astrayuddhaṃ nāma saptaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ
ka uvāca
sa tajjñātvā mahāścaryaṃ cakāra nijacetasi |
tato vināyakaḥ krodhāt siṃhārūḍho raṇotsukaḥ
||1||स तज्ज्ञात्वा महाश्चर्यं चकार निजचेतसि ।
ततो विनायकः क्रोधात् सिंहारूढो रणोत्सुकः
svagarjitena ca tadā garjayan gaganaṃ diśaḥ |
kampayan sarvalokānāṃ manāṃsi parvatānapi
||2||स्वगर्जितेन च तदा गर्जयन् गगनं दिशः ।
कम्पयन् सर्वलोकानां मनांसि पर्वतानपि
yayau vegena mahatā devāntakasamīpataḥ |
prahasya tamuvācātha daityo devāntakastadā |
daitya uvāca |
kathaṃ yātaḥ śuṣkatālurnavanītādanakṣamaḥ |
yuddhāya bāla na stheyaṃ gaccha mātuḥ stanaṃ piba
||3||ययौ वेगेन महता देवान्तकसमीपतः ।
प्रहस्य तमुवाचाथ दैत्यो देवान्तकस्तदा ।
दैत्य उवाच ।
कथं यातः शुष्कतालुर्नवनीतादनक्षमः ।
युद्धाय बाल न स्थेयं गच्छ मातुः स्तनं पिब
adityāṃ kaśyapājjātaḥ kathaṃ mūḍha tvamāgataḥ |
yato devāntakenādya yoddhumicchasi bālaka
||4||अदित्यां कश्यपाज्जातः कथं मूढ त्वमागतः ।
यतो देवान्तकेनाद्य योद्धुमिच्छसि बालक
kālo bibheti māṃ dṛṣṭvā vṛthā tvaṃ martumicchasi |
atikomalagātratvād grāsamātraṃ bhaviṣyasi
||5||कालो बिभेति मां दृष्ट्वा वृथा त्वं मर्तुमिच्छसि ।
अतिकोमलगात्रत्वाद् ग्रासमात्रं भविष्यसि
ka uvāca
iti daityavacaḥ śrutvā krodhasaṃraktalocanaḥ |
vināyakaḥ prahasyāha vaman vaktrād hutāśanam
||6||इति दैत्यवचः श्रुत्वा क्रोधसंरक्तलोचनः ।
विनायकः प्रहस्याह वमन् वक्त्राद् हुताशनम्
deva uvāca
kṣīvo'si madyapānena prāyo vā sannipātavān |
asambaddhaṃ yuktihīnaṃ valgase mūḍhabhāvataḥ
||7||क्षीवोऽसि मद्यपानेन प्रायो वा सन्निपातवान् ।
असम्बद्धं युक्तिहीनं वल्गसे मूढभावतः
vahnirdahati sarvaṃ hi laghurvāyusamīritaḥ |
tvadvākyanunnastvāṃ hanyāṃ daityādhama na budhyase
||8||वह्निर्दहति सर्वं हि लघुर्वायुसमीरितः ।
त्वद्वाक्यनुन्नस्त्वां हन्यां दैत्याधम न बुध्यसे
idānīṃ tyaja buddhiṃ tāṃ nāntako vidyate mama |
tvadarthamavatīrṇo'haṃ brahmabhūtaḥ sanātanaḥ
||9||इदानीं त्यज बुद्धिं तां नान्तको विद्यते मम ।
त्वदर्थमवतीर्णोऽहं ब्रह्मभूतः सनातनः
sthāṇorvarasya garveṇa kṛtaṃ te sarvapīḍanam |
avadhiṃ tasya samprāptaṃ buddhihīna na budhyase
||10||स्थाणोर्वरस्य गर्वेण कृतं ते सर्वपीडनम् ।
अवधिं तस्य सम्प्राप्तं बुद्धिहीन न बुध्यसे
trailokyapīḍayā pāpaṃ yajjātaṃ tava durmate |
alaṃ te katthanenādya darśayasva svapauruṣam
||11||त्रैलोक्यपीडया पापं यज्जातं तव दुर्मते ।
अलं ते कत्थनेनाद्य दर्शयस्व स्वपौरुषम्
śaktipāyorvinirgatya kastvāṃ vaktraṃ pradarśayet |
sahasva praharasvādya yadi yuddhaṃ tvamicchasi
