vināyakārbhāvonāma ṣaṣṭho'dhyāyaḥ
bhṛguruvāca
atha sā medinī duṣṭadaityabhāraprapīḍitā |
veṣāntaraṃ samasthāya jagāma kamalāsanam
||1||अथ सा मेदिनी दुष्टदैत्यभारप्रपीडिता ।
वेषान्तरं समस्थाय जगाम कमलासनम्
dīnā hastāñjaliṃ baddhavā jagāda padmasambhavam |
bhūmiruvāca |
jātā'haṃ malinā dīnā hīnā yajñavratādibhiḥ
||2||दीना हस्ताञ्जलिं बद्धवा जगाद पद्मसम्भवम् ।
भूमिरुवाच ।
जाताऽहं मलिना दीना हीना यज्ञव्रतादिभिः
sthānabhraṣṭāstathā devāḥ sendrāḥ sarṣigaṇā vidhe |
atibhārā'tisantaptā kaṃ tvā'haṃ śaraṇaṃ gatā
||3||स्थानभ्रष्टास्तथा देवाः सेन्द्राः सर्षिगणा विधे ।
अतिभाराऽतिसन्तप्ता कं त्वाऽहं शरणं गता
yenopāyena duṣṭānāṃ nāśaḥ syāt tadvidhīyatām |
no ced rasātalaṃ yāsye saparvatajanākulā
||4||येनोपायेन दुष्टानां नाशः स्यात् तद्विधीयताम् ।
नो चेद् रसातलं यास्ये सपर्वतजनाकुला
bhṛguruvāca
iti vākyaṃ dharitryāḥ sa śrutvā kastāmathābravīt |
ahaṃ sarve lokapālā indrādyā devatāgaṇāḥ
||5||इति वाक्यं धरित्र्याः स श्रुत्वा कस्तामथाब्रवीत् ।
अहं सर्वे लोकपाला इन्द्राद्या देवतागणाः
ṛṣayo'pi svadhāsvāhārahitā duḥkhitābhṛśam |
bhraṣṭasthānā bhraṣṭamantrā bhraṣṭācārā yathālaye
||6||ऋषयोऽपि स्वधास्वाहारहिता दुःखिताभृशम् ।
भ्रष्टस्थाना भ्रष्टमन्त्रा भ्रष्टाचारा यथालये
sarve vayaṃ prārthayāmo devadevaṃ vināyakam |
brahmarūpaṃ nirākāraṃ jagatkāraṇakāraṇam
||7||सर्वे वयं प्रार्थयामो देवदेवं विनायकम् ।
ब्रह्मरूपं निराकारं जगत्कारणकारणम्
yadā sākāratāṃ yāyāllokānāṃ daivayogataḥ |
tadā śaṃ sarvalokānāṃ syāt tavāpi vasundhare
||8||यदा साकारतां यायाल्लोकानां दैवयोगतः ।
तदा शं सर्वलोकानां स्यात् तवापि वसुन्धरे
bhṛguruvāca
ityuktvā tuṣṭuvurdevaṃ brahmādyarṣigaṇā mudā |
nirākāraṃ ca sākāraṃ baddhāñjalipuṭāstadā
||9||इत्युक्त्वा तुष्टुवुर्देवं ब्रह्माद्यर्षिगणा मुदा ।
निराकारं च साकारं बद्धाञ्जलिपुटास्तदा
namo namaste'khila lokanātha namo namaste'khila lokadhāman |
namo namaste'khilalokakārin namo namaste'khilalokahārin
||10||नमो नमस्तेऽखिल लोकनाथ नमो नमस्तेऽखिल लोकधामन् ।
नमो नमस्तेऽखिललोककारिन् नमो नमस्तेऽखिललोकहारिन्
namo namaste suraśatrunāśa namo namaste hṛtabhaktapoṣa |
namo namaste nijabhaktipoṣa namo namaste laghubhaktitoṣa
||11||नमो नमस्ते सुरशत्रुनाश नमो नमस्ते हृतभक्तपोष ।
नमो नमस्ते निजभक्तिपोष नमो नमस्ते लघुभक्तितोष
nirākṛte nityanirastamāya parātparabrahmamayasvarūpa |
kṣarākṣarātīta guṇairvihīna dīnānukampin bhagavan namaste
||12||निराकृते नित्यनिरस्तमाय परात्परब्रह्ममयस्वरूप ।
क्षराक्षरातीत गुणैर्विहीन दीनानुकम्पिन् भगवन् नमस्ते
nirāmayāyākhilakāmapūra |
nirañjanāyākhiladaityadārin |
nityāya satyāya paropakārin samāya sarvatra namo namaste
||13||निरामयायाखिलकामपूर ।
निरञ्जनायाखिलदैत्यदारिन् ।
नित्याय सत्याय परोपकारिन् समाय सर्वत्र नमो नमस्ते
evaṃ stutvā punaḥ procurdevadevaṃ vināyakam |
te sarve munayo devā vivhalā bhṛśaduḥkhitāḥ
||14||एवं स्तुत्वा पुनः प्रोचुर्देवदेवं विनायकम् ।
ते सर्वे मुनयो देवा विव्हला भृशदुःखिताः
hāhābhūtaṃ jagatsarvaṃ svadhāsvāhāvivarjitam |
vayaṃ meruguhāṃ yātā āraṇyāḥ paśavo yathā
||15||हाहाभूतं जगत्सर्वं स्वधास्वाहाविवर्जितम् ।
वयं मेरुगुहां याता आरण्याः पशवो यथा
ato'muṃ tvaṃ mahādaityaṃ jahi viśvambharā'dhunā |
evaṃ stuvatstu sarveṣu prāhaṃ vāṇī nabhogatā
||16||अतोऽमुं त्वं महादैत्यं जहि विश्वम्भराऽधुना ।
एवं स्तुवत्स्तु सर्वेषु प्राहं वाणी नभोगता
kaśyapasya gṛhe devo'vatiriṣyati sāmpratama |
kariṣyatyadbhutaṃ karma padāni vaḥ pradāsyati
||17||कश्यपस्य गृहे देवोऽवतिरिष्यति साम्प्रतम ।
करिष्यत्यद्भुतं कर्म पदानि वः प्रदास्यति
duṣṭānāṃ nidhanaṃ caiva sādhūnāṃ pālanaṃ tathā |
bhṛguruvāca |
evamākarṇya tāṃ vācaṃ brahmā provāca medinīm
||18||दुष्टानां निधनं चैव साधूनां पालनं तथा ।
भृगुरुवाच ।
एवमाकर्ण्य तां वाचं ब्रह्मा प्रोवाच मेदिनीम्
ka uvāca
svasthā bhava dhare devi nabhovāṇīviniścayāt |
devāḥ sarve mṛtyuloke'vatariṣyanti tvatkṛte |
hariṣyati mahābhāramavatīrṇo vināyakaḥ
||19||स्वस्था भव धरे देवि नभोवाणीविनिश्चयात् ।
देवाः सर्वे मृत्युलोकेऽवतरिष्यन्ति त्वत्कृते ।
हरिष्यति महाभारमवतीर्णो विनायकः
bhṛguruvāca
ityuktvā sā tadā tena brahmaṇā hṛṣṭamānasā |
svasthānamagamat sā'tha svasthacittā dharā tadā
||20||इत्युक्त्वा सा तदा तेन