bālacarite purapraveśo nāmasaptatitamo'dhyāyaḥ
ka uvāca
evaṃ vadati yāvatsa bhayabhrāntaḥ surāntakaḥ |
tāvad devo dadhārainamutsaṅge laghubālavat
||1||एवं वदति यावत्स भयभ्रान्तः सुरान्तकः ।
तावद् देवो दधारैनमुत्सङ्गे लघुबालवत्
kṛtvā padmāsanaṃ cāru gaṇeśaḥ svaprabhāvataḥ |
uvāca cainaṃ daityendraṃ varaṃ smara nijaṃ śubham
||2||कृत्वा पद्मासनं चारु गणेशः स्वप्रभावतः ।
उवाच चैनं दैत्येन्द्रं वरं स्मर निजं शुभम्
sa daityo radanaṃ cāsya dhṛtvā hastadvayena ha |
dolayāmāsa dehaṃ svamantarikṣe muhūrmuhuḥ
||3||स दैत्यो रदनं चास्य धृत्वा हस्तद्वयेन ह ।
दोलयामास देहं स्वमन्तरिक्षे मुहूर्मुहुः
yāvat papāta bhūpṛṣṭhe bhaṅktvā dantaṃ surāntakaḥ |
tāvad dadhāra taṃ devaḥ svadantaṃ lāghavād vibhuḥ
||4||यावत् पपात भूपृष्ठे भङ्क्त्वा दन्तं सुरान्तकः ।
तावद् दधार तं देवः स्वदन्तं लाघवाद् विभुः
ahanat tena dantena mastake taṃ surāntakam |
jagarja ca mahārāvairgarjayan vidiśo diśaḥ
||5||अहनत् तेन दन्तेन मस्तके तं सुरान्तकम् ।
जगर्ज च महारावैर्गर्जयन् विदिशो दिशः
cālayan pṛthivīṃ sarvāṃ pātālānyakhilāni ca |
dvijāghātena śatadhā'kāri deho'sya tatkṣaṇāt
||6||चालयन् पृथिवीं सर्वां पातालान्यखिलानि च ।
द्विजाघातेन शतधाऽकारि देहोऽस्य तत्क्षणात्
asṛgvṛṣṭiḥ papātāśu gaganānmeghavṛṣṭivat |
utpātaṃ menire lokāḥ sarve bhūtalavāsinaḥ
||7||असृग्वृष्टिः पपाताशु गगनान्मेघवृष्टिवत् ।
उत्पातं मेनिरे लोकाः सर्वे भूतलवासिनः
daityadehagataṃ jyotistaṃ viveśa vināyakam |
paśyatāṃ sarvadevānāṃ pradhanālokitaṃ punaḥ
||8||दैत्यदेहगतं ज्योतिस्तं विवेश विनायकम् ।
पश्यतां सर्वदेवानां प्रधनालोकितं पुनः
dehastu nipapātā'sya dharāpṛṣṭhe triyojanam |
cūrṇayanvṛkṣasaṅghātān parvatān pādapairyutān
||9||देहस्तु निपपाताऽस्य धरापृष्ठे त्रियोजनम् ।
चूर्णयन्वृक्षसङ्घातान् पर्वतान् पादपैर्युतान्
evaṃ dṛṣṭvā gatiṃ tasya sainikāśca diśo daśa |
yātāśca katicinnāśaṃ prāptāstaddehapātataḥ
||10||एवं दृष्ट्वा गतिं तस्य सैनिकाश्च दिशो दश ।
याताश्च कतिचिन्नाशं प्राप्तास्तद्देहपाततः
mumucuḥ puṣpavarṣaṃ te devāḥ svasthānamāgatāḥ |
devadundubhayo nedurnṛpadundubhinisvanaiḥ
||11||मुमुचुः पुष्पवर्षं ते देवाः स्वस्थानमागताः ।
देवदुन्दुभयो नेदुर्नृपदुन्दुभिनिस्वनैः
diśaśca vimalā āsan vavurvātāḥ sukhāvahā |
tejāṃsi vahnerlokānāṃ prasannāni tadā'bhavan
||12||दिशश्च विमला आसन् ववुर्वाताः सुखावहा ।
तेजांसि वह्नेर्लोकानां प्रसन्नानि तदाऽभवन्
pratikūlavahā nadya āsansanmārgagāstathā |
tataḥ śakrādayo devā munayastaṃ pupūjire
||13||प्रतिकूलवहा नद्य आसन्सन्मार्गगास्तथा ।
ततः शक्रादयो देवा मुनयस्तं पुपूजिरे
tuṣṭuvuḥ parayā bhaktyā devadevaṃ vināyakam |
vimocitā vayaṃ bandhād devāntakakṛtād vibho
||14||तुष्टुवुः परया भक्त्या देवदेवं विनायकम् ।
विमोचिता वयं बन्धाद् देवान्तककृताद् विभो
upendra iva devendra kāryaṃ yasmātkṛtaṃ tvayā |
upendra iti nāmnā tvaṃ khyātiṃ loke gamiṣyasi
||15||उपेन्द्र इव देवेन्द्र कार्यं यस्मात्कृतं त्वया ।
उपेन्द्र इति नाम्ना त्वं ख्यातिं लोके गमिष्यसि
vayaṃ svasvādhikāreṣu nirātaṅkā vasāmahe |