||12||शक्तिपायोर्विनिर्गत्य कस्त्वां वक्त्रं प्रदर्शयेत् ।
सहस्व प्रहरस्वाद्य यदि युद्धं त्वमिच्छसि
śvobhāvinaṃ mṛtyumadya mūḍhabhāvāttvamicchasi |
ka uvāca |
evamābhāṣya taṃ daityaṃ sajjaṃ cakre dhanuḥ prabhuḥ
||13||श्वोभाविनं मृत्युमद्य मूढभावात्त्वमिच्छसि ।
क उवाच ।
एवमाभाष्य तं दैत्यं सज्जं चक्रे धनुः प्रभुः
narāntagatiṃ tasya dātumicchanvināyakaḥ |
ṭaṇatkāreṇa dhanuṣaścakampe bhuvanatrayam
||14||नरान्तगतिं तस्य दातुमिच्छन्विनायकः ।
टणत्कारेण धनुषश्चकम्पे भुवनत्रयम्
ākarṇaṃ jyāmathākṛṣya bāṇaṃ daitye sasarja ha |
daityena śatadhā bhinnaḥ sa bāṇaḥ patito bhuvi
||15||आकर्णं ज्यामथाकृष्य बाणं दैत्ये ससर्ज ह ।
दैत्येन शतधा भिन्नः स बाणः पतितो भुवि
tato daityo dhanuḥ sajyaṃ kṛtvā cikṣepa sāyakān |
dhanuṣastasya śabdena vineduḥ parvatā diśaḥ
||16||ततो दैत्यो धनुः सज्यं कृत्वा चिक्षेप सायकान् ।
धनुषस्तस्य शब्देन विनेदुः पर्वता दिशः
huṅkāreṇa ca tān bāṇān pātayāmāsa vighnarāṭ |
punarvināyako bāṇān bahūm̐ścikṣepa daityape
||17||हुङ्कारेण च तान् बाणान् पातयामास विघ्नराट् ।
पुनर्विनायको बाणान् बहूँश्चिक्षेप दैत्यपे
ekena mukuṭaṃ tasya śareṇa karṇakuṇḍale |
bhūmau nyapātayaddevo bāhū dvābhyāṃ bibheda ca
||18||एकेन मुकुटं तस्य शरेण कर्णकुण्डले ।
भूमौ न्यपातयद्देवो बाहू द्वाभ्यां बिभेद च
lalāṭaṃ sāyakenaiva tato daityo ruṣānvitaḥ |
cacarva dantānnetre ca visphāryānyān śarānbahūn
||19||ललाटं सायकेनैव ततो दैत्यो रुषान्वितः ।
चचर्व दन्तान्नेत्रे च विस्फार्यान्यान् शरान्बहून्
chādayan gaganaṃ kāṣṭhā visasarja vināyakam |
nirāsyaikena bāṇena khamadhye tānvināyakaḥ
||20||छादयन् गगनं काष्ठा विससर्ज विनायकम् ।
निरास्यैकेन बाणेन खमध्ये तान्विनायकः
svayaṃ cakre maṇḍapaṃ sa kṣaṇād bāṇamayaṃ vibhuḥ |
andhakāre ghoratare yuyudhāte parasparam
||21||स्वयं चक्रे मण्डपं स क्षणाद् बाणमयं विभुः ।
अन्धकारे घोरतरे युयुधाते परस्परम्
śaravṛṣṭayā bāṇavṛṣṭiṃ nijaghnatū ruṣānvitau |
śataśastau nirākṛtya bāṇavṛṣṭī ubhāvapi
||22||शरवृष्टया बाणवृष्टिं निजघ्नतू रुषान्वितौ ।
शतशस्तौ निराकृत्य बाणवृष्टी उभावपि
tato daityo mahāmantraṃ japtvā'ṣṭaśatasaṅkhyayā |
mantrayāmāsa tenāśu vāraṇāsreṇa sāyakam
||23||ततो दैत्यो महामन्त्रं जप्त्वाऽष्टशतसङ्ख्यया ।
मन्त्रयामास तेनाशु वारणास्रेण सायकम्
tatyājātha prādurāsan vāraṇāḥ koṭiśastataḥ |
caturdantā girinibhā merumandaracūrṇinaḥ
||24||तत्याजाथ प्रादुरासन् वारणाः कोटिशस्ततः ।
चतुर्दन्ता गिरिनिभा मेरुमन्दरचूर्णिनः
yeṣāṃ madavahā nadyaḥ prādurāsan samantataḥ |
yeṣāṃ bṛṃhitamātreṇa nāditaṃ bhuvanatrayam
