yamena karmavipākakathanam
sāvitryuvāca
prayānti svargamanyaṃ ca yenaiva karmaṇā yama |
mānavāḥ puṇyavantaśca tanme vyākhyātumarhasi
||1||प्रयान्ति स्वर्गमन्यं च येनैव कर्मणा यम ।
मानवाः पुण्यवन्तश्च तन्मे व्याख्यातुमर्हसि
dharmarāja uvāca
annadānaṃ ca viprāya yaḥ karoti ca bhārate |
annapramāṇavarṣaṃ ca śivaloke mahīyate
||2||अन्नदानं च विप्राय यः करोति च भारते ।
अन्नप्रमाणवर्षं च शिवलोके महीयते
annadānaṃ mahādānamanyebhyo'pi karoti yaḥ |
annadānapramāṇaṃ ca śivaloke mahīyate
||3||अन्नदानं महादानमन्येभ्योऽपि करोति यः ।
अन्नदानप्रमाणं च शिवलोके महीयते
annadānātparaṃ dānaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati |
nātra pātraparīkṣā syānna kālaniyamaḥ kvacit
||4||अन्नदानात्परं दानं न भूतं न भविष्यति ।
नात्र पात्रपरीक्षा स्यान्न कालनियमः क्वचित्
devebhyo brāhmaṇebhyo vā dadāti cāsanaṃ yadi |
mahīyate viṣṇuloke varṣāṇāmayutaṃ sati
||5||देवेभ्यो ब्राह्मणेभ्यो वा ददाति चासनं यदि ।
महीयते विष्णुलोके वर्षाणामयुतं सति
yo dadāti ca viprāya divyāṃ dhenuṃ payasvinīm |
tallomamānavarṣaṃ ca viṣṇuloke mahīyate
||6||यो ददाति च विप्राय दिव्यां धेनुं पयस्विनीम् ।
तल्लोममानवर्षं च विष्णुलोके महीयते
caturguṇaṃ puṇyadine tīrthe śataguṇaṃ phalam |
dānaṃ nārāyaṇakṣetraṃ phalaṃ koṭiguṇaṃ bhavet
||7||चतुर्गुणं पुण्यदिने तीर्थे शतगुणं फलम् ।
दानं नारायणक्षेत्रं फलं कोटिगुणं भवेत्
gāṃ yo dadāti viprāya bhārate bhaktipūrvakam |
varṣāṇāmayutaṃ caiva candraloke mahīyate
||8||गां यो ददाति विप्राय भारते भक्तिपूर्वकम् ।
वर्षाणामयुतं चैव चन्द्रलोके महीयते
yaścobhayamukhīdānaṃ karoti brāhmaṇāya ca |
tallomamānavarṣaṃ ca viṣṇuloke mahīyate
||9||यश्चोभयमुखीदानं करोति ब्राह्मणाय च ।
तल्लोममानवर्षं च विष्णुलोके महीयते
yo dadāti brāhmaṇāya śvetacchatraṃ manoharam |
varṣāṇāmayutaṃ so'pi modate varuṇālaye
||10||यो ददाति ब्राह्मणाय श्वेतच्छत्रं मनोहरम् ।
वर्षाणामयुतं सोऽपि मोदते वरुणालये
viprāya pīḍitāṅgāya vastrayugmaṃ dadāti ca |
mahīyate vāyuloke varṣāṇāmayutaṃ sati
||11||विप्राय पीडिताङ्गाय वस्त्रयुग्मं ददाति च ।
महीयते वायुलोके वर्षाणामयुतं सति
yo dadāti brāhmaṇāya śālagrāmaṃ savastrakam |
mahīyate sa vaikuṇṭhe yāvaccandradivākarau
||12||यो ददाति ब्राह्मणाय शालग्रामं सवस्त्रकम् ।
महीयते स वैकुण्ठे यावच्चन्द्रदिवाकरौ
yo dadāti brāhmaṇāya divyāṃ śayyāṃ manoharām |
mahīyate candraloke yāvaccandradivākarau
||13||यो ददाति ब्राह्मणाय दिव्यां शय्यां मनोहराम् ।
महीयते चन्द्रलोके यावच्चन्द्रदिवाकरौ
yo dadāti pradīpaṃ ca devebhyo brāhmaṇāya ca |
yāvanmanvantaraṃ so'pi vahniloke mahīyate
||14||यो ददाति प्रदीपं च देवेभ्यो ब्राह्मणाय च ।
यावन्मन्वन्तरं सोऽपि वह्निलोके महीयते
karoti gajadānaṃ ca yadi viprāya bhārate |
yāvadindro narastāvadindrasyārdhāsane vaset
||15||करोति गजदानं च यदि विप्राय भारते ।
यावदिन्द्रो नरस्तावदिन्द्रस्यार्धासने वसेत्
bhārate yo'śvadānaṃ ca karoti brāhmaṇāya ca |
modate vāruṇe loke yāvadindrāścaturdaśa
||16||भारते योऽश्वदानं च करोति ब्राह्मणाय च ।
मोदते वारुणे लोके यावदिन्द्राश्चतुर्दश
prakṛṣṭāṃ śibikāṃ yo hi dadāti brāhmaṇāya ca |
modate vāruṇe loke yāvadindrāścaturdaśa
||17||प्रकृष्टां शिबिकां यो हि ददाति ब्राह्मणाय च ।
मोदते वारुणे लोके यावदिन्द्राश्चतुर्दश
prakṛṣṭāṃ vāṭikā yo hi dadāti brāhmaṇāya ca |
mahīyate vāyuloke yāvanmanvantaraṃ sati
||18||प्रकृष्टां वाटिका यो हि ददाति ब्राह्मणाय च ।