svāhāsvadhāvaṣaṭkārā bhaviṣyanti gṛhe gṛhe
||16||वयं स्वस्वाधिकारेषु निरातङ्का वसामहे ।
स्वाहास्वधावषट्कारा भविष्यन्ति गृहे गृहे
evamuktvā namaskṛtya devaṃ te ca pradakṣiṇam |
anujñātā yayuḥ sarve svaṃ svaṃ sthānaṃ mudānvitāḥ
||17||एवमुक्त्वा नमस्कृत्य देवं ते च प्रदक्षिणम् ।
अनुज्ञाता ययुः सर्वे स्वं स्वं स्थानं मुदान्विताः
munayaśca tadā devairhṛṣīkeśeti nāma ca |
kṛtvā natvā yayuḥ svaṃ svamāśramaṃ harṣanirbharāḥ
||18||मुनयश्च तदा देवैर्हृषीकेशेति नाम च ।
कृत्वा नत्वा ययुः स्वं स्वमाश्रमं हर्षनिर्भराः
tataḥ sarve dharādhīśāḥ sampūjya ca praṇamya ca |
ūcuvināyakaṃ devamuddhṛtā dharaṇī tvayā
||19||ततः सर्वे धराधीशाः सम्पूज्य च प्रणम्य च ।
ऊचुविनायकं देवमुद्धृता धरणी त्वया
daityabhāra bharākrāntā tasmāt tvaṃ dharaṇīdharaḥ |
ityuktvā te gatāḥ svasvapattanāni tadājñayā
||20||दैत्यभार भराक्रान्ता तस्मात् त्वं धरणीधरः ।
इत्युक्त्वा ते गताः स्वस्वपत्तनानि तदाज्ञया
tataḥ paścāt paścati sma kāśirājo vināyakam |
siṃhārūḍhaṃ bālarūpaṃ krīḍantaṃ bālakaiḥ saha
||21||ततः पश्चात् पश्चति स्म काशिराजो विनायकम् ।
सिंहारूढं बालरूपं क्रीडन्तं बालकैः सह
bālo'pitaṃ nṛpaṃ dṛṣṭvā liliṅga paramādarāt |
ubhāvānandabharitau muñcato'śrūṇi netrataḥ
||22||बालोऽपितं नृपं दृष्ट्वा लिलिङ्ग परमादरात् ।
उभावानन्दभरितौ मुञ्चतोऽश्रूणि नेत्रतः
tata ūce nṛpo devaṃ mahad bhāgyaṃ mamoditam |
brahmādīnāmagamyaṃ yatparaṃ brahma sanātanam
||23||तत ऊचे नृपो देवं महद् भाग्यं ममोदितम् ।
ब्रह्मादीनामगम्यं यत्परं ब्रह्म सनातनम्
tanme dṛggocaraṃ nityaṃ pūrvapuṇyaphalodayāt |
viśvasya kāraṇānāṃ ca kāraṇaṃ tadvivarjitam
||24||तन्मे दृग्गोचरं नित्यं पूर्वपुण्यफलोदयात् ।
विश्वस्य कारणानां च कारणं तद्विवर्जितम्
vedāntavedyaṃ sat jyotirjyotiṣāmapi bhāsvaram |
nānārūpamarūpaṃ yad bālarūpeṇa me gṛhe
||25||वेदान्तवेद्यं सत् ज्योतिर्ज्योतिषामपि भास्वरम् ।
नानारूपमरूपं यद् बालरूपेण मे गृहे
krīḍate svecchayā pṛthvī bhārahāri manoharam |
ka uvāca |
evaṃ śrutvā stutiṃ tasya pramṛjyāśrūṇi vighnarāṭ
||26||क्रीडते स्वेच्छया पृथ्वी भारहारि मनोहरम् ।
क उवाच ।
एवं श्रुत्वा स्तुतिं तस्य प्रमृज्याश्रूणि विघ्नराट्
uvāca na kṣaṇaṃ tvatto yāmi dūraṃ kadācana |
tato rājā pupūjainamupacārairanekaśaḥ
||27||उवाच न क्षणं त्वत्तो यामि दूरं कदाचन ।
ततो राजा पुपूजैनमुपचारैरनेकशः
tato vāditranirghoṣairbandiśabdairvimiśritaiḥ |
surāntakavadhāddharṣayuktaiḥ senācaraiḥ saha
||28||ततो वादित्रनिर्घोषैर्बन्दिशब्दैर्विमिश्रितैः ।
सुरान्तकवधाद्धर्षयुक्तैः सेनाचरैः सह
vināyakaṃ bālarūpaṃ stuvadbhi svapuraṃ yayau |
visṛjya sarvalokām̐śca dattvā vāsāṃsi caikaśaḥ
||29||विनायकं बालरूपं स्तुवद्भि स्वपुरं ययौ ।
विसृज्य सर्वलोकाँश्च दत्त्वा वासांसि चैकशः
tāmbulāni ca keṣāñcit puraskṛtya vināyakam |
viveśa svagṛhaṃ ramyaṃ harṣanirbharamānasaḥ
||30||ताम्बुलानि च केषाञ्चित् पुरस्कृत्य विनायकम् ।
विवेश स्वगृहं रम्यं हर्षनिर्भरमानसः
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe bālacarite purapraveśo nāmasaptatitamo'dhyāyaḥ || 70 ||