||25||येषां मदवहा नद्यः प्रादुरासन् समन्ततः ।
येषां बृंहितमात्रेण नादितं भुवनत्रयम्
yathā ghanānāṃ varṣāsu garjitena mahāmune |
nāśayāmāsuraniśaṃ devasainyāni te gajāḥ
||26||यथा घनानां वर्षासु गर्जितेन महामुने ।
नाशयामासुरनिशं देवसैन्यानि ते गजाः
dhāvatāṃ pṛṣṭhalagnāste gajā yānti diśo daśa |
pādāghātaiśca hastaiśca dantāgrairvīraghātinaḥ
||27||धावतां पृष्ठलग्नास्ते गजा यान्ति दिशो दश ।
पादाघातैश्च हस्तैश्च दन्ताग्रैर्वीरघातिनः
senāyāḥ kadanaṃ dṛṣṭvā siṃhāsraṃ prākṣipadvibhuḥ |
tataḥ siṃhāḥ prādurāsanśataśo'tha sahasraśaḥ
||28||सेनायाः कदनं दृष्ट्वा सिंहास्रं प्राक्षिपद्विभुः ।
ततः सिंहाः प्रादुरासन्शतशोऽथ सहस्रशः
teṣāṃ garjita śabdena gajā nipatitā bhuvi |
siṃhā vidārayāmāsurgajagaṇḍasthalāni te
||29||तेषां गर्जित शब्देन गजा निपतिता भुवि ।
सिंहा विदारयामासुर्गजगण्डस्थलानि ते
siṃhanādairbṛṃhitaiśca daityaśabdairanekaśaḥ |
trailokyaṃ kampitamabhūddevāḥ sarve visismire
||30||सिंहनादैर्बृंहितैश्च दैत्यशब्दैरनेकशः ।
त्रैलोक्यं कम्पितमभूद्देवाः सर्वे विसिस्मिरे
uḍḍīyoḍḍīya siṃhāste gajakumbheṣa petire |
evaṃ te nihatāḥ sarve kariṇaḥ siṃhasañcayaiḥ
||31||उड्डीयोड्डीय सिंहास्ते गजकुम्भेष पेतिरे ।
एवं ते निहताः सर्वे करिणः सिंहसञ्चयैः
virejurindranihatā vajreṇeva mahīdharāḥ |
tataḥ siṃhā yayurdaityān bhakṣayanto diśo daśa
||32||विरेजुरिन्द्रनिहता वज्रेणेव महीधराः ।
ततः सिंहा ययुर्दैत्यान् भक्षयन्तो दिशो दश
nihate sarvasainye tu citāmāpa surāntakaḥ |
ayaṃ bālo'pi balavān dṛśyate kaśyapātmajaḥ
||33||निहते सर्वसैन्ये तु चितामाप सुरान्तकः ।
अयं बालोऽपि बलवान् दृश्यते कश्यपात्मजः
idānīṃ darśayiṣye'sya yamasya sadanaṃ dhruvam |
evamuktvā punarbāṇaṃ mantrayāmāsa daityarāṭ
||34||इदानीं दर्शयिष्येऽस्य यमस्य सदनं ध्रुवम् ।
एवमुक्त्वा पुनर्बाणं मन्त्रयामास दैत्यराट्
yojayāmāsa dhanuṣi śārdūlaprasavaṃ tadā |
ākarṇaṃ dhanurākṛṣya mumoca devavāhinīm
||35||योजयामास धनुषि शार्दूलप्रसवं तदा ।
आकर्णं धनुराकृष्य मुमोच देववाहिनीम्
bāṇaḥ sa ca yayau śīghraṃ nādayangaganaṃ diśaḥ |
yatpuṅkhavāyunā bhagnā nipeturvakṣasañcayāḥ
||36||बाणः स च ययौ शीघ्रं नादयन्गगनं दिशः ।
यत्पुङ्खवायुना भग्ना निपेतुर्वक्षसञ्चयाः
prādurāsannanekāśca tataḥ śārdūlasañcayāḥ |
siṃhāste bhakṣayāmāsu siṃhāste'ntarhitāstataḥ
||37||प्रादुरासन्ननेकाश्च ततः शार्दूलसञ्चयाः ।
सिंहास्ते भक्षयामासु सिंहास्तेऽन्तर्हितास्ततः
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe'strayuddhaṃ nāma saptaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ || 67 ||