महीयते वायुलोके यावन्मन्वन्तरं सति
yo dadāti ca viprāya vyajanaṃ śvetacāmaram |
mahīyate vāyuloke varṣāṇāmayutaṃ dhruvam
||19||यो ददाति च विप्राय व्यजनं श्वेतचामरम् ।
महीयते वायुलोके वर्षाणामयुतं ध्रुवम्
dhānyaṃ ratnaṃ yo dadāti cirañjīvī bhavetsudhīḥ |
dātā grahītā tau dvau ca dhruvaṃ vaikuṇṭhagāminau
||20||धान्यं रत्नं यो ददाति चिरञ्जीवी भवेत्सुधीः ।
दाता ग्रहीता तौ द्वौ च ध्रुवं वैकुण्ठगामिनौ
satataṃ śrīharernāma bhārate yo japennaraḥ |
sa eva cirajīvī ca tato mṛtyuḥ palāyate
||21||सततं श्रीहरेर्नाम भारते यो जपेन्नरः ।
स एव चिरजीवी च ततो मृत्युः पलायते
yo naro bhārate varṣe dolanaṃ kārayetsudhīḥ |
pūrṇimārajanīśeṣe jīvanmukto bhavennaraḥ
||22||यो नरो भारते वर्षे दोलनं कारयेत्सुधीः ।
पूर्णिमारजनीशेषे जीवन्मुक्तो भवेन्नरः
ihaloke sukhaṃ bhuktvā yātyante viṣṇumandiram |
niścitaṃ nivasettatra śatamanvantarāvadhi
||23||इहलोके सुखं भुक्त्वा यात्यन्ते विष्णुमन्दिरम् ।
निश्चितं निवसेत्तत्र शतमन्वन्तरावधि
phalamuttaraphalgunyāṃ tato'pi dviguṇaṃ bhavet |
kalpāntajīvī sa bhavedityāha kamalodbhavaḥ
||24||फलमुत्तरफल्गुन्यां ततोऽपि द्विगुणं भवेत् ।
कल्पान्तजीवी स भवेदित्याह कमलोद्भवः
tiladānaṃ brāhmaṇāya yaḥ karoti ca bhārate |
tilapramāṇavarṣaṃ ca modate śivamandire
||25||तिलदानं ब्राह्मणाय यः करोति च भारते ।
तिलप्रमाणवर्षं च मोदते शिवमन्दिरे
tataḥ suyoniṃ samprāpya cirañjīvī bhavetsukhī |
tāmrapātrasya dānena dviguṇaṃ ca phalaṃ labhet
||26||ततः सुयोनिं सम्प्राप्य चिरञ्जीवी भवेत्सुखी ।
ताम्रपात्रस्य दानेन द्विगुणं च फलं लभेत्
sālaṃkṛtāṃ ca bhogyāṃ ca savastrāṃ sundarīṃ priyām |
yo dadāti brāhmaṇāya bhārate ca pativratām
||27||सालंकृतां च भोग्यां च सवस्त्रां सुन्दरीं प्रियाम् ।
यो ददाति ब्राह्मणाय भारते च पतिव्रताम्
mahīyate candraloke yāvadindrāścaturdaśa |
tatra svarveśyayā sārdhaṃ modate ca divāniśam
||28||महीयते चन्द्रलोके यावदिन्द्राश्चतुर्दश ।
तत्र स्वर्वेश्यया सार्धं मोदते च दिवानिशम्
tato gandharvaloke ca varṣāṇāmayutaṃ dhruvam |
divāniśaṃ kautukena corvaśyā saha modate
||29||ततो गन्धर्वलोके च वर्षाणामयुतं ध्रुवम् ।
दिवानिशं कौतुकेन चोर्वश्या सह मोदते
tato janmasahasraṃ ca prāpnoti sundarīṃ priyām |
satīṃ saubhāgyayuktāṃ ca komalāṃ priyavādinīm
||30||ततो जन्मसहस्रं च प्राप्नोति सुन्दरीं प्रियाम् ।
सतीं सौभाग्ययुक्तां च कोमलां प्रियवादिनीम्
pradadāti phalaṃ cāru brāhmaṇāya ca yo naraḥ |
phalapramāṇavarṣaṃ ca śakraloke mahīyate
||31||प्रददाति फलं चारु ब्राह्मणाय च यो नरः ।
फलप्रमाणवर्षं च शक्रलोके महीयते
punaḥ suyoniṃ samprāpya labhate sutamuttamam |
saphalānāṃ ca vṛkṣāṇāṃ sahasraṃ ca praśaṃsitam
||32||पुनः सुयोनिं सम्प्राप्य लभते सुतमुत्तमम् ।
सफलानां च वृक्षाणां सहस्रं च प्रशंसितम्
kevalaṃ phaladānaṃ vā brāhmaṇāya dadāti ca |
suciraṃ svargavāsaṃ ca kṛtvā yāti ca bhārate
||33||केवलं फलदानं वा ब्राह्मणाय ददाति च ।
सुचिरं स्वर्गवासं च कृत्वा याति च भारते
nānādravyasamāyuktaṃ nānāsasyasamanvitam |
dadāti yaśca viprāya bhārate vipulaṃ gṛham
||34||नानाद्रव्यसमायुक्तं नानासस्यसमन्वितम् ।
ददाति यश्च विप्राय भारते विपुलं गृहम्
suraloke vasetso'pi yāvanmanvantaraṃ śatam |
tataḥ suyoniṃ samprāpya sa mahādhanavānbhavet
||35||सुरलोके वसेत्सोऽपि यावन्मन्वन्तरं शतम् ।
ततः सुयोनिं सम्प्राप्य स महाधनवान्भवेत्
yo naraḥ sasyasaṃyuktāṃ bhūmiṃ ca rucirāṃ sati |
dadāti bhaktyā viprāya puṇyakṣetre ca bhārate
||36||यो नरः सस्यसंयुक्तां भूमिं च रुचिरां सति ।
