण च ।
परिपूर्णतमो धर्मः सत्ये सत्याश्रये सदा
tribhāgaḥ so'pi tretāyāṃ dvibhāgo dvāpare smṛtaḥ |
ekabhāgaḥ kalau pūrvaṃ tadaṃśaśca kameṇa ca
||47||त्रिभागः सोऽपि त्रेतायां द्विभागो द्वापरे स्मृतः ।
एकभागः कलौ पूर्वं तदंशश्च कमेण च
kalāmātraṃ kaleḥ śeṣe kuhvāṃ candrakalā yathā |
yādṛk tejo ravergnīṣme na tādṛk śiśire punaḥ
||48||कलामात्रं कलेः शेषे कुह्वां चन्द्रकला यथा ।
यादृक् तेजो रवेर्ग्नीष्मे न तादृक् शिशिरे पुनः
dineṣu yādṛṅmadhyāhne sāyaṃ prātarna tatsamam |
udayaṃ yāti kālena bālatāṃ ca krameṇa ca
||49||दिनेषु यादृङ्मध्याह्ने सायं प्रातर्न तत्समम् ।
उदयं याति कालेन बालतां च क्रमेण च
prakāṇḍatāṃ ca tatpaścātkāle'staṃ punareti saḥ |
dine pracchannatāṃ yāti kālena durdine ghane
||50||प्रकाण्डतां च तत्पश्चात्कालेऽस्तं पुनरेति सः ।
दिने प्रच्छन्नतां याति कालेन दुर्दिने घने
rāhugraste kampitaśca punareva prasannatām |
paripūrṇatamaścandraḥ pūrṇimāyāṃ ca jāyate
||51||राहुग्रस्ते कम्पितश्च पुनरेव प्रसन्नताम् ।
परिपूर्णतमश्चन्द्रः पूर्णिमायां च जायते
tādṛśo na bhavennityaṃ kṣayaṃ yāti dine dine |
punaśca puṣṭimāyāti paraṃ kuhvā dine dine
||52||तादृशो न भवेन्नित्यं क्षयं याति दिने दिने ।
पुनश्च पुष्टिमायाति परं कुह्वा दिने दिने
sampadyuktaḥ śuklapakṣe kṛṣṇe mlānaśca yakṣmaṇā |
rāhugraste dine mlāno durdine na virocate
||53||सम्पद्युक्तः शुक्लपक्षे कृष्णे म्लानश्च यक्ष्मणा ।
राहुग्रस्ते दिने म्लानो दुर्दिने न विरोचते
kāle candro bhavecchuklo bhraṣṭaśrīḥ kālabhedataḥ |
bhaviṣyati baliścendro bhraṣṭaśrīḥ sutale'dhunā
||54||काले चन्द्रो भवेच्छुक्लो भ्रष्टश्रीः कालभेदतः ।
भविष्यति बलिश्चेन्द्रो भ्रष्टश्रीः सुतलेऽधुना
kālena pṛthvī sasyāḍhyā sarvādhārā vasundharā |
kāle jale nimagnā sā tirobhūtāmbuviplutā
||55||कालेन पृथ्वी सस्याढ्या सर्वाधारा वसुन्धरा ।
काले जले निमग्ना सा तिरोभूताम्बुविप्लुता
kāle naśyanti viśvāni prabhavantyeva kālataḥ |
carācarāśca kālena naśyanti prabhavanti ca
||56||काले नश्यन्ति विश्वानि प्रभवन्त्येव कालतः ।
चराचराश्च कालेन नश्यन्ति प्रभवन्ति च
īśvarasyaiva samatā brahmaṇaḥ paramātmanaḥ |
ahaṃ mṛtyuñjayo yasmādasaṃkhyaṃ prākṛtaṃ layam
||57||ईश्वरस्यैव समता ब्रह्मणः परमात्मनः ।
अहं मृत्युञ्जयो यस्मादसंख्यं प्राकृतं लयम्
ādarśaṃ cāpi drakṣyāmi vāraṃ vāraṃ punaḥ punaḥ |
sa ca prakṛtirūpaśca sa eva puruṣaḥ smṛtaḥ
||58||आदर्शं चापि द्रक्ष्यामि वारं वारं पुनः पुनः ।
स च प्रकृतिरूपश्च स एव पुरुषः स्मृतः
sa cātmā sa ca jīvaśca nānārūpadharaḥ paraḥ |
