kamalāsurasaṅgrāmo nāma dvyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ
ka uvāca
vinaṣṭe bahudhā sainye rurohāśvaṃ sa daityarāṭ |
khaḍgapāṇiryayau yoddhuṃ mayūreśaṃ ruṣānvitaḥ
||1||विनष्टे बहुधा सैन्ये रुरोहाश्वं स दैत्यराट् ।
खड्गपाणिर्ययौ योद्धुं मयूरेशं रुषान्वितः
taṃ dṛṣṭvā tu mayūreśo ruroha svaṃ śikhaṇḍinam |
taṃ dṛṣṭvā śīghramāyāntaṃ pannagāstraṃ sa daityarāṭ
||2||तं दृष्ट्वा तु मयूरेशो रुरोह स्वं शिखण्डिनम् ।
तं दृष्ट्वा शीघ्रमायान्तं पन्नगास्त्रं स दैत्यराट्
japtvā mantraṃ ca śatadhā bhārgavādiṣṭamādarāt |
sasarja pannagāstraṃ tattejasā jajvalurdiśaḥ
||3||जप्त्वा मन्त्रं च शतधा भार्गवादिष्टमादरात् ।
ससर्ज पन्नगास्त्रं तत्तेजसा जज्वलुर्दिशः
sarpasainyairaveṣṭyanta devasenācarā narāḥ |
mṛtāḥ kecid gatāḥ kecit pātitāścāpare'vanau
||4||सर्पसैन्यैरवेष्ट्यन्त देवसेनाचरा नराः ।
मृताः केचिद् गताः केचित् पातिताश्चापरेऽवनौ
nananda devastaṃ daityamativīryaparākramam |
sādhu yudhyasi daityendra nedṛśaḥ ko'pi vīkṣitaḥ
||5||ननन्द देवस्तं दैत्यमतिवीर्यपराक्रमम् ।
साधु युध्यसि दैत्येन्द्र नेदृशः कोऽपि वीक्षितः
evamuktvā ripuṃ devo garuḍāstramavāsṛjat |
tataḥ palāyitāḥ sarpāḥ prottiṣṭham̐śca camūcarāḥ
||6||एवमुक्त्वा रिपुं देवो गरुडास्त्रमवासृजत् ।
ततः पलायिताः सर्पाः प्रोत्तिष्ठँश्च चमूचराः
cakrāstramasṛjaddevo daityasenānibarhaṇam |
tena kecinmṛtā daityāḥ kecicchinnāṅghnimastakāḥ
||7||चक्रास्त्रमसृजद्देवो दैत्यसेनानिबर्हणम् ।
तेन केचिन्मृता दैत्याः केचिच्छिन्नाङ्घ्निमस्तकाः
vibhinnajānujaṅghāśca chinnagulphāḥ pare'patan |
garjanti dhāva dhāveti pitarmātaḥ suteti ca
||8||विभिन्नजानुजङ्घाश्च छिन्नगुल्फाः परेऽपतन् ।
गर्जन्ति धाव धावेति पितर्मातः सुतेति च
muktiṃ yātā mayūreśaṃ dṛṣṭvā prāṇāṃ jahuśca ye |
evaṃ senā nirastā'sya tato daityo ruṣā'dravat
||9||मुक्तिं याता मयूरेशं दृष्ट्वा प्राणां जहुश्च ये ।
एवं सेना निरस्ताऽस्य ततो दैत्यो रुषाऽद्रवत्
khaḍgapāṇī ruṣā garjan vegenāyādgajānanam |
tathāvidhaṃ ripuṃ dṛṣṭvā paraśuṃ jagṛhe vibhuḥ
||10||खड्गपाणी रुषा गर्जन् वेगेनायाद्गजाननम् ।
तथाविधं रिपुं दृष्ट्वा परशुं जगृहे विभुः
yayau daityaṃ mahāvegamasṛjatparaśuṃ ca tam |
sa dahaṃ stejasā vyoma diśaḥ pakṣigaṇānapi