ददाति भक्त्या विप्राय पुण्यक्षेत्रे च भारते
mahīyate ca vaikuṇṭhe manvantaraśataṃ dhruvam |
punaḥ suyoniṃ samprāpya mahāṃśca bhūmipo bhavet
||37||महीयते च वैकुण्ठे मन्वन्तरशतं ध्रुवम् ।
पुनः सुयोनिं सम्प्राप्य महांश्च भूमिपो भवेत्
taṃ na tyajati bhūmiśca janmanāṃ śatakaṃ param |
śrīmāṃśca dhanavāṃścaiva putravāṃśca prajeśvaraḥ
||38||तं न त्यजति भूमिश्च जन्मनां शतकं परम् ।
श्रीमांश्च धनवांश्चैव पुत्रवांश्च प्रजेश्वरः
yo vrajaṃ ca prakṛṣṭaṃ ca grāmaṃ dadyād dvijāya ca |
lakṣamanvantaraṃ caiva vaikuṇṭhe sa mahīyate
||39||यो व्रजं च प्रकृष्टं च ग्रामं दद्याद् द्विजाय च ।
लक्षमन्वन्तरं चैव वैकुण्ठे स महीयते
punaḥ suyoniṃ samprāpya grāmalakṣasamanvitam |
na jahāti ca taṃ pṛthvī janmanāṃ lakṣameva ca
||40||पुनः सुयोनिं सम्प्राप्य ग्रामलक्षसमन्वितम् ।
न जहाति च तं पृथ्वी जन्मनां लक्षमेव च
suprajaṃ ca prakṛṣṭaṃ ca pakvasasyasamanvitam |
nānāpuṣkariṇīvṛkṣaphalavallīsamanvitam
||41||सुप्रजं च प्रकृष्टं च पक्वसस्यसमन्वितम् ।
नानापुष्करिणीवृक्षफलवल्लीसमन्वितम्
nagaraṃ yaśca viprāya dadāti bhārate bhuvi |
mahīyate sa kailāse daśalakṣendrakālakam
||42||नगरं यश्च विप्राय ददाति भारते भुवि ।
महीयते स कैलासे दशलक्षेन्द्रकालकम्
punaḥ suyoniṃ samprāpya rājendro bhārate bhavet |
nagarāṇāṃ ca niyutaṃ sa labhennātra saṃśayaḥ
||43||पुनः सुयोनिं सम्प्राप्य राजेन्द्रो भारते भवेत् ।
नगराणां च नियुतं स लभेन्नात्र संशयः
dharā taṃ na jahātyeva janmanāmayutaṃ dhruvam |
paramaiśvaryaniyuto bhavedeva mahītale
||44||धरा तं न जहात्येव जन्मनामयुतं ध्रुवम् ।
परमैश्वर्यनियुतो भवेदेव महीतले
nagarāṇāṃ ca śatakaṃ deśaṃ yo hi dvijātaye |
suprakṛṣṭaṃ madhyakṛṣṭaṃ prajāyuktaṃ dadāti ca
||45||नगराणां च शतकं देशं यो हि द्विजातये ।
सुप्रकृष्टं मध्यकृष्टं प्रजायुक्तं ददाति च
vāpītaḍāgasaṃyuktaṃ nānāvṛkṣasamanvitam |
mahīyate sa vaikuṇṭhe koṭimanvantarāvadhi
||46||वापीतडागसंयुक्तं नानावृक्षसमन्वितम् ।
महीयते स वैकुण्ठे कोटिमन्वन्तरावधि
punaḥ suyoniṃ samprāpya jambudvīpapatirbhavet |
paramaiśvaryasaṃyukto yathā śakrastathā bhuvi
||47||पुनः सुयोनिं सम्प्राप्य जम्बुद्वीपपतिर्भवेत् ।
परमैश्वर्यसंयुक्तो यथा शक्रस्तथा भुवि
mahī taṃ na jahātyeva janmanāṃ koṭimeva ca |
kalpāntajīvī sa bhavedrājarājeśvaro mahān
||48||मही तं न जहात्येव जन्मनां कोटिमेव च ।
कल्पान्तजीवी स भवेद्राजराजेश्वरो महान्
svādhikāraṃ samagraṃ ca yo dadāti dvijātaye |
caturguṇaṃ phalaṃ cānte bhavettasya na saṃśayaḥ
||49||स्वाधिकारं समग्रं च यो ददाति द्विजातये ।
चतुर्गुणं फलं चान्ते भवेत्तस्य न संशयः
jambudvīpaṃ yo dadāti brāhmaṇāya tapasvine |
phalaṃ śataguṇaṃ cānte bhavettasya na saṃśayaḥ
||50||जम्बुद्वीपं यो ददाति ब्राह्मणाय तपस्विने ।
फलं शतगुणं चान्ते भवेत्तस्य न संशयः
jambudvīpamahīdātuḥ sarvatīrthāni sevituḥ |
sarveṣāṃ tapasāṃ kartuḥ sarveṣāṃ vāsakāriṇaḥ
||51||जम्बुद्वीपमहीदातुः सर्वतीर्थानि सेवितुः ।
सर्वेषां तपसां कर्तुः सर्वेषां वासकारिणः
sarvadānapradātuśca sarvasiddheśvarasya ca |
astyeva punarāvṛttirna bhaktasya maheśituḥ
||52||सर्वदानप्रदातुश्च सर्वसिद्धेश्वरस्य च ।
अस्त्येव पुनरावृत्तिर्न भक्तस्य महेशितुः
asaṃkhyabrahmaṇāṃ pātaṃ paśyanti bhuvaneśituḥ |
nivasanti maṇidvīpe śrīdevyāḥ parame pade
||53||असंख्यब्रह्मणां पातं पश्यन्ति भुवनेशितुः ।
निवसन्ति मणिद्वीपे श्रीदेव्याः परमे पदे
devīmantropāsakāśca vihāya mānavīṃ tanum |
vibhūtiṃ divyarūpaṃ ca janmamṛtyujarāharam