karoti satataṃ yo hi tanāmaguṇakīrtanam
||59||स चात्मा स च जीवश्च नानारूपधरः परः ।
करोति सततं यो हि तनामगुणकीर्तनम्
kāle mṛtyuṃ sa jayati janmarogabhayaṃ jarām |
sraṣṭā kṛto vidhistena pātā viṣṇuḥ kṛto bhavet
||60||काले मृत्युं स जयति जन्मरोगभयं जराम् ।
स्रष्टा कृतो विधिस्तेन पाता विष्णुः कृतो भवेत्
ahaṃ kṛtaśca saṃhartā vayaṃ viṣayiṇaḥ kṛtāḥ |
kālāgnirudraṃ saṃhāre niyojya viṣaye nṛpa
||61||अहं कृतश्च संहर्ता वयं विषयिणः कृताः ।
कालाग्निरुद्रं संहारे नियोज्य विषये नृप
ahaṃ karomi satataṃ tannāmaguṇakīrtanam |
tena mṛtyuñjayo'haṃ ca jñānenānena nirbhayaḥ
||62||अहं करोमि सततं तन्नामगुणकीर्तनम् ।
तेन मृत्युञ्जयोऽहं च ज्ञानेनानेन निर्भयः
mṛtyurmṛtyubhayādyāti vainateyādivoragāḥ |
ityuktvā sa ca sarveśaḥ sarvabhāvena tatparaḥ
||63||मृत्युर्मृत्युभयाद्याति वैनतेयादिवोरगाः ।
इत्युक्त्वा स च सर्वेशः सर्वभावेन तत्परः
virarāma ca śambhuśca sabhāmadhye ca nārada |
rājā tadvacanaṃ śrutvā praśaśaṃsa punaḥ punaḥ
||64||विरराम च शम्भुश्च सभामध्ये च नारद ।
राजा तद्वचनं श्रुत्वा प्रशशंस पुनः पुनः
uvāca madhuraṃ devaṃ paraṃ vinayapūrvakam |
śaṅkhacūḍa uvāca |
tvayā yatkathitaṃ deva nānyathā vacanaṃ smṛtam
||65||उवाच मधुरं देवं परं विनयपूर्वकम् ।
शङ्खचूड उवाच ।
त्वया यत्कथितं देव नान्यथा वचनं स्मृतम्
tathāpi kiñcidyathārthaṃ śrūyatāṃ mannivedanam |
jñātidrohe mahatpāpaṃ tvayoktamadhunā ca yat
||66||तथापि किञ्चिद्यथार्थं श्रूयतां मन्निवेदनम् ।
ज्ञातिद्रोहे महत्पापं त्वयोक्तमधुना च यत्
gṛhītvā tasya sarvasvaṃ kutaḥ prasthāpito baliḥ |
mayā samuddhṛtaṃ sarvamūrdhvamaiśvaryamīśvara
||67||गृहीत्वा तस्य सर्वस्वं कुतः प्रस्थापितो बलिः ।
मया समुद्धृतं सर्वमूर्ध्वमैश्वर्यमीश्वर
sutalācca samuddhartuṃ nālaṃ tatra gadādharaḥ |
sabhrātṛko hiraṇyākṣaḥ kathaṃ devaiśca hiṃsitaḥ
||68||सुतलाच्च समुद्धर्तुं नालं तत्र गदाधरः ।
सभ्रातृको हिरण्याक्षः कथं देवैश्च हिंसितः
śumbhādayaścāsurāśca kathaṃ devairnipātitāḥ |
purā samudramathane pīyūṣaṃ bhakṣitaṃ suraiḥ
||69||शुम्भादयश्चासुराश्च कथं देवैर्निपातिताः ।
पुरा समुद्रमथने पीयूषं भक्षितं सुरैः
kleśabhājo vayaṃ tatra te sarve phalabhoginaḥ |
krīḍābhāṇḍamidaṃ viśvaṃ prakṛteḥ paramātmanaḥ
||70||क्लेशभाजो वयं तत्र ते सर्वे फलभोगिनः ।
क्रीडाभाण्डमिदं विश्वं प्रकृतेः परमात्मनः
yasmai yatra sa dadāti tasyaiśvaryaṃ bhavettadā |
devadānavayorvādaḥ śaśvannaimittikaḥ sadā
||71||यस्मै यत्र स ददाति तस्यैश्वर्यं भवेत्तदा ।
देवदानवयोर्वादः शश्वन्नैमित्तिकः सदा
parājayo jayasteṣāṃ kāle'smākaṃ krameṇa ca |
tadāvayorvirodhe vā''gamanaṃ niṣkalaṃ param
||72||पराजयो जयस्तेषां कालेऽस्माकं क्रमेण च ।
तदावयोर्विरोधे वाऽऽगमनं निष्कलं परम्
samasambandhino bandhorīśvarasya mahātmanaḥ |
iyaṃ te mahatī lajjā yuddhe'smābhiḥ sahādhunā
||73||समसम्बन्धिनो बन्धोरीश्वरस्य महात्मनः ।
इयं ते महती लज्जा युद्धेऽस्माभिः सहाधुना
jaye tato'dhikā kīrtirhāniścaiva parājaye |
ityetadvacanaṃ śrutvā prahasya ca trilocanaḥ
||74||जये ततोऽधिका कीर्तिर्हानिश्चैव पराजये ।
इत्येतद्वचनं श्रुत्वा प्रहस्य च त्रिलोचनः
yathocitamuttaraṃ tamuvāca dānaveśvaram |
mahādeva uvāca |
yuṣmābhiḥ saha yuddhe me brahmavaṃśasamudbhavaiḥ
||75||यथोचितमुत्तरं तमुवाच दानवेश्वरम् ।
महादेव उवाच ।
युष्माभिः सह युद्धे मे ब्रह्मवंशसमुद्भवैः
kā lajjā mahatī rājannakīrtirvā parājaye |
yuddhamādau harereva madhunā kaiṭabhena ca
||76||का लज्जा महती राजन्नकीर्तिर्वा पराजये ।
युद्धमादौ हरेरेव मधुना कैटभेन च
hiraṇyakaśipoścaiva saha tenātmanā nṛpa |
hiraṇyākṣasya yuddhaṃ ca punastena gadābhṛtā
||77||हिरण्यकशिपोश्चैव सह तेनात्मना नृप ।
हिरण्याक्षस्य युद्धं च पुनस्तेन गदाभृता
tripuraiḥ saha yuddhaṃ ca mayāpi ca purā kṛtam |
sarveśvaryāḥ sarvamātuḥ prakṛtyāśca babhūva ha
||78||त्रिपुरैः सह युद्धं च मयापि च पुरा कृतम् ।
सर्वेश्वर्याः सर्वमातुः प्रकृत्याश्च बभूव ह
saha śumbhādibhiḥ pūrvaṃ samaraḥ paramādbhutaḥ |
pārṣadapravarastvaṃ ca kṛṣṇasya paramātmanaḥ
||79||सह शुम्भादिभिः पूर्वं समरः परमाद्भुतः ।
पार्षदप्रवरस्त्वं च कृष्णस्य परमात्मनः
ye ye hatāśca daiteyā nahi ke'pi tvayā samāḥ |
kā lajjā mahatī rājan mama yuddhe tvayā saha
||80||ये ये हताश्च दैतेया नहि केऽपि त्वया समाः ।
का लज्जा महती राजन् मम युद्धे त्वया सह
surāṇāṃ śaraṇasyaiva preṣitaśca hareraho |
dehi rājyaṃ ca devānāmiti me niścitaṃ vacaḥ
||81||सुराणां शरणस्यैव प्रेषितश्च हरेरहो ।
देहि राज्यं च देवानामिति मे निश्चितं वचः
yuddhaṃ vā kuru matsārdhaṃ vāgvyaye kiṃ prayojanam |
ityuktvā śaṅkarastatra virarāma ca nārada |
uttasthau śaṅkhacūḍaśca hyamātyaiḥ saha satvaram
||82||युद्धं वा कुरु मत्सार्धं वाग्व्यये किं प्रयोजनम् ।
इत्युक्त्वा शङ्करस्तत्र विरराम च नारद ।
उत्तस्थौ शङ्खचूडश्च ह्यमात्यैः सह सत्वरम्
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādalasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ navamaskandhe nārāyaṇanāradasaṃvāde śaṅkhacūḍakṛte prabodhavākyavarṇanaṃ nāmekaviṃśo'dhyāyaḥ || 21 ||