phalaśruti nirūpaṇaṃ nāma pañcapañcāśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ
sūta uvāca
janmamṛtiḥ na ca syātāṃ purāṇasyāsya saṃśrayāt |
ekaśo bahuśaścet syād yadyasya śravaṇaṃ dvijāḥ
||1||जन्ममृतिः न च स्यातां पुराणस्यास्य संश्रयात् ।
एकशो बहुशश्चेत् स्याद् यद्यस्य श्रवणं द्विजाः
na śaknutāmalaṃ vaktuṃ śeṣapadmāsanāvapi |
yo dadāti kurukṣetre somasūryagrahe naraḥ
||2||न शक्नुतामलं वक्तुं शेषपद्मासनावपि ।
यो ददाति कुरुक्षेत्रे सोमसूर्यग्रहे नरः
hemabhārasahasrāṇi viprebhyo bhaktibhāvataḥ |
tadasya śravaṇāt puṇyaṃ prāpnuyād bhaktimān naraḥ
||3||हेमभारसहस्राणि विप्रेभ्यो भक्तिभावतः ।
तदस्य श्रवणात् पुण्यं प्राप्नुयाद् भक्तिमान् नरः
yajñānāṃ sāṅgajātānāṃ sarveṣāṃ dakṣiṇāvatām |
phalaṃ kastulayāmāsa purāṇaśravaṇasya ca
||4||यज्ञानां साङ्गजातानां सर्वेषां दक्षिणावताम् ।
फलं कस्तुलयामास पुराणश्रवणस्य च
purāṇaśraṇasyāsya puṇyaṃ tasmād viśeṣavat |
vratānāṃ jaladānānāṃ tatra kā gaṇanā matā
||5||पुराणश्रणस्यास्य पुण्यं तस्माद् विशेषवत् ।
व्रतानां जलदानानां तत्र का गणना मता
koṭikanyāpradānānāṃ godānānāṃ sahasraśaḥ |
tatpuṇyaṃ koṭiguṇitaṃ śravaṇādasya jāyate
||6||कोटिकन्याप्रदानानां गोदानानां सहस्रशः ।
तत्पुण्यं कोटिगुणितं श्रवणादस्य जायते
caturṇāmapi vedānāṃ sāṅgānāṃ paṭhanātsadā |
śāstrāṇāṃ vyākṛtervāpi sadā satsevanādapi
||7||चतुर्णामपि वेदानां साङ्गानां पठनात्सदा ।
शास्त्राणां व्याकृतेर्वापि सदा सत्सेवनादपि
tatpuṇyaṃ koṭiguṇitaṃ tadasya śravaṇād bhavet |
bhāratasya purāṇasya sampūrṇasya śravādapi |
yatpuṇyaṃ koṭiguṇitaṃ tadasya śravaṇād bhavet
||8||तत्पुण्यं कोटिगुणितं तदस्य श्रवणाद् भवेत् ।
भारतस्य पुराणस्य सम्पूर्णस्य श्रवादपि ।
यत्पुण्यं कोटिगुणितं तदस्य श्रवणाद् भवेत्
yasya gehe gaṇeśasya purāṇaṃ likhitaṃ bhavet |
na tatra rākṣasā bhūtāḥ pretāśca pūtanādayaḥ
||9||यस्य गेहे गणेशस्य पुराणं लिखितं भवेत् ।
न तत्र राक्षसा भूताः प्रेताश्च पूतनादयः
grahā bālagrahā naiva pīḍāṃ kurvanti karhicit |
tadgṛhaṃ hi gaṇeśena rakṣyate sarvadā svayam
||10||ग्रहा बालग्रहा नैव पीडां कुर्वन्ति कर्हिचित् ।
तद्गृहं हि गणेशेन रक्ष्यते सर्वदा स्वयम्
idaṃ purāṇaṃ śaṛṇuyāt pūjayed vā samāhitaḥ |
tasya darśanataḥ pūtā bhavanti patitā narāḥ
||11||इदं पुराणं शृणुयात् पूजयेद् वा समाहितः ।
तस्य दर्शनतः पूता भवन्ति पतिता नराः
brahmādīnāṃ munīnāṃ sa mānyo bhavati mānavaḥ |
kruddho dahet sa bhuvanaṃ tuṣṭo dadyānmahat padam
||12||ब्रह्मादीनां मुनीनां स मान्यो भवति मानवः ।
क्रुद्धो दहेत् स भुवनं तुष्टो दद्यान्महत् पदम्
aṣṭasiddhīḥ samāpnoti śravaṇātpratyahaṃ naraḥ |
na dāridrayaṃ samāpnoti na saṅkaṣṭaṃ naraḥ kvacit
||13||अष्टसिद्धीः समाप्नोति श्रवणात्प्रत्यहं नरः ।
न दारिद्रयं समाप्नोति न सङ्कष्टं नरः क्वचित्
īpsitaṃ samavāpnotī padmādīṃśca nidhīnapi |
kalpadrumaḥ kāmadhenurnidhiścintāmaṇistathā
||14||ईप्सितं समवाप्नोती पद्मादींश्च निधीनपि ।
कल्पद्रुमः कामधेनुर्निधिश्चिन्तामणिस्तथा
tasya vaśyatvamabhyeti so'pi vandyo bhavatyapi |
jāraṇaṃ māraṇaṃ stambhaṃ uccāṭanamathāpi ca
||15||तस्य वश्यत्वमभ्येति सोऽपि वन्द्यो भवत्यपि ।
जारणं मारणं स्तम्भं उच्चाटनमथापि च
asya smaraṇamātreṇa nirastaṃ syāt kṣaṇena ha |
gaṇeśanikaṭe sthitvā purāṇaṃ śaṛṇuyān naraḥ
||16||अस्य स्मरणमात्रेण निरस्तं स्यात् क्षणेन ह ।
गणेशनिकटे स्थित्वा पुराणं शृणुयान् नरः
mahāpāpād vinirmuktaḥ strībālahatyayāpi ca |
sānnidhyamāpnuyādante gaṇeśasya na saṃśayaḥ
||17||महापापाद् विनिर्मुक्तः स्त्रीबालहत्ययापि च ।
सान्निध्यमाप्नुयादन्ते गणेशस्य न संशयः
śūdro'pi madhye saṃsthāpya brāhmaṇān śaṛṇuyādidam |
krameṇa labhate varṇān vaiśyakṣatradvijāhvayān
||18||शूद्रोऽपि मध्ये संस्थाप्य ब्राह्मणान् शृणुयादिदम् ।
क्रमेण लभते वर्णान् वैश्यक्षत्रद्विजाह्वयान्
nityanaimittikarmabhyaścyuto yaḥ śaṛṇuyādidam |
karmasādguṇyamāpnoti gaṇeśasya prasādataḥ
||19||नित्यनैमित्तिकर्मभ्यश्च्युतो यः शृणुयादिदम् ।
कर्मसाद्गुण्यमाप्नोति गणेशस्य प्रसादतः
bhādre śuklacaturthyāṃ yaḥ kṛtvā mūrtiṃ mahīmayīm |
maṇḍape toraṇe ramye sampūjya paramādarāt
||20||भाद्रे शुक्लचतुर्थ्यां यः कृत्वा मूर्तिं महीमयीम् ।
मण्डपे तोरणे रम्ये सम्पूज्य परमादरात्
purāṇaṃ śaṛṇuyāt sadyastasya tuṣṭo vināyakaḥ |
dadāti nikhilān kāmānante mokṣaṃ ca vighnapaḥ
||21||पुराणं शृणुयात् सद्यस्तस्य तुष्टो विनायकः ।
ददाति निखिलान् कामानन्ते मोक्षं च विघ्नपः
stotrāṇyatra ca yāvanti tāvanti pratyahaṃ naraḥ |
paṭhate yadi yo bhaktyā sa siddhaḥ syānna saṃśayaḥ
||22||स्तोत्राण्यत्र च यावन्ति तावन्ति प्रत्यहं नरः ।
पठते यदि यो भक्त्या स सिद्धः स्यान्न संशयः
asādhyamapi yat kiñcit teṣāṃ pāṭhāllabhennaraḥ |
anuṣṭhānavidhānena māsamātraṃ japettu yaḥ
||23||असाध्यमपि यत् किञ्चित् तेषां पाठाल्लभेन्नरः ।
अनुष्ठानविधानेन मासमात्रं जपेत्तु यः
brāhmaṇān bhojayed bhaktyā so'pi tanmayatāmiyāt |
ṛṣaya ūcuḥ |
kathamasya śravāt puṇyaṃ kena prāptaṃ purā'nagha
||24||ब्राह्मणान् भोजयेद् भक्त्या सोऽपि तन्मयतामियात् ।
ऋषय ऊचुः ।
कथमस्य श्रवात् पुण्यं केन प्राप्तं पुराऽनघ
tannaḥ śaṃsa mahābhāga pṛcchatāṃ sūtanandana |
sūta uvāca |
śaṛṇvantu munayaḥ pūrvaṃ kaścinmūko'bhavanmuniḥ
||25||तन्नः शंस महाभाग पृच्छतां सूतनन्दन ।
सूत उवाच ।
शृण्वन्तु मुनयः पूर्वं कश्चिन्मूकोऽभवन्मुनिः
brahmalokaṃ gato'kasmāllomaśo'pi yadṛcchayā |
namaskṛtya ca lokeśamupaviṣṭastadājñayā
||26||ब्रह्मलोकं गतोऽकस्माल्लोमशोऽपि यदृच्छया ।
नमस्कृत्य च लोकेशमुपविष्टस्तदाज्ञया
pūjitaḥ parayā bhaktyā lomaśo'thābravīd vidhim |
lomaśa uvāca |
vyāsāya kathitaṃ deva purāṇaṃ puṇyavardhanam
||27||पूजितः परया भक्त्या लोमशोऽथाब्रवीद् विधिम् ।
लोमश उवाच ।
व्यासाय कथितं देव पुराणं पुण्यवर्धनम्
gaṇeśasya mahābhāga tanme vaktumihārhasi |
brahmovāca |
śaṛṇu lomaśa yatnena sarvapāpaharaṃ śubham
||28||गणेशस्य महाभाग तन्मे वक्तुमिहार्हसि ।
ब्रह्मोवाच ।
शृणु लोमश यत्नेन सर्वपापहरं शुभम्
purāṇaṃ hi gaṇeśasya kāmamokṣapradaṃ nṛṇām |
sūta uvāca |
tataḥ sa kathayāmāsa brahmā svīyena yāmataḥ
||29||पुराणं हि गणेशस्य काममोक्षप्रदं नृणाम् ।
सूत उवाच ।
ततः स कथयामास ब्रह्मा स्वीयेन यामतः
lomaśāya gaṇeśasya purāṇaṃ kāmamokṣadam |
mūkena nādalubdhena śrutaṃ bhaktyā'khilaṃ tu tat
||30||लोमशाय गणेशस्य पुराणं काममोक्षदम् ।
मूकेन नादलुब्धेन श्रुतं भक्त्याऽखिलं तु तत्
tataḥ sa vāgīśvaravat provāca bhāratīṃ muniḥ |
adhītya pāṭhataḥ kṛtvā śrāvayāmāsa cetarān
||31||ततः स वागीश्वरवत् प्रोवाच भारतीं मुनिः ।
अधीत्य पाठतः कृत्वा श्रावयामास चेतरान्
bhuktvā bhogān yathā kāmān putrān pautrānavāpya ca |
ante jagāma paramaṃ dhāma gāṇeśvaraṃ śubham
||32||भुक्त्वा भोगान् यथा कामान् पुत्रान् पौत्रानवाप्य च ।
अन्ते जगाम परमं धाम गाणेश्वरं शुभम्
punaḥ śaṛṇvantu munaya itihāsaṃ purātanam |
ikṣvākukulasambhūto rājā śuddhātmakaḥ śuciḥ
||33||पुनः शृण्वन्तु मुनय इतिहासं पुरातनम् ।
इक्ष्वाकुकुलसम्भूतो राजा शुद्धात्मकः शुचिः
yajvā dānaprado nityaṃ svādhyāyaparamo'rihā |
ākhyātā sarvadharmāṇāṃ prajānāṃ pālane rataḥ |
ṣaṣṭhāṃśabhāgī lokānāṃ mānyaḥ priyataro'pi ca
||34||यज्वा दानप्रदो नित्यं स्वाध्यायपरमोऽरिहा ।
आख्याता सर्वधर्माणां प्रजानां पालने रतः ।
षष्ठांशभागी लोकानां मान्यः प्रियतरोऽपि च
vikhyātaḥ triṣu lokeṣu goptā saṃvaraṇābhidhaḥ |
anapatyaḥ sa putrārthe putrīyāmiṣṭimāharat
||35||विख्यातः त्रिषु लोकेषु गोप्ता संवरणाभिधः ।
अनपत्यः स पुत्रार्थे पुत्रीयामिष्टिमाहरत्
sāṅgāṃ sadakṣiṇāmannadānaiḥ suvihitāṃ tataḥ |
na lebhe santatiṃ rājā harivaṃśamathāśaṛṇot
||36||साङ्गां सदक्षिणामन्नदानैः सुविहितां ततः ।
न लेभे सन्ततिं राजा हरिवंशमथाशृणोत्
pūjayitvā dvijānante vācakaṃ paritoṣya ca |
vastradhenuhiraṇyādyai ratnamūlaphalādibhiḥ
||37||पूजयित्वा द्विजानन्ते वाचकं परितोष्य च ।
वस्त्रधेनुहिरण्याद्यै रत्नमूलफलादिभिः
tato'pi nābhavat putro daivānmūkastu tadgṛham |
samāyātastu vikhyāto gaṇeśākhyapurāṇavit
||38||ततोऽपि नाभवत् पुत्रो दैवान्मूकस्तु तद्गृहम् ।
समायातस्तु विख्यातो गणेशाख्यपुराणवित्
sthāpitaḥ prārthayitvā ca rājñā saṃvaraṇena saḥ |
śrutvā purāṇaṃ tadvaktrādgaṇeśākhyaṃ mudā nṛpaḥ
||39||स्थापितः प्रार्थयित्वा च राज्ञा संवरणेन सः ।
श्रुत्वा पुराणं तद्वक्त्राद्गणेशाख्यं मुदा नृपः
tadante toṣayāmāsa mūkaṃ taṃ dvijapuṅgavam |
ratnamuktāphalairvastrairbhūṣaṇairhemanirmitaiḥ
||40||तदन्ते तोषयामास मूकं तं द्विजपुङ्गवम् ।
रत्नमुक्ताफलैर्वस्त्रैर्भूषणैर्हेमनिर्मितैः
lebhe tataḥ kumāraṃ sa gaṇeśe tatparo'bhavat |
bhuktvānekasukhān prāpa gāṇeśaṃ padamuttamam
||41||लेभे ततः कुमारं स गणेशे तत्परोऽभवत् ।
भुक्त्वानेकसुखान् प्राप गाणेशं पदमुत्तमम्
bhaginī tasya vandhyāsīt triṃśadvarṣā rajasvalā |
yathākālaṃ bhavatyeva śrutvā tasyātha santatim
||42||भगिनी तस्य वन्ध्यासीत् त्रिंशद्वर्षा रजस्वला ।
यथाकालं भवत्येव श्रुत्वा तस्याथ सन्ततिम्
gaṇeśākhyapurāṇasya śravājjātāṃ ca taṃ munim |
ākārya pariśuśrāva purāṇaṃ tanmukhācchubham
||43||गणेशाख्यपुराणस्य श्रवाज्जातां च तं मुनिम् ।
आकार्य परिशुश्राव पुराणं तन्मुखाच्छुभम्
lebhe putraṃ mahāśūraṃ gaṇeśabhajane ratā |
putrān pautrān samāvāpya bhuktvā bhogānmanoharān
||44||लेभे पुत्रं महाशूरं गणेशभजने रता ।
पुत्रान् पौत्रान् समावाप्य भुक्त्वा भोगान्मनोहरान्
jagāma sā gaṇeśasya nijadhāmāvasānataḥ |
sagarasya tu putrāṇāmekaḥ paṅgurabhūtsutaḥ
||45||जगाम सा गणेशस्य निजधामावसानतः ।
सगरस्य तु पुत्राणामेकः पङ्गुरभूत्सुतः
tenāpīdaṃ śrutaṃ puṇyaṃ purāṇaṃ lomaśātpurā |
bhaktyā dvādaśavarṣeṇa vinītenātha bhaktitaḥ
||46||तेनापीदं श्रुतं पुण्यं पुराणं लोमशात्पुरा ।
भक्त्या द्वादशवर्षेण विनीतेनाथ भक्तितः
santoṣya lomaśaṃ dravyaistatoṅghri samavāpa saḥ |
vijayaṃ puṣṭimāyuṣyaṃ prāṇānte dhāmatatparaḥ
||47||सन्तोष्य लोमशं द्रव्यैस्ततोङ्घ्रि समवाप सः ।
विजयं पुष्टिमायुष्यं प्राणान्ते धामतत्परः
aṣṭādaśapurāṇānāṃ śravaṇe yatphalaṃ labhet |
tadekasya purāṇasya gaṇeśasya śruterbhavet
||48||अष्टादशपुराणानां श्रवणे यत्फलं लभेत् ।
तदेकस्य पुराणस्य गणेशस्य श्रुतेर्भवेत्
kākavandhyā bahusutā śravaṇādasya jāyate |
sravadgarbhā bhavedviprā dṛḍhagarbhā bhavatyapi
||49||काकवन्ध्या बहुसुता श्रवणादस्य जायते ।
स्रवद्गर्भा भवेद्विप्रा दृढगर्भा भवत्यपि
mūko vāgīśatāṃ yāti śravaṇānmunipuṅgavāḥ |
vedādhyayanasampanno mānyo'pi dvijapuṅgavaḥ
||50||मूको वागीशतां याति श्रवणान्मुनिपुङ्गवाः ।
वेदाध्ययनसम्पन्नो मान्योऽपि द्विजपुङ्गवः
śudro vaiśyatvamāpnoti vaiśyaḥ kṣatriyatāmiyāt |
kṣatriyo dvijatāṃ yāti smaraṇādapyamuṣya hi
||51||शुद्रो वैश्यत्वमाप्नोति वैश्यः क्षत्रियतामियात् ।
क्षत्रियो द्विजतां याति स्मरणादप्यमुष्य हि
kanyā tu labhate cāsyāpyekādhyāyasya saṃśravāt |
gaṇavantaṃ kulīnaṃ ca patiṃ sādhuṃ dhanānvitam
||52||कन्या तु लभते चास्याप्येकाध्यायस्य संश्रवात् ।
गणवन्तं कुलीनं च पतिं साधुं धनान्वितम्
jātyandho labhate dṛṣṭiṃ purāṇasyāsya saṃśrayāt |
sarvatīrtheṣu yaḥ snāyād daddād dānāni sarvaśaḥ
||53||जात्यन्धो लभते दृष्टिं पुराणस्यास्य संश्रयात् ।
सर्वतीर्थेषु यः स्नायाद् दद्दाद् दानानि सर्वशः
tatphalaṃ samavāpnoti bhaktyā yaḥ śaṛṇuyādidam |
pañcāgnisādhanaṃ grīṣme hemante jalavāsanam
||54||तत्फलं समवाप्नोति भक्त्या यः शृणुयादिदम् ।
पञ्चाग्निसाधनं ग्रीष्मे हेमन्ते जलवासनम्
varṣāsvākāśavāsaṃ yaḥ kurute bahuvatsaram |
tatphalaṃ prāpnuyānmartyaḥ saṃśrute'dhyāyapañcake
||55||वर्षास्वाकाशवासं यः कुरुते बहुवत्सरम् ।
तत्फलं प्राप्नुयान्मर्त्यः संश्रुतेऽध्यायपञ्चके
agnihotraṃ sadā yastu sevate bhaktimān naraḥ |
tatphalaṃ hi purāṇasya śravaṇādasya jāyate
||56||अग्निहोत्रं सदा यस्तु सेवते भक्तिमान् नरः ।
तत्फलं हि पुराणस्य श्रवणादस्य जायते
ekāṅguṣṭhena yastiṣṭhed varṣāṇāmayutaṃ naraḥ |
daśādhyāyaśruterasya purāṇasya tathā phalam
||57||एकाङ्गुष्ठेन यस्तिष्ठेद् वर्षाणामयुतं नरः ।
दशाध्यायश्रुतेरस्य पुराणस्य तथा फलम्
labhate mānavo bhaktyā niścitaṃ nātra saṃśayaḥ |
ājanmamaraṇānnityaṃ śaṛṇuyānmānavo bhuvi
||58||लभते मानवो भक्त्या निश्चितं नात्र संशयः ।
आजन्ममरणान्नित्यं शृणुयान्मानवो भुवि
purāṇaṃ tu gaṇeśasya cakravartī bhavet tu saḥ |
ājanmamaraṇād yastu kāśīvāsaṃ karoti yaḥ
||59||पुराणं तु गणेशस्य चक्रवर्ती भवेत् तु सः ।
आजन्ममरणाद् यस्तु काशीवासं करोति यः
tatpuṇyaṃ labhate martyo gaṇeśasya purāṇataḥ |
sahasraṃ māghamāsān yaḥ prayāge snāti mānavaḥ
||60||तत्पुण्यं लभते मर्त्यो गणेशस्य पुराणतः ।
सहस्रं माघमासान् यः प्रयागे स्नाति मानवः
tatphalaṃ labhate martyaḥ purāṇasyāsya saṃśravāt |
gomatīsaṅgame tadvat snānaṃ bhaktyā karoti yaḥ
||61||तत्फलं लभते मर्त्यः पुराणस्यास्य संश्रवात् ।
गोमतीसङ्गमे तद्वत् स्नानं भक्त्या करोति यः
tatphalaṃ koṭiguṇitaṃ labhate cāsya saṃśravāt |
gaṇeśasya purāṇaṃ yaḥ śaṛṇuyād bhaktimānnaraḥ
||62||तत्फलं कोटिगुणितं लभते चास्य संश्रवात् ।
गणेशस्य पुराणं यः शृणुयाद् भक्तिमान्नरः
na bhayaṃ tasya śūlāt tu vajrācca cakricakrataḥ |
idaṃ vaḥ kathitaṃ sarvaṃ purāṇaṃ ca savistaram
||63||न भयं तस्य शूलात् तु वज्राच्च चक्रिचक्रतः ।
इदं वः कथितं सर्वं पुराणं च सविस्तरम्
sampūrṇo mahimā vaktuṃ na śakyo varṣakoṭibhiḥ |
brahmaṇā ṣaṇmukhenāpi śeṣeṇāpi munīśvarāḥ
||64||सम्पूर्णो महिमा वक्तुं न शक्यो वर्षकोटिभिः ।
ब्रह्मणा षण्मुखेनापि शेषेणापि मुनीश्वराः
yuṣmābhiḥ paripṛṣṭaṃ yat sarvapāpapraṇāśanam |
sarvaṃ kāmapradaṃ bhuktimuktidaṃ puṇyavardhanam
||65||युष्माभिः परिपृष्टं यत् सर्वपापप्रणाशनम् ।
सर्वं कामप्रदं भुक्तिमुक्तिदं पुण्यवर्धनम्
gaṇeśasya pareśasya nānālīlādharasya ca |
vaktṛśrotroraghaharaṃ kimanyacchrotumicchatha
||66||गणेशस्य परेशस्य नानालीलाधरस्य च ।
वक्तृश्रोत्रोरघहरं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छथ
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe phalaśrutinirūpaṇaṃ nāma pañcapañcāśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ || 155 ||
śrīgajānanārpaṇamastu || śubhaṃ bhavatu || iti śrīgaṇeśapurāṇaṃ samāptam | (Continued from the first part upāsanākhaṇḍam in a separate file.) Proofread by Manish Gavkar ``` % Text title : Ganesha Puranam 2 Uttarakhandam or Kridakhandam % File name : gaNeshapurANam2.itx % itxtitle : gaNeshapurANam 2 uttarakhaNDaM athavA krIDAkhaNDam % engtitle : Ganesha Puranam 2 uttarakhaNDaM or krIDAkhaNDam % Category : purANa, ganesha % Location : doc_purana % Sublocation : purANa % Language : Sanskrit % Subject : philosophy/hinduism/religion % Proofread by : Manish Gavkar % Indexextra : (Scans 1, 2, 3, 4, 5, Hindi, Thesis 1, 2, TOC, Analysis) % Latest update : March 20, 2025 % Send corrections to : sanskrit at cheerful dot c om % Site access : https://sanskritdocuments.org ```