||54||देवीमन्त्रोपासकाश्च विहाय मानवीं तनुम् ।
विभूतिं दिव्यरूपं च जन्ममृत्युजराहरम्
labdhvā devyāśca sārūpyaṃ devīsevāṃ ca kurvate |
paśyanti te maṇidvīpe sakhaṇḍaṃ lokasaṃkṣayam
||55||लब्ध्वा देव्याश्च सारूप्यं देवीसेवां च कुर्वते ।
पश्यन्ति ते मणिद्वीपे सखण्डं लोकसंक्षयम्
naśyanti devāḥ siddhāśca viśvāni nikhilāni ca |
devībhaktā na naśyanti janmamṛtyujarāharāḥ
||56||नश्यन्ति देवाः सिद्धाश्च विश्वानि निखिलानि च ।
देवीभक्ता न नश्यन्ति जन्ममृत्युजराहराः
kārtike tulasīdānaṃ karoti haraye ca yaḥ |
yugatrayapramāṇaṃ ca modate harimandire
||57||कार्तिके तुलसीदानं करोति हरये च यः ।
युगत्रयप्रमाणं च मोदते हरिमन्दिरे
punaḥ suyoniṃ samprāpya haribhaktiṃ labhed dhruvam |
jitendriyāṇāṃ pravaraḥ sa bhavedbhārate bhuvi
||58||पुनः सुयोनिं सम्प्राप्य हरिभक्तिं लभेद् ध्रुवम् ।
जितेन्द्रियाणां प्रवरः स भवेद्भारते भुवि
madhye yaḥ snāti gaṅgāyāmaruṇodayakālataḥ |
yugaṣaṣṭisahasrāṇi modate harimandire
||59||मध्ये यः स्नाति गङ्गायामरुणोदयकालतः ।
युगषष्टिसहस्राणि मोदते हरिमन्दिरे
punaḥ suyoniṃ samprāpya viṣṇumantraṃ labhed dhruvam |
tyaktvā ca mānuṣaṃ dehaṃ punaryāti hareḥ padam
||60||पुनः सुयोनिं सम्प्राप्य विष्णुमन्त्रं लभेद् ध्रुवम् ।
त्यक्त्वा च मानुषं देहं पुनर्याति हरेः पदम्
nāsti tatpunarāvṛttirvaikuṇṭhācca mahītale |
karoti haridāsyaṃ ca tathā sārūpyameva ca
||61||नास्ति तत्पुनरावृत्तिर्वैकुण्ठाच्च महीतले ।
करोति हरिदास्यं च तथा सारूप्यमेव च
nityasnāyī ca gaṅgāyāṃ sa pūtaḥ sūryavadbhuvi |
pade pade'śvamedhasya labhate niścitaṃ phalam
||62||नित्यस्नायी च गङ्गायां स पूतः सूर्यवद्भुवि ।
पदे पदेऽश्वमेधस्य लभते निश्चितं फलम्
tasyaiva pādarajasā sadyaḥpūtā vasundharā |
modate sa ca vaikuṇṭhe yāvaccandradivākarau
||63||तस्यैव पादरजसा सद्यःपूता वसुन्धरा ।
मोदते स च वैकुण्ठे यावच्चन्द्रदिवाकरौ
punaḥ suyoniṃ samprāpya haribhaktiṃ labhed dhruvam |
jīvanmukto'titejasvī tapasvipravaro bhavet
||64||पुनः सुयोनिं सम्प्राप्य हरिभक्तिं लभेद् ध्रुवम् ।
जीवन्मुक्तोऽतितेजस्वी तपस्विप्रवरो भवेत्
svadharmanirataḥ śuddho vidvāṃśca sa jitendriyaḥ |
mīnakarkaṭayormadhye gāḍhaṃ tapati bhāskaraḥ
||65||स्वधर्मनिरतः शुद्धो विद्वांश्च स जितेन्द्रियः ।
मीनकर्कटयोर्मध्ये गाढं तपति भास्करः
bhārate yo dadātyeva jalameva suvāsitam |
sa modate ca kailāse yāvadindrāścaturdaśa
||66||भारते यो ददात्येव जलमेव सुवासितम् ।
स मोदते च कैलासे यावदिन्द्राश्चतुर्दश
punaḥ suyoniṃ samprāpya rūpavāṃśca sukhī bhavet |
śivabhaktaśca tejasvī vedavedāṅgapāragaḥ
||67||पुनः सुयोनिं सम्प्राप्य रूपवांश्च सुखी भवेत् ।
शिवभक्तश्च तेजस्वी वेदवेदाङ्गपारगः
vaiśākhe saktudānaṃ ca yaḥ karoti dvijātaye |
saktureṇupramāṇābdaṃ modate śivamandire
||68||वैशाखे सक्तुदानं च यः करोति द्विजातये ।
सक्तुरेणुप्रमाणाब्दं मोदते शिवमन्दिरे
karoti bhārate yo hi kṛṣṇajanmāṣṭamīvratam |
śatajanmakṛtaṃ pāpaṃ mucyate nātra saṃśayaḥ
||69||करोति भारते यो हि कृष्णजन्माष्टमीव्रतम् ।
शतजन्मकृतं पापं मुच्यते नात्र संशयः
vaikuṇṭhe modate so'pi yāvadindrāścaturdaśa |
punaḥ suyoniṃ samprāpya kṛṣṇe bhaktiṃlabhed dhruvam
||70||वैकुण्ठे मोदते सोऽपि यावदिन्द्राश्चतुर्दश ।
पुनः सुयोनिं सम्प्राप्य कृष्णे भक्तिंलभेद् ध्रुवम्
ihaiva bhārate varṣe śivarātriṃ karoti yaḥ |
modate śivaloke sa saptamanvantarāvadhi
||71||इहैव भारते वर्षे शिवरात्रिं करोति यः ।
मोदते शिवलोके स सप्तमन्वन्तरावधि
śivāya śivarātrau ca bilvapatraṃ dadāti yaḥ |
