rājasvānandaprāptivarṇanaṃ nāma tripañcāśattamo'dhyāyaḥ
brahmovāca
papurikṣurasaṃ puṇyanicaiyarlabhyamañjasā |
tanmadhye padminī śvetā sahasradalapadmayuk
||1||पपुरिक्षुरसं पुण्यनिचैयर्लभ्यमञ्जसा ।
तन्मध्ये पद्मिनी श्वेता सहस्रदलपद्मयुक्
sahasrakiraṇaprakhyaṃ tasyāṃ yatpadmamuttamam |
tanmadhye tasya devasya paryaṅkotimanoharaḥ
||2||सहस्रकिरणप्रख्यं तस्यां यत्पद्ममुत्तमम् ।
तन्मध्ये तस्य देवस्य पर्यङ्कोतिमनोहरः
divyāstaraṇasampanno divyadhūpaiḥ sudhūpitaḥ |
divyanānākusumavān svaprabhai ratnasañcayaiḥ
||3||दिव्यास्तरणसम्पन्नो दिव्यधूपैः सुधूपितः ।
दिव्यनानाकुसुमवान् स्वप्रभै रत्नसञ्चयैः
bhāsayanprabhayā sarvā diśo vidiśa eva ca |
vyajanairvījyamānaṃ sa tatra śete vināyakaḥ
||4||भासयन्प्रभया सर्वा दिशो विदिश एव च ।
व्यजनैर्वीज्यमानं स तत्र शेते विनायकः
koṭicandranibho nānālaṅkāro nāgabhūṣaṇaḥ |
rambhāstambhanibhaṃ śuṇḍādaṇḍaṃ radanasundaram
||5||कोटिचन्द्रनिभो नानालङ्कारो नागभूषणः ।
रम्भास्तम्भनिभं शुण्डादण्डं रदनसुन्दरम्
dadhaddivyāmbaracchanno bhālanetraḥ kirīṭavān |
kuṇḍale cāṅgade mudrāṃ kaṭisūtraṃ mahādhanam
||6||दधद्दिव्याम्बरच्छन्नो भालनेत्रः किरीटवान् ।
कुण्डले चाङ्गदे मुद्रां कटिसूत्रं महाधनम्
siddhibuddhī siddhihetū pādau saṃvahato'sya ha |
aṇimāgarimāśvetacāmarairvījitaḥ sma ha
||7||सिद्धिबुद्धी सिद्धिहेतू पादौ संवहतोऽस्य ह ।
अणिमागरिमाश्वेतचामरैर्वीजितः स्म ह
jvālinī tejinī dīpyamāne cobhayataḥ sthite |
divyagandhena liptāṅgo divyamālāvibhūṣitaḥ
||8||ज्वालिनी तेजिनी दीप्यमाने चोभयतः स्थिते ।
दिव्यगन्धेन लिप्ताङ्गो दिव्यमालाविभूषितः
mahimā prathimādāya sthite dṛṣṭisamīpataḥ |
jalaṃ gaṇḍūṣapātraṃ ca chatraṃ kāñcanaratnayuk
||9||महिमा प्रथिमादाय स्थिते दृष्टिसमीपतः ।
जलं गण्डूषपात्रं च छत्रं काञ्चनरत्नयुक्
tato dūtau kare dhṛtvā taṃ nṛpaṃ purato'sya tu |
īkṣete vāgavasaraṃ tato devo'nvabudhyata
||10||ततो दूतौ करे धृत्वा तं नृपं पुरतोऽस्य तु ।
ईक्षेते वागवसरं ततो देवोऽन्वबुध्यत
tau dūtāvūcaturdevamānīto'yaṃ tavājñayā |
praṇamya ca sthitau dūraṃ tadājñāpekṣakāvubhau
||11||तौ दूतावूचतुर्देवमानीतोऽयं तवाज्ञया ।
प्रणम्य च स्थितौ दूरं तदाज्ञापेक्षकावुभौ
tasminprabuddhe rājā sa praṇanāma kṛtāṃ jaliḥ |
uvāca paramaprītyā dhanyo vaṃśo mamādya ha
||12||तस्मिन्प्रबुद्धे राजा स प्रणनाम कृतां जलिः ।
उवाच परमप्रीत्या धन्यो वंशो ममाद्य ह
pitarau janma vidyā ca tapo dṛṣṭiḥ sutādayaḥ |
yena me darśitaṃ brahma dhyeyaṃ padayugaṃ tava
||13||पितरौ जन्म विद्या च तपो दृष्टिः सुतादयः ।
येन मे दर्शितं ब्रह्म ध्येयं पदयुगं तव
na brahmaloke kailāse śakraloke'pi vaibhavaḥ |
etādṛśo'darśi mayā nānyaloke'pi kaścana
||14||न ब्रह्मलोके कैलासे शक्रलोकेऽपि वैभवः ।
एतादृशोऽदर्शि मया नान्यलोकेऽपि कश्चन
dūtāvūca āsyatāṃ sa tatastau ca niṣedatuḥ |
tatto'paśyad bālarūpaṃ dvibhujaṃ sa vināyakam
||15||दूतावूच आस्यतां स ततस्तौ च निषेदतुः ।
तत्तोऽपश्यद् बालरूपं द्विभुजं स विनायकम्
yena tau nihatau daityo devāntakanarāntakau |
atigauraṃ komalāṅgaṃ himakarpūrasannibham
||16||येन तौ निहतौ दैत्यो देवान्तकनरान्तकौ ।
अतिगौरं कोमलाङ्गं हिमकर्पूरसन्निभम्
na śaśāka tadā vaktuṃ bāṣparuddhamahāgalaḥ |
ānandāśrunadīpūrairāsiñcaṃstatpadadvayam
||17||न शशाक तदा वक्तुं बाष्परुद्धमहागलः ।
आनन्दाश्रुनदीपूरैरासिञ्चंस्तत्पदद्वयम्
vijñāya tanmahābhaktimutthāpyāliṅgya vighnarāṭ |
mūrdhnyāghrātaśca pitṛvad bahukālagataḥ sutaḥ
||18||विज्ञाय तन्महाभक्तिमुत्थाप्यालिङ्ग्य विघ्नराट् ।
मूर्ध्न्याघ्रातश्च पितृवद् बहुकालगतः सुतः
devo'pi bāṣpakaṇṭho'bhūdubhau romāñcasaṃyutau |
ubhau sukhābdhi saṃmagnau dehātītau yathā munī
||19||देवोऽपि बाष्पकण्ठोऽभूदुभौ रोमाञ्चसंयुतौ ।
उभौ सुखाब्धि संमग्नौ देहातीतौ यथा मुनी
uvāca vacanaṃ paścādbālarūpī vināyakaḥ |
tvadgṛhe'nekadhā tāta krīḍatā yatkṛtaṃ mayā
||20||उवाच वचनं पश्चाद्बालरूपी विनायकः ।
त्वद्गृहेऽनेकधा तात क्रीडता यत्कृतं मया
tatkṣāntaṃ hi tvayā sarvaṃ śubhaṃ vā yadi vā'śubham |
nihatā bahavo daityā dharābhāraśca saṃhṛtaḥ
||21||तत्क्षान्तं हि त्वया सर्वं शुभं वा यदि वाऽशुभम् ।
निहता बहवो दैत्या धराभारश्च संहृतः
pālitāḥ sādhulokāśca sthāpitā dharmasetavaḥ |
tavājñayā punaryātaḥ kaśyapaṃ sṛṣṭikārakam
||22||पालिताः साधुलोकाश्च स्थापिता धर्मसेतवः ।
तवाज्ञया पुनर्यातः कश्यपं सृष्टिकारकम्
praṇamya taṃ nijaṃ lokaṃ prāpto'muṃ sarvavaibhavam |
tvāmeva paricintyāhaṃ viśrāntiṃ na labhe kvacita
||23||प्रणम्य तं निजं लोकं प्राप्तोऽमुं सर्ववैभवम् ।
त्वामेव परिचिन्त्याहं विश्रान्तिं न लभे क्वचित
tavādibhāvaṃ jñātvā'haṃ mudagalaṃ munipuṅgavam |
apreṣayaṃ tava gṛhaṃ tadanugrahatastvayā
||24||तवादिभावं ज्ञात्वाऽहं मुदगलं मुनिपुङ्गवम् ।
अप्रेषयं तव गृहं तदनुग्रहतस्त्वया
prāptaṃ sthānaṃ mudgalena bhaktenedaṃ tvayā'pi ca |
yadagamyaṃ sadā devairbrahmādyairmunipuṅgavaiḥ
||25||प्राप्तं स्थानं मुद्गलेन भक्तेनेदं त्वयाऽपि च ।
यदगम्यं सदा देवैर्ब्रह्माद्यैर्मुनिपुङ्गवैः
ka uvāca
pītvā vāgamṛtaṃ tasya nṛpo natvā punaḥpunaḥ |
uvāca dhairyamālambya tuṣṭāva ca yathāmati
||26||पीत्वा वागमृतं तस्य नृपो नत्वा पुनःपुनः ।
उवाच धैर्यमालम्ब्य तुष्टाव च यथामति
nṛpa uvāca
namāmi te nātha padāravindaṃ brahmādibhirdhyeyatamaṃ śivāya |
yatpadmapāśāsiparaśvadhādisucinhitaṃ vighnaharaṃ nijānām
||27||नमामि ते नाथ पदारविन्दं ब्रह्मादिभिर्ध्येयतमं शिवाय ।
यत्पद्मपाशासिपरश्वधादिसुचिन्हितं विघ्नहरं निजानाम्
yadarcyate viṣṇuśivādibhiḥ surairanekakāryārthakarairnaraiśca |
anekaśo vighnavināśadakṣaṃ saṃsārataptāmṛtavṛṣṭikāri
||28||यदर्च्यते विष्णुशिवादिभिः सुरैरनेककार्यार्थकरैर्नरैश्च ।
अनेकशो विघ्नविनाशदक्षं संसारतप्तामृतवृष्टिकारि
namāmi te nātha mukhāravindaṃ trilocanaṃ vahniravīndutāram |
kṛpākaṭākṣāmṛtasecanena tāpatrayonmūlanadṛṣṭaśakti
||29||नमामि ते नाथ मुखारविन्दं त्रिलोचनं वह्निरवीन्दुतारम् ।
कृपाकटाक्षामृतसेचनेन तापत्रयोन्मूलनदृष्टशक्ति
namāmi te nātha karāravindamanekahetikṣatadaityasaṅgham |
anekabhaktābhayadaṃ sureśa saṃsārakūpottaraṇāvalambam
||30||नमामि ते नाथ करारविन्दमनेकहेतिक्षतदैत्यसङ्घम् ।
अनेकभक्ताभयदं सुरेश संसारकूपोत्तरणावलम्बम्
tvameva sattvātmatayā bibharṣi sṛjasyajo rājasatāmavāpya |
tamoguṇādhāratayā ca haṃsi carācaraṃ te vaśagaṃ gaṇeśa
||31||त्वमेव सत्त्वात्मतया बिभर्षि सृजस्यजो राजसतामवाप्य ।
तमोगुणाधारतया च हंसि चराचरं ते वशगं गणेश
yaḥ śuddhacetā bhajateniśaṃ tvāmākramya vighnān paridhāvasi tvam |
sa tvāṃ vaśe kṛtya sukhaṃ hi śete vatsaṃ yathā gauriva dhāvasi tvam
||32||यः शुद्धचेता भजतेनिशं त्वामाक्रम्य विघ्नान् परिधावसि त्वम् ।
स त्वां वशे कृत्य सुखं हि शेते वत्सं यथा गौरिव धावसि त्वम्
ye'nye bhajantaḥ samavāpya tāpān saṃsāracakre bahudhā bhramantaḥ |
kadāpi te'nugrahamāpya te'pi bhajanti mānuṣyamavāpya te'pi
||33||येऽन्ये भजन्तः समवाप्य तापान् संसारचक्रे बहुधा भ्रमन्तः ।
कदापि तेऽनुग्रहमाप्य तेऽपि भजन्ति मानुष्यमवाप्य तेऽपि
dharārajaḥ ko'pi mimīta nāke tārā gaṇaṃ vārimucāṃ ca dhārāḥ |
nālaṃ guṇānāṃ gaṇānāṃ hi kartuṃ śeṣo vidhātā tava varṣapūgaiḥ
||34||धरारजः कोऽपि मिमीत नाके तारा गणं वारिमुचां च धाराः ।
नालं गुणानां गणानां हि कर्तुं शेषो विधाता तव वर्षपूगैः
nirākṛteste yadi nākṛtiḥ syādupāsanākarmavidhirvṛthā syāt |
guṇaprapañcaḥ prakṛtervilāso janasya bhogaśca tathā kathaṃ syāt
||35||निराकृतेस्ते यदि नाकृतिः स्यादुपासनाकर्मविधिर्वृथा स्यात् ।
गुणप्रपञ्चः प्रकृतेर्विलासो जनस्य भोगश्च तथा कथं स्यात्
satsaṅgatiścetsadanugrahaḥ syātsakarmaniṣṭhā sadanusmṛtiśca |
cittasya śuddhirmahatī kṛpā te jñānaṃ vimuktiśca na durlabhā syāt
||36||सत्सङ्गतिश्चेत्सदनुग्रहः स्यात्सकर्मनिष्ठा सदनुस्मृतिश्च ।
चित्तस्य शुद्धिर्महती कृपा ते ज्ञानं विमुक्तिश्च न दुर्लभा स्यात्
ka uvāca
iti stotraṃ samākarṇya parituṣṭo vināyakaḥ |
uvāca kāśīrājaṃ sa varaṃ vṛṇu hṛdi sthitam
||37||इति स्तोत्रं समाकर्ण्य परितुष्टो विनायकः ।
उवाच काशीराजं स वरं वृणु हृदि स्थितम्
nṛpa uvāca
jātaṃ varasya kṛtyaṃ me yatrāhaṃhi samāgataḥ |
itaḥ punarjanmamṛtī na syātāṃ tadvidhīyatām
||38||जातं वरस्य कृत्यं मे यत्राहंहि समागतः ।
इतः पुनर्जन्ममृती न स्यातां तद्विधीयताम्
ka uvāca
stotreṇa prītastaṃ prāha tatheti divyadehinam |
sthāpayāmāsa nikaṭe kalpakoṭiyugāvadhi
||39||स्तोत्रेण प्रीतस्तं प्राह तथेति दिव्यदेहिनम् ।
स्थापयामास निकटे कल्पकोटियुगावधि
mune stotraṃ mayā tasmātprāptaṃ tasya prasādataḥ |
nāradāya mayā proktaṃ nārado gautamāya ca
||40||मुने स्तोत्रं मया तस्मात्प्राप्तं तस्य प्रसादतः ।
नारदाय मया प्रोक्तं नारदो गौतमाय च
prāha so'pi munīnsarvānsarvakāmaphalapradam |
jñānadaṃ mokṣadaṃ vighnanāśanaṃ pāvanaṃ param
||41||प्राह सोऽपि मुनीन्सर्वान्सर्वकामफलप्रदम् ।
ज्ञानदं मोक्षदं विघ्ननाशनं पावनं परम्
yaḥ paṭhetsa labhedbhaktiṃ gaṇeśasannidhau naraḥ |
vidyākāmo labhed vidyāṃ trisandhyaṃ yaḥ paṭhennaraḥ
||42||यः पठेत्स लभेद्भक्तिं गणेशसन्निधौ नरः ।
विद्याकामो लभेद् विद्यां त्रिसन्ध्यं यः पठेन्नरः
putrakāmo labhetputrān jayakāmo labhejjayam |
evaṃ sarvaṃ samākhyātaṃ yad yad pṛṣṭaṃ tvayā mune
||43||पुत्रकामो लभेत्पुत्रान् जयकामो लभेज्जयम् ।
एवं सर्वं समाख्यातं यद् यद् पृष्टं त्वया मुने
ākhyānaṃ kāśirājasya kimanyacchrotumicchasi |
bhṛguruvāca |
iti śrutvā brahmavākyaṃ vyāso niḥsaṃśayo giram
||44||आख्यानं काशिराजस्य किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ।
भृगुरुवाच ।
इति श्रुत्वा ब्रह्मवाक्यं व्यासो निःसंशयो गिरम्
punaḥ papraccha sumatirvistareṇa kathāntaram |
vyāsa uvāca |
śuklasyātidaridrasya hṛtaṃ dāridryamādarāt
||45||पुनः पप्रच्छ सुमतिर्विस्तरेण कथान्तरम् ।
व्यास उवाच ।
शुक्लस्यातिदरिद्रस्य हृतं दारिद्र्यमादरात्
bhuktvā kadannaṃ tadgehe kāśirājaṃ sametya ca |
kiṃ cakāra sa devo'pi kāśirājaśca tadvada
||46||भुक्त्वा कदन्नं तद्गेहे काशिराजं समेत्य च ।
किं चकार स देवोऽपि काशिराजश्च तद्वद
kathaṃ tau nihatau daityau bhūbhāraśca kathaṃ hṛtaḥ |
sthāpitaśca kathaṃ dharmastanme śaṃsa yathāvidhi
||47||कथं तौ निहतौ दैत्यौ भूभारश्च कथं हृतः ।
स्थापितश्च कथं धर्मस्तन्मे शंस यथाविधि
ka uvāca
kathayāmi samāsena caritaṃ bālarūpiṇaḥ |
hṛtvā śuklasya dāridrayaṃ yadyatena kṛtaṃ mune
||48||कथयामि समासेन चरितं बालरूपिणः ।
हृत्वा शुक्लस्य दारिद्रयं यद्यतेन कृतं मुने
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe kāśirājasya svānandaprāptivarṇanaṃ (svānandaprāptasya kāśirājasya śrīgaṇeśadarhanaṃ) nāma tripañcāśattamo'dhyāyaḥ || 53 ||