||11||ययौ दैत्यं महावेगमसृजत्परशुं च तम् ।
स दहं स्तेजसा व्योम दिशः पक्षिगणानपि
acchinad daityahastaṃ ca khaḍgaṃ ca śatadhā javāt |
sa cāpaṃ sahasā gṛhya sajjaṃ kṛtvā śarānbahūn
||12||अच्छिनद् दैत्यहस्तं च खड्गं च शतधा जवात् ।
स चापं सहसा गृह्य सज्जं कृत्वा शरान्बहून्
asaṅkhyātānbalād vidhyan chādayāmāsa sainikān |
gaganaṃ ca diśaḥ sarvā jagarja ghananisvanaḥ
||13||असङ्ख्यातान्बलाद् विध्यन् छादयामास सैनिकान् ।
गगनं च दिशः सर्वा जगर्ज घननिस्वनः
śarāghātena balavānnivārya śarapañjaram |
andhakāre bāṇamaye nājñāsītko'pi kañcana
||14||शराघातेन बलवान्निवार्य शरपञ्जरम् ।
अन्धकारे बाणमये नाज्ञासीत्कोऽपि कञ्चन
mayūreśo'tha śīghraṃ tadaśvaṃ bhūmāvapātayat |
tato'ntarikṣe tiṣṭhan sa proce ca gaṇanāyakam
||15||मयूरेशोऽथ शीघ्रं तदश्वं भूमावपातयत् ।
ततोऽन्तरिक्षे तिष्ठन् स प्रोचे च गणनायकम्
aśvo nipātitastasya paśyame kautukaṃ mahat |
śikhaṇḍinaṃ haniṣyāmi paśyataste guṇeśvara
||16||अश्वो निपातितस्तस्य पश्यमे कौतुकं महत् ।
शिखण्डिनं हनिष्यामि पश्यतस्ते गुणेश्वर
ubhayatra niṣaṅgasthān śarān bhūmau vyacikṣipat |
cāpamākṛṣya karṇāntaṃ cikṣepa śarasañcayān
||17||उभयत्र निषङ्गस्थान् शरान् भूमौ व्यचिक्षिपत् ।
चापमाकृष्य कर्णान्तं चिक्षेप शरसञ्चयान्
mayūreśasya senāyāṃ mārayansarva sainikān |
vavarṣa śarajālāni varṣākāle ghanā yathā
||18||मयूरेशस्य सेनायां मारयन्सर्व सैनिकान् ।
ववर्ष शरजालानि वर्षाकाले घना यथा
kiyanto bhinnasarvāṅgāḥ kecitprāṇāñjahuḥ surāḥ |
evaṃ naśyatsu vīreṣu mayūreṣo ruṣānvitaḥ
||19||कियन्तो भिन्नसर्वाङ्गाः केचित्प्राणाञ्जहुः सुराः ।
एवं नश्यत्सु वीरेषु मयूरेषो रुषान्वितः
kamalāsurabāṇaistu viddhaṃ tyaktvā śikhaṇḍinam |
pāśaṃ kareṇa jagrāha tolayitvā sa sādaram
||20||कमलासुरबाणैस्तु विद्धं त्यक्त्वा शिखण्डिनम् ।
पाशं करेण जग्राह तोलयित्वा स सादरम्
jagarja nādayan vyoma tatyāja mahasā yutam |
sa pātayan daityagaṇān dadāha ripusainikān
||21||जगर्ज नादयन् व्योम तत्याज महसा युतम् ।
स पातयन् दैत्यगणान् ददाह रिपुसैनिकान्
kaṇṭhe ca nyapatattasya daityasenādhipasya ha |
rurodha śvāsamasyāsau daityo rūpāntaraṃ śritaḥ
||22||कण्ठे च न्यपतत्तस्य दैत्यसेनाधिपस्य ह ।
रुरोध श्वासमस्यासौ दैत्यो रूपान्तरं श्रितः
mūrdhnā sañchādayāmāsa tatkṣaṇādravimaṇḍalam |