patramānayugaṃ tatra modate śivamandire
||72||शिवाय शिवरात्रौ च बिल्वपत्रं ददाति यः ।
पत्रमानयुगं तत्र मोदते शिवमन्दिरे
punaḥ suyoniṃ samprāpya śivabhaktiṃ labheddhruvam |
vidyāvānputravāñchrīmān prajāvānbhūmimānbhavet
||73||पुनः सुयोनिं सम्प्राप्य शिवभक्तिं लभेद्ध्रुवम् ।
विद्यावान्पुत्रवाञ्छ्रीमान् प्रजावान्भूमिमान्भवेत्
caitramāse'thavā māghe śaṅkaraṃ yo'rcayedvratī |
karoti nartanaṃ bhaktyā vetrapāṇirdivāniśam
||74||चैत्रमासेऽथवा माघे शङ्करं योऽर्चयेद्व्रती ।
करोति नर्तनं भक्त्या वेत्रपाणिर्दिवानिशम्
māsaṃ vāpyardhamāsaṃ vā daśa sapta dināni ca |
dinamānayugaṃ so'pi śivaloke mahīyate
||75||मासं वाप्यर्धमासं वा दश सप्त दिनानि च ।
दिनमानयुगं सोऽपि शिवलोके महीयते
śrīrāmanavamīṃ yo hi karoti bhārate pumān |
saptamanvantaraṃ yāvanmodate viṣṇumandire
||76||श्रीरामनवमीं यो हि करोति भारते पुमान् ।
सप्तमन्वन्तरं यावन्मोदते विष्णुमन्दिरे
punaḥ suyoniṃ samprāpya rāmabhaktiṃ labheddhruvam |
jitendriyāṇāṃ pravaro mahāṃśca dhanavānbhavet
||77||पुनः सुयोनिं सम्प्राप्य रामभक्तिं लभेद्ध्रुवम् ।
जितेन्द्रियाणां प्रवरो महांश्च धनवान्भवेत्
śāradīyāṃ mahāpūjāṃ prakṛteryaḥ karoti ca |
mahiṣaiśchāgalairmeṣaiḥ khaḍgairbhekādibhiḥ sati
||78||शारदीयां महापूजां प्रकृतेर्यः करोति च ।
महिषैश्छागलैर्मेषैः खड्गैर्भेकादिभिः सति
naivedyairupahāraiśca dhūpadīpādibhistathā |
nṛtyagītādibhirvādyairnānākautukamaṅgalam
||79||नैवेद्यैरुपहारैश्च धूपदीपादिभिस्तथा ।
नृत्यगीतादिभिर्वाद्यैर्नानाकौतुकमङ्गलम्
śivaloke vasetso'pi saptamanvantarāvadhi |
punaḥ suyoniṃ samprāpya naro buddhiṃ ca nirmalām
||80||शिवलोके वसेत्सोऽपि सप्तमन्वन्तरावधि ।
पुनः सुयोनिं सम्प्राप्य नरो बुद्धिं च निर्मलाम्
atulāṃ śriyamāpnoti putrapautravivardhanīm |
mahāprabhāvayuktaśca gajavājisamanvitaḥ
||81||अतुलां श्रियमाप्नोति पुत्रपौत्रविवर्धनीम् ।
महाप्रभावयुक्तश्च गजवाजिसमन्वितः
rājarājeśvaraḥ so'pi bhavedeva na saṃśayaḥ |
tataḥ śuklāṣṭamīṃ prāpya mahālakṣmīṃ ca yo'rcayet
||82||राजराजेश्वरः सोऽपि भवेदेव न संशयः ।
ततः शुक्लाष्टमीं प्राप्य महालक्ष्मीं च योऽर्चयेत्
nityaṃ bhaktyā pakṣamekaṃ puṇyakṣetre ca bhārate |
dattvā tasyai prakṛṣṭāni copacārāṇi ṣoḍaśa
||83||नित्यं भक्त्या पक्षमेकं पुण्यक्षेत्रे च भारते ।
दत्त्वा तस्यै प्रकृष्टानि चोपचाराणि षोडश
goloke ca vasetso'pi yāvadindrāścaturdaśa |
punaḥ suyoniṃ samprāpya rājarājeśvaro bhavet
||84||गोलोके च वसेत्सोऽपि यावदिन्द्राश्चतुर्दश ।
पुनः सुयोनिं सम्प्राप्य राजराजेश्वरो भवेत्
kārtikīpūrṇimāyāṃ ca kṛtvā tu rāsamaṇḍalam |
gopānāṃ śatakaṃ kṛtvā gopīnāṃ śatakaṃ tathā
||85||कार्तिकीपूर्णिमायां च कृत्वा तु रासमण्डलम् ।
गोपानां शतकं कृत्वा गोपीनां शतकं तथा
śilāyāṃ pratimāyāṃ ca śrīkṛṣṇaṃ rādhayā saha |
bhārate pūjayedbhaktyā copacārāṇi ṣoḍaśa
||86||शिलायां प्रतिमायां च श्रीकृष्णं राधया सह ।
भारते पूजयेद्भक्त्या चोपचाराणि षोडश
goloke vasate so'pi yāvadvai brahmaṇo vayaḥ |
bhārataṃ punarāgatya kṛṣṇe bhaktiṃ labheddṛḍhām
||87||गोलोके वसते सोऽपि यावद्वै ब्रह्मणो वयः ।
भारतं पुनरागत्य कृष्णे भक्तिं लभेद्दृढाम्
krameṇa sudṛḍhāṃ bhaktiṃ labdhvā mantraṃ hareraho |
dehaṃ tyaktvā ca golokaṃ punareva prayāti saḥ
||88||क्रमेण सुदृढां भक्तिं लब्ध्वा मन्त्रं हरेरहो ।
देहं त्यक्त्वा च गोलोकं पुनरेव प्रयाति सः
tataḥ kṛṣṇasya sārūpyaṃ pārṣadapravaro bhavet |
punastatpatanaṃ nāsti jarāmṛtyuharo bhavet
