surardhivarapradānaṃ nāmāṣṭasaptatitamo'dhyāyaḥ
ka uvāca
sarve nigṛhitā devāḥ sindhunā prabhaviṣṇunā |
tasyaiva ca vadhopāyaṃ cintayāmāsurutsukāḥ
||1||सर्वे निगृहिता देवाः सिन्धुना प्रभविष्णुना ।
तस्यैव च वधोपायं चिन्तयामासुरुत्सुकाः
hariruvāca
sarveṣāṃ sammataṃ jñātvā kartavyaḥ kāryaniścayaḥ |
tasmāt sarve bruvantvadya mataṃ yasya yathā bhavet
||2||सर्वेषां सम्मतं ज्ञात्वा कर्तव्यः कार्यनिश्चयः ।
तस्मात् सर्वे ब्रुवन्त्वद्य मतं यस्य यथा भवेत्
ka uvāca
iti śakravacaḥ śrutvā'buvan brahmādayaḥ surāḥ |
īśvaraḥ sarvakartā'sti sa kalyāṇaṃ kariṣyati
||3||इति शक्रवचः श्रुत्वाऽबुवन् ब्रह्मादयः सुराः ।
ईश्वरः सर्वकर्ताऽस्ति स कल्याणं करिष्यति
sa yena tuṣyate devaḥ sa upāyo vidhīyatām |
sa enaṃ paribhūtvaiva naḥ padāni pradāsyati
||4||स येन तुष्यते देवः स उपायो विधीयताम् ।
स एनं परिभूत्वैव नः पदानि प्रदास्यति
tato vaktṛpradhāno'sau bṛhaspatirabhāṣata |
svalpayā pūjayā sadyaḥ prasanno jāyate vibhuḥ
||5||ततो वक्तृप्रधानोऽसौ बृहस्पतिरभाषत ।
स्वल्पया पूजया सद्यः प्रसन्नो जायते विभुः
carācaraguruḥ sadyaḥ sarvaiḥ prārthyo'surāntakaḥ |
devā ūcuḥ |
ko devaḥ prārthanīyaste mato vācaspate vada
||6||चराचरगुरुः सद्यः सर्वैः प्रार्थ्योऽसुरान्तकः ।
देवा ऊचुः ।
को देवः प्रार्थनीयस्ते मतो वाचस्पते वद
tasya tuṣṭiṃ kariṣyāmaḥ svapadaprāptaye'khilāḥ |
gururuvāca |
sṛjate pāti yo viśvaṃ hanti rūpatrayātmakaḥ
||7||तस्य तुष्टिं करिष्यामः स्वपदप्राप्तयेऽखिलाः ।
गुरुरुवाच ।
सृजते पाति यो विश्वं हन्ति रूपत्रयात्मकः
abījo bījabhūtaścāśeṣavācāmagocaraḥ |
nityo brahmamayo jyotiḥ svarūpaḥ śāstragocaraḥ
||8||अबीजो बीजभूतश्चाशेषवाचामगोचरः ।
नित्यो ब्रह्ममयो ज्योतिः स्वरूपः शास्त्रगोचरः
anādimadhyanidhano nirguṇo yo nirāmayaḥ |
bahurūpaikarūpaśca yasya nāmākhilā janāḥ
||9||अनादिमध्यनिधनो निर्गुणो यो निरामयः ।
बहुरूपैकरूपश्च यस्य नामाखिला जनाः
gṛhītvā sarvakāryeṣu siddhiṃ yānti nijepsitām |
saṅkaṣṭaṃ harate bhaktyā pūjitaḥ sa vināyakaḥ
||10||गृहीत्वा सर्वकार्येषु सिद्धिं यान्ति निजेप्सिताम् ।
सङ्कष्टं हरते भक्त्या पूजितः स विनायकः
ārādhayantu sarve taṃ sa vaḥ siddhiṃ vidhāsyati |
māghasya kṛṣṇapakṣo'yaṃ sampravṛtto'dhunā surāḥ
||11||आराधयन्तु सर्वे तं स वः सिद्धिं विधास्यति ।
माघस्य कृष्णपक्षोऽयं सम्प्रवृत्तोऽधुना सुराः
caturthī bhaumayuktā'sya priyā vighnaharasya ha |