andhakāre ghoratame na prajñāyata kiñcana
||23||मूर्ध्ना सञ्छादयामास तत्क्षणाद्रविमण्डलम् ।
अन्धकारे घोरतमे न प्रज्ञायत किञ्चन
uvāca sammukho bhūtvā mayūreśaṃ ruṣānvitaḥ |
mayā kiṃ yudhyase bāla gaccha mātuḥ stanaṃ piba
||24||उवाच सम्मुखो भूत्वा मयूरेशं रुषान्वितः ।
मया किं युध्यसे बाल गच्छ मातुः स्तनं पिब
ramasva bālakairnocenmariṣyasi mamāgrataḥ |
mama cākrandanenaiva kampate bhuvanatrayama
||25||रमस्व बालकैर्नोचेन्मरिष्यसि ममाग्रतः ।
मम चाक्रन्दनेनैव कम्पते भुवनत्रयम
pāde bhūmau sthāpyamāne śeṣo'pi calate hyadhaḥ |
mama muṣṭiprahāreṇa cūrṇī bhūtā mahācalāḥ
||26||पादे भूमौ स्थाप्यमाने शेषोऽपि चलते ह्यधः ।
मम मुष्टिप्रहारेण चूर्णी भूता महाचलाः
nakhāgreṇa śiraste'haṃ gamayiṣye rasātalam |
ka uvāca |
evaṇākarṇya durbuddhervākyaṃ proce gajānanaḥ |
piśācavanmadyapavatkiṃ valgasi mamāgrataḥ
||27||नखाग्रेण शिरस्तेऽहं गमयिष्ये रसातलम् ।
क उवाच ।
एवणाकर्ण्य दुर्बुद्धेर्वाक्यं प्रोचे गजाननः ।
पिशाचवन्मद्यपवत्किं वल्गसि ममाग्रतः
na jayaṃ prāpnute kvāpi devadvijavinindakaḥ |
mama ced bhavitā krodho jvālayed bhuvanatrayam
||28||न जयं प्राप्नुते क्वापि देवद्विजविनिन्दकः ।
मम चेद् भविता क्रोधो ज्वालयेद् भुवनत्रयम्
yaśaste khyāpituṃ loke yuddhayāmi harṣanirbharaḥ |
no ced huṅkāramātreṇa nītaḥ syād yamasādanam
||29||यशस्ते ख्यापितुं लोके युद्धयामि हर्षनिर्भरः ।
नो चेद् हुङ्कारमात्रेण नीतः स्याद् यमसादनम्
ka uvāca
evamākarṇya tadvākyaṃ daityaḥ krodhānalākulaḥ |
kṣveḍitaṃ pratiśabdena nādayan vidiśo diśaḥ
||30||एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं दैत्यः क्रोधानलाकुलः ।
क्ष्वेडितं प्रतिशब्देन नादयन् विदिशो दिशः
tadā gārbha nipatitāstasya śabdena tatkṣaṇāt |
pramathādyā gaṇāḥ kecinmūrchitā dharaṇīṃ gatāḥ
||31||तदा गार्भ निपतितास्तस्य शब्देन तत्क्षणात् ।
प्रमथाद्या गणाः केचिन्मूर्छिता धरणीं गताः
ākarṇaṃ dhanurākṛṣya mumoca kamalāsuraḥ |
śaravṛṣṭiṃ punā raudrāṃ mayūreśe bale'pi ca
||32||आकर्णं धनुराकृष्य मुमोच कमलासुरः ।
शरवृष्टिं पुना रौद्रां मयूरेशे बलेऽपि च
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe kamalāsurasaṅgrāmo nāma dvyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ || 102 ||