||89||ततः कृष्णस्य सारूप्यं पार्षदप्रवरो भवेत् ।
पुनस्तत्पतनं नास्ति जरामृत्युहरो भवेत्
śuklāṃ vāpyathavā kṛṣṇāṃ karotyekādaśīṃ ca yaḥ |
vaikuṇṭhe modate so'pi yāvadvai brahmaṇo vayaḥ
||90||शुक्लां वाप्यथवा कृष्णां करोत्येकादशीं च यः ।
वैकुण्ठे मोदते सोऽपि यावद्वै ब्रह्मणो वयः
bhārate punarāgatya kṛṣṇabhaktiṃ labheddhruvam |
krameṇa bhaktiṃ sudṛḍhāṃ karotyekāṃ hareraho
||91||भारते पुनरागत्य कृष्णभक्तिं लभेद्ध्रुवम् ।
क्रमेण भक्तिं सुदृढां करोत्येकां हरेरहो
dehaṃ tyaktvā ca golokaṃ punareva prayāti saḥ |
tataḥ kṛṣṇasya sārūpyaṃ samprāpya pārṣado bhavet
||92||देहं त्यक्त्वा च गोलोकं पुनरेव प्रयाति सः ।
ततः कृष्णस्य सारूप्यं सम्प्राप्य पार्षदो भवेत्
punastatpatanaṃ nāsti jarāmṛtyuharo bhavet |
bhādre ca śukladvādaśyāṃ yaḥ śakraṃ pūjayennaraḥ
||93||पुनस्तत्पतनं नास्ति जरामृत्युहरो भवेत् ।
भाद्रे च शुक्लद्वादश्यां यः शक्रं पूजयेन्नरः
ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi śakraloke mahīyate |
ravivāre ca saṃkrāntyāṃ saptamyāṃ śuklapakṣake
||94||षष्टिवर्षसहस्राणि शक्रलोके महीयते ।
रविवारे च संक्रान्त्यां सप्तम्यां शुक्लपक्षके
sampūjyārkaṃ haviṣyānnaṃ yaḥ karoti ca bhārate |
mahīyate so'rkaloke yāvadindrāścaturdaśa
||95||सम्पूज्यार्कं हविष्यान्नं यः करोति च भारते ।
महीयते सोऽर्कलोके यावदिन्द्राश्चतुर्दश
bhārataṃ punarāgatya cārogī śrīyuto bhavet |
jyeṣṭhakṛṣṇacaturdaśyāṃ sāvitrīṃ yo hi pūjayet
||96||भारतं पुनरागत्य चारोगी श्रीयुतो भवेत् ।
ज्येष्ठकृष्णचतुर्दश्यां सावित्रीं यो हि पूजयेत्
mahīyate brahmaloke saptamanvantarāvadhi |
punarmahīṃ samāgatya śrīmānatulavikramaḥ
||97||महीयते ब्रह्मलोके सप्तमन्वन्तरावधि ।
पुनर्महीं समागत्य श्रीमानतुलविक्रमः
cirajīvī bhavetso'pi jñānavānsampadā yutaḥ |
māghasya śuklapañcamyāṃ pūjayedyaḥ sarasvatīm
||98||चिरजीवी भवेत्सोऽपि ज्ञानवान्सम्पदा युतः ।
माघस्य शुक्लपञ्चम्यां पूजयेद्यः सरस्वतीम्
saṃyato bhaktito dattvā copacārāṇi ṣoḍaśa |
mahīyate maṇidvīpe yāvadbrahma divāniśam
||99||संयतो भक्तितो दत्त्वा चोपचाराणि षोडश ।
महीयते मणिद्वीपे यावद्ब्रह्म दिवानिशम्
samprāpya ca punarjanma sa bhavetkavipaṇḍitaḥ |
gāṃ suvarṇādikaṃ yo hi brāhmaṇāya dadāti ca
||100||सम्प्राप्य च पुनर्जन्म स भवेत्कविपण्डितः ।
गां सुवर्णादिकं यो हि ब्राह्मणाय ददाति च
nityaṃ jīvanaparyantaṃ bhaktiyuktaśca bhārate |
gavāṃ lomapramāṇābdaṃ dviguṇaṃ viṣṇumandire
||101||नित्यं जीवनपर्यन्तं भक्तियुक्तश्च भारते ।
गवां लोमप्रमाणाब्दं द्विगुणं विष्णुमन्दिरे
modate hariṇā sārdhaṃ krīḍākautukamaṅgalaiḥ |
tadante punarāgatya rājarājeśvaro bhavet
||102||मोदते हरिणा सार्धं क्रीडाकौतुकमङ्गलैः ।
तदन्ते पुनरागत्य राजराजेश्वरो भवेत्
śrīmāṃśca putravānvidvāñjñānavānsarvataḥ sukhī |
bhojayedyo'pi miṣṭānnaṃ brāhmaṇebhyaśca bhārate
||103||श्रीमांश्च पुत्रवान्विद्वाञ्ज्ञानवान्सर्वतः सुखी ।
भोजयेद्योऽपि मिष्टान्नं ब्राह्मणेभ्यश्च भारते
vipralomapramāṇābdaṃ modate viṣṇumandire |
tataḥ punarihāgatya sukhī ca dhanavānbhavet
||104||विप्रलोमप्रमाणाब्दं मोदते विष्णुमन्दिरे ।
ततः पुनरिहागत्य सुखी च धनवान्भवेत्
vidvānsucirajīvī ca śrīmānatulavikramaḥ |
yo vakti vā dadātyeva harernāmāni bhārate
||105||विद्वान्सुचिरजीवी च श्रीमानतुलविक्रमः ।
यो वक्ति वा ददात्येव हरेर्नामानि भारते
yugaṃ nāma pramāṇaṃ ca viṣṇuloke mahīyate |
tataḥ punarihāgatya sa sukhī dhanavānbhavet
||106||युगं नाम प्रमाणं च विष्णुलोके महीयते ।
ततः पुनरिहागत्य स सुखी धनवान्भवेत्
yadi nārāyaṇakṣetre phalaṃ koṭiguṇaṃ bhavet |
nāmnā koṭiṃ hareryo hi kṣetre nārāyaṇe japet
||107||यदि नारायणक्षेत्रे फलं कोटिगुणं भवेत् ।
नाम्ना कोटिं हरेर्यो हि क्षेत्रे नारायणे जपेत्
sarvapāpavinirmukto jīvanmukto bhaveddhruvam |
na labhetsa punarjanma vaikuṇṭhe sa mahīyate
||108||सर्वपापविनिर्मुक्तो जीवन्मुक्तो भवेद्ध्रुवम् ।
न लभेत्स पुनर्जन्म वैकुण्ठे स महीयते
labhedviṣṇośca sārūpyaṃ na tasya patanaṃ bhavet |
viṣṇubhaktiṃ labhetso'pi viṣṇusārūpyamāpnuyāt
||109||लभेद्विष्णोश्च सारूप्यं न तस्य पतनं भवेत् ।
विष्णुभक्तिं लभेत्सोऽपि विष्णुसारूप्यमाप्नुयात्
śivaṃ yaḥ pūjayennityaṃ kṛtvā liṅgaṃ ca pārthivam |
yāvajjīvanaparyantaṃ sa yāti śivamandiram
||110||शिवं यः पूजयेन्नित्यं कृत्वा लिङ्गं च पार्थिवम् ।
यावज्जीवनपर्यन्तं स याति शिवमन्दिरम्
mṛdo reṇupramāṇābdaṃ śivaloke mahīyate |
tataḥ punarihāgatya rājendro bhārate bhavet
||111||मृदो रेणुप्रमाणाब्दं शिवलोके महीयते ।
ततः पुनरिहागत्य राजेन्द्रो भारते भवेत्
śilāṃ ca pūjayennityaṃ śilātoyaṃ ca bhakṣati |
mahīyate ca vaikuṇṭhe yāvadvai brahmaṇaḥ śatam
||112||शिलां च पूजयेन्नित्यं शिलातोयं च भक्षति ।
महीयते च वैकुण्ठे यावद्वै ब्रह्मणः शतम्
tato labdhvā punarjanma haribhaktiṃ ca durlabhām |
mahīyate viṣṇuloke na tasya patanaṃ bhavet
||113||ततो लब्ध्वा पुनर्जन्म हरिभक्तिं च दुर्लभाम् ।
महीयते विष्णुलोके न तस्य पतनं भवेत्
tapāṃsi caiva sarvāṇi vratāni nikhilāni ca |
kṛtvā tiṣṭhati vaikuṇṭhe yāvadindrāścaturdaśa
||114||तपांसि चैव सर्वाणि व्रतानि निखिलानि च ।
कृत्वा तिष्ठति वैकुण्ठे यावदिन्द्राश्चतुर्दश
tato labdhvā punarjanma rājendro bhārate bhavet |
tato mukto bhavetpaścātpunarjanma na vidyate
||115||ततो लब्ध्वा पुनर्जन्म राजेन्द्रो भारते भवेत् ।
ततो मुक्तो भवेत्पश्चात्पुनर्जन्म न विद्यते
yaḥ snātvā sarvatīrtheṣu bhuvaḥ kṛtvā pradakṣiṇām |
sa tu nirvāṇatāṃ yāti na ca janma bhavedbhuvi
||116||यः स्नात्वा सर्वतीर्थेषु भुवः कृत्वा प्रदक्षिणाम् ।
स तु निर्वाणतां याति न च जन्म भवेद्भुवि
puṇyakṣetre bhārate ca yo'śvamedhaṃ karoti ca |
aśvalomamitābdaṃ ca śakrasyārdhāsanaṃ bhajet
||117||पुण्यक्षेत्रे भारते च योऽश्वमेधं करोति च ।
अश्वलोममिताब्दं च शक्रस्यार्धासनं भजेत्
caturguṇaṃ rājasūye phalamāpnoti mānavaḥ |
sarvebhyo'pi makhebhyo hi paro devīmakhaḥ smṛtaḥ
||118||चतुर्गुणं राजसूये फलमाप्नोति मानवः ।
सर्वेभ्योऽपि मखेभ्यो हि परो देवीमखः स्मृतः
viṣṇunā ca kṛtaḥ pūrvaṃ brahmaṇā ca varānane |
śaṅkareṇa maheśena tripurāsuranāśane
||119||विष्णुना च कृतः पूर्वं ब्रह्मणा च वरानने ।
शङ्करेण महेशेन त्रिपुरासुरनाशने
śaktiyajñaḥ pradhānaśca sarvayajñeṣu sundari |
nānena sadṛśo yajñastriṣu lokeṣu vidyate
||120||शक्तियज्ञः प्रधानश्च सर्वयज्ञेषु सुन्दरि ।
नानेन सदृशो यज्ञस्त्रिषु लोकेषु विद्यते
dakṣeṇa ca kṛtaḥ pūrvaṃ mahānsaṃvādasaṃyutaḥ |
babhūva kalaho yatra dakṣaśaṅkarayoḥ sati
||121||दक्षेण च कृतः पूर्वं महान्संवादसंयुतः ।
बभूव कलहो यत्र दक्षशङ्करयोः सति
śepuśca nandinaṃ viprā nandī viprāṃśca kopataḥ |
yaddhetordakṣayajñaṃ ca babhañja candraśekharaḥ
||122||शेपुश्च नन्दिनं विप्रा नन्दी विप्रांश्च कोपतः ।
यद्धेतोर्दक्षयज्ञं च बभञ्ज चन्द्रशेखरः
cakāra devīyajñaṃ sa purā dakṣaḥ prajāpatiḥ |
dharmaśca kaśyapaścaiva śeṣaścāpi ca kardamaḥ
||123||चकार देवीयज्ञं स पुरा दक्षः प्रजापतिः ।
धर्मश्च कश्यपश्चैव शेषश्चापि च कर्दमः
svāyambhuvo manuścaiva tatputraśca priyavrataḥ |
śivaḥ sanatkumāraśca kapilaśca dhruvastathā
||124||स्वायम्भुवो मनुश्चैव तत्पुत्रश्च प्रियव्रतः ।
शिवः सनत्कुमारश्च कपिलश्च ध्रुवस्तथा
rājasūyasahasrāṇāṃ phalamāpnoti niścitam |
devīyajñātparo yajño nāsti vede phalapradaḥ
||125||राजसूयसहस्राणां फलमाप्नोति निश्चितम् ।
देवीयज्ञात्परो यज्ञो नास्ति वेदे फलप्रदः
varṣāṇāṃ śatajīvī ca jīvanmukto bhaveddhruvam |
jñānena tejasā caiva viṣṇutulyo bhavediha
||126||वर्षाणां शतजीवी च जीवन्मुक्तो भवेद्ध्रुवम् ।
ज्ञानेन तेजसा चैव विष्णुतुल्यो भवेदिह
devānāṃ ca yathā viṣṇurvaiṣṇavānāṃ ca nārada |
śāstrāṇāṃ ca yathā vedā varṇānāṃ brāhmaṇo yathā
||127||देवानां च यथा विष्णुर्वैष्णवानां च नारद ।
शास्त्राणां च यथा वेदा वर्णानां ब्राह्मणो यथा
tīrthānāṃ ca yathā gaṅgā pavitrāṇāṃ śivo yathā |
ekādaśī vratānāṃ ca puṣpāṇāṃ tulasī yathā
||128||तीर्थानां च यथा गङ्गा पवित्राणां शिवो यथा ।
एकादशी व्रतानां च पुष्पाणां तुलसी यथा
nakṣatrāṇāṃ yathā candraḥ pakṣiṇāṃ garuḍo yathā |
yathā strīṇāṃ ca prakṛtī rādhā vāṇī vasundharā
||129||नक्षत्राणां यथा चन्द्रः पक्षिणां गरुडो यथा ।
यथा स्त्रीणां च प्रकृती राधा वाणी वसुन्धरा
śīghrāṇāṃ cendriyāṇāṃ ca cañcalānāṃ mano yathā |
prajāpatīnāṃ brahmā ca prajānāṃ ca prajāpatiḥ
||130||शीघ्राणां चेन्द्रियाणां च चञ्चलानां मनो यथा ।
प्रजापतीनां ब्रह्मा च प्रजानां च प्रजापतिः
vṛndāvanaṃ vanānāṃ ca varṣāṇāṃ bhārataṃ yathā |
śrīmatāṃ ca yathā śrīśca viduṣāṃ ca sarasvatī
||131||वृन्दावनं वनानां च वर्षाणां भारतं यथा ।
श्रीमतां च यथा श्रीश्च विदुषां च सरस्वती
pativratānāṃ durgā ca saubhāgyānāṃ ca rādhikā |
devīyajñastathā vatse sarvayajñeṣu bhāmini
||132||पतिव्रतानां दुर्गा च सौभाग्यानां च राधिका ।
देवीयज्ञस्तथा वत्से सर्वयज्ञेषु भामिनि
aśvamedhaśatenaiva śakratvaṃ ca labheddhruvam |
sahasreṇa viṣṇupadaṃ samprāptaḥ pṛthureva ca
||133||अश्वमेधशतेनैव शक्रत्वं च लभेद्ध्रुवम् ।
सहस्रेण विष्णुपदं सम्प्राप्तः पृथुरेव च
snānaṃ ca sarvatīrthānāṃ sarvayajñeṣu dīkṣaṇam |
sarveṣāṃ ca vratānāṃ ca tapasāṃ phalameva ca
||134||स्नानं च सर्वतीर्थानां सर्वयज्ञेषु दीक्षणम् ।
सर्वेषां च व्रतानां च तपसां फलमेव च
pāṭhe caturṇāṃ vedānāṃ prādakṣiṇyaṃ bhuvastathā |
phalabhūtamidaṃ sarvaṃ muktidaṃ śaktisevanam
||135||पाठे चतुर्णां वेदानां प्रादक्षिण्यं भुवस्तथा ।
फलभूतमिदं सर्वं मुक्तिदं शक्तिसेवनम्
purāṇeṣu ca vedeṣu cetihāseṣu sarvataḥ |
nirūpitaṃ sārabhūtaṃ devīpādāmbujārcanam
||136||पुराणेषु च वेदेषु चेतिहासेषु सर्वतः ।
निरूपितं सारभूतं देवीपादाम्बुजार्चनम्
tadvarṇanaṃ ca taddhyānaṃ tannāmaguṇakīrtanam |
tatstotrasmaraṇaṃ caiva vandanaṃ japameva ca
||137||तद्वर्णनं च तद्ध्यानं तन्नामगुणकीर्तनम् ।
तत्स्तोत्रस्मरणं चैव वन्दनं जपमेव च
tatpādodakanaivedyaṃ bhakṣaṇaṃ nityameva ca |
sarvasammatamityevaṃ sarvepsitamidaṃ sati
||138||तत्पादोदकनैवेद्यं भक्षणं नित्यमेव च ।
सर्वसम्मतमित्येवं सर्वेप्सितमिदं सति
bhaja nityaṃ paraṃ brahma nirguṇaṃ prakṛtiṃ parām |
gṛhāṇa svāminaṃ vatse sukhaṃ vasa ca mandire
||139||भज नित्यं परं ब्रह्म निर्गुणं प्रकृतिं पराम् ।
गृहाण स्वामिनं वत्से सुखं वस च मन्दिरे
ayaṃ te kathitaḥ karmavipāko maṅgalo nṛṇām |
sarvepsitaḥ sarvamatastattvajñānapradaḥ paraḥ
||140||अयं ते कथितः कर्मविपाको मङ्गलो नृणाम् ।
सर्वेप्सितः सर्वमतस्तत्त्वज्ञानप्रदः परः
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryā saṃhitāyāṃ navamaskandhe yamena karmavipākakathanaṃ nāma triṃśo'dhyāyaḥ || 30 ||