sa eva prakaṭībhūya dāsyate svampadāni vaḥ
||12||चतुर्थी भौमयुक्ताऽस्य प्रिया विघ्नहरस्य ह ।
स एव प्रकटीभूय दास्यते स्वम्पदानि वः
sindhuṃ sa sannihatyaiva nātra kāryā vicāraṇā |
yad yat kāmayate yo yastat tatsarvaṃ pradāsyati
||13||सिन्धुं स सन्निहत्यैव नात्र कार्या विचारणा ।
यद् यत् कामयते यो यस्तत् तत्सर्वं प्रदास्यति
devā ūcuḥ
samyaguktaṃ gurovākyaṃ yena tṛptāvayaṃ mune |
mahāsrotovahānnastvaṃ karṇadhāro'sisāmpratam
||14||सम्यगुक्तं गुरोवाक्यं येन तृप्तावयं मुने ।
महास्रोतोवहान्नस्त्वं कर्णधारोऽसिसाम्प्रतम्
kaḥ uvāca
nataste śakravaruṇakuberamadhusūdanāḥ |
gurubhaumaśaśīnāśca yamāgnyanilakādayaḥ
||15||नतस्ते शक्रवरुणकुबेरमधुसूदनाः ।
गुरुभौमशशीनाश्च यमाग्न्यनिलकादयः
pañcāmṛtaṃ gandhamālyaṃ śamīdūrvāśca pallavān |
phalānyaraṇyajātāni vividhāni ca mṛttikāḥ
||16||पञ्चामृतं गन्धमाल्यं शमीदूर्वाश्च पल्लवान् ।
फलान्यरण्यजातानि विविधानि च मृत्तिकाः
aśarkarāḥ samādāya gaṇḍakīṃ tāṃ nadīṃ yayuḥ |
maṇḍapaṃ vipulaṃ kṛtvā bhaṅktvā vṛkṣānanekaśaḥ
||17||अशर्कराः समादाय गण्डकीं तां नदीं ययुः ।
मण्डपं विपुलं कृत्वा भङ्क्त्वा वृक्षाननेकशः
latābhiḥ kadalīstambhaiḥ succhāyaṃ ca suśītalam |
snātvā nityakriyāḥ kṛtvā mūrtīṃścakruḥ suśobhanā
||18||लताभिः कदलीस्तम्भैः सुच्छायं च सुशीतलम् ।
स्नात्वा नित्यक्रियाः कृत्वा मूर्तींश्चक्रुः सुशोभना
siṃhārūḍhā daśabhujā daśāyudhavirājitāḥ |
vaināyakīḥ karikarā nānābhūṣāvirājitāḥ
||19||सिंहारूढा दशभुजा दशायुधविराजिताः ।
वैनायकीः करिकरा नानाभूषाविराजिताः
siddhibuddhiyutāḥ pārśve kirīṭakuṇḍalojvalāḥ |
pītavastraparīdhānāḥ sarpabhūṣāvirājitāḥ |
tasminmaṇḍapamadhye tāḥ sthāpayitvā yathāvidhi |
pupūjuḥ parayā bhaktyā ṣoḍaśairupacārakaiḥ
||20||सिद्धिबुद्धियुताः पार्श्वे किरीटकुण्डलोज्वलाः ।
पीतवस्त्रपरीधानाः सर्पभूषाविराजिताः ।
तस्मिन्मण्डपमध्ये ताः स्थापयित्वा यथाविधि ।
पुपूजुः परया भक्त्या षोडशैरुपचारकैः
pañcāmṛtaiḥ śuddhajalairvastragandhādidīpakaiḥ |
naivedyairvividhaścaiva phalairārārtikaḥ śubhaiḥ
||21||पञ्चामृतैः शुद्धजलैर्वस्त्रगन्धादिदीपकैः ।
नैवेद्यैर्विविधश्चैव फलैरारार्तिकः शुभैः
evaṃ sampūjya te mantraṃ jepuḥ savitṛtuṣṭaye |
astaṃ yāte savitari sandhyāṃ kṛtvā'stuvanvibhum
||22||एवं सम्पूज्य ते मन्त्रं जेपुः सवितृतुष्टये ।
अस्तं याते सवितरि सन्ध्यां कृत्वाऽस्तुवन्विभुम्
sarve ūcuḥ
dīnanātha dayāsindho yogihṛtpadmasaṃsthita |
anādimadhyarahitasvarūpāya namo namaḥ
||23||दीननाथ दयासिन्धो योगिहृत्पद्मसंस्थित ।
अनादिमध्यरहितस्वरूपाय नमो नमः
jagadbhāsa cidābhāsa jñānagamya namo namaḥ |
munimānasaviṣṭāya namo daityavighātine
||24||जगद्भास चिदाभास ज्ञानगम्य नमो नमः ।
मुनिमानसविष्टाय नमो दैत्यविघातिने
trilokeśa guṇātīta guṇakṣobha nabho namaḥ |
trailokyapālana vibho viśvavyāpin namo namaḥ
||25||त्रिलोकेश गुणातीत गुणक्षोभ नभो नमः ।
त्रैलोक्यपालन विभो विश्वव्यापिन् नमो नमः
māyātītāya bhaktānāṃ kāmapūrāya te namaḥ |
somasūryāgninetrāya namo viśvambharāya te
||26||मायातीताय भक्तानां कामपूराय ते नमः ।
सोमसूर्याग्निनेत्राय नमो विश्वम्भराय ते
ameyaśaktaye tubhyaṃ namaste candramaulaye |
candragaurāya śuddhāya śuddhajñānakṛte namaḥ
||27||अमेयशक्तये तुभ्यं नमस्ते चन्द्रमौलये ।
चन्द्रगौराय शुद्धाय शुद्धज्ञानकृते नमः
ka uvāca
evaṃ stuvatsu deveṣu tejorāśirabhūtpuraḥ |
sarve hatadṛśo devā vismitā abhavam̐stadā
||28||एवं स्तुवत्सु देवेषु तेजोराशिरभूत्पुरः ।
सर्वे हतदृशो देवा विस्मिता अभवँस्तदा
tatastatkṛpayā devaḥ saumyatejā ajāyata |
tataste dadṛśurdaivaṃ siṃhārūḍhaṃ vināyakam
||29||ततस्तत्कृपया देवः सौम्यतेजा अजायत ।
ततस्ते ददृशुर्दैवं सिंहारूढं विनायकम्
daśāyudhadharaṃ tāvadbhujaṃ divyakirīṭinam |
nānābhūṣābhirāmaṃ ca muktādāmavibhūṣitam
||30||दशायुधधरं तावद्भुजं दिव्यकिरीटिनम् ।
नानाभूषाभिरामं च मुक्तादामविभूषितम्
divyagandhānulepāḍhyaṃ vyālabaddhodaraṃ vibhum |
kṣudraghaṇṭākvaṇatpādaṃ kastūrītilakojjvalam
||31||दिव्यगन्धानुलेपाढ्यं व्यालबद्धोदरं विभुम् ।
क्षुद्रघण्टाक्वणत्पादं कस्तूरीतिलकोज्ज्वलम्
evaṃ dṛṣṭvā surā devaṃ namaskṛtyocire tadā ||
yaścintito gurorvākyāt sa evāyaṃ vināyakaḥ
||32||एवं दृष्ट्वा सुरा देवं नमस्कृत्योचिरे तदा ॥
यश्चिन्तितो गुरोर्वाक्यात् स एवायं विनायकः
sa eva dṛṣṭaḥ sākṣāt tu vāṅmano'gocaro vibhuḥ |
janma dhanyaṃ dṛśirdhanyā tapodānaṃ ca naḥ surāḥ
||33||स एव दृष्टः साक्षात् तु वाङ्मनोऽगोचरो विभुः ।
जन्म धन्यं दृशिर्धन्या तपोदानं च नः सुराः
tata ūce surān devastṛpto'haṃ bhavatāṃ stavaiḥ ||
pūjayācaiva bhaktyā ca saṅkaṣṭīvratato'pica
||34||तत ऊचे सुरान् देवस्तृप्तोऽहं भवतां स्तवैः ॥
पूजयाचैव भक्त्या च सङ्कष्टीव्रततोऽपिच
saṅkaṣṭaharametacca stotraṃ khyātaṃ bhaviṣyati |
yaḥ paṭhetprayato nityaṃ sa me mānyo bhavetsurāḥ
||35||सङ्कष्टहरमेतच्च स्तोत्रं ख्यातं भविष्यति ।
यः पठेत्प्रयतो नित्यं स मे मान्यो भवेत्सुराः
tasya darśanataḥ sarve naśyeyuryakṣarākṣasāḥ |
bhogānbhunakti vividhānante mokṣapadaṃ labhet
||36||तस्य दर्शनतः सर्वे नश्येयुर्यक्षराक्षसाः ।
भोगान्भुनक्ति विविधानन्ते मोक्षपदं लभेत्
śaṛṇvantu me punarvākyaṃ sindhudaityena pīḍitāḥ |
śaraṇaṃ me prapannāśca yajñavedāvivarjitāḥ
||37||शृण्वन्तु मे पुनर्वाक्यं सिन्धुदैत्येन पीडिताः ।
शरणं मे प्रपन्नाश्च यज्ञवेदाविवर्जिताः
niruddhā gaṇḍakīdeśe svadhāsvāhāvivarjitāḥ |
tato hyasya vadhaṃ kartumavatārāntaraṃ mama
||38||निरुद्धा गण्डकीदेशे स्वधास्वाहाविवर्जिताः ।
ततो ह्यस्य वधं कर्तुमवतारान्तरं मम
girijāyā gṛhe devā bhaviṣyāmi ca sāmpratam |
mayūreśvaranāmnā'haṃ khyātiṃ yāsye tadā ca vaḥ
||39||गिरिजाया गृहे देवा भविष्यामि च साम्प्रतम् ।
मयूरेश्वरनाम्नाऽहं ख्यातिं यास्ये तदा च वः
padānāmāśramāṇāṃ ca prāptiḥ sindhau hate mayā |
bhaviṣyati na sandeha yataḥ kṛtayuge surāḥ
||40||पदानामाश्रमाणां च प्राप्तिः सिन्धौ हते मया ।
भविष्यति न सन्देह यतः कृतयुगे सुराः
siṃhārūḍho daśabhujastejorūpī vināyakaḥ |
ṣaḍbhujaḥ śaśivarṇaśca tretāyāṃ barhivāhanaḥ
||41||सिंहारूढो दशभुजस्तेजोरूपी विनायकः ।
षड्भुजः शशिवर्णश्च त्रेतायां बर्हिवाहनः
mayūreśvaranāmā ca dvāpare raktavarṇavān |
caturbāhurākhuvāho bhūtvā cāhaṃ gajānanaḥ
||42||मयूरेश्वरनामा च द्वापरे रक्तवर्णवान् ।
चतुर्बाहुराखुवाहो भूत्वा चाहं गजाननः
tataḥ kaliyuge prāpte śyāmavarṇo dṛṣanmayaḥ |
dhūmaketuriti khyāto bhaviṣyāmi surā aham
||43||ततः कलियुगे प्राप्ते श्यामवर्णो दृषन्मयः ।
धूमकेतुरिति ख्यातो भविष्यामि सुरा अहम्
śīghrameva kariṣyāmi bhavatāṃ vāñchitaṃ surāḥ |
ka uvāca |
evaṃ nivedya tān devastatraivā'ntardadhe vibhuḥ
||44||शीघ्रमेव करिष्यामि भवतां वाञ्छितं सुराः ।
क उवाच ।
एवं निवेद्य तान् देवस्तत्रैवाऽन्तर्दधे विभुः
ānandaṃ ca surā prāpuḥ svakārya kṛtaniścayāḥ |
ya idaṃ paramākhyānaṃ śaṛṇuyācchrāvayecca yaḥ
||45||आनन्दं च सुरा प्रापुः स्वकार्य कृतनिश्चयाः ।
य इदं परमाख्यानं शृणुयाच्छ्रावयेच्च यः
paṭhecca parayā bhaktyā dhyātvā devaṃ vināyakam |
sarvān kāmānavāpnoti pretya brahmamayo bhavet
||46||पठेच्च परया भक्त्या ध्यात्वा देवं विनायकम् ।
सर्वान् कामानवाप्नोति प्रेत्य ब्रह्ममयो भवेत्
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe surarddhivarapradānaṃ nāmāṣṭasaptatitamo'dhyāyaḥ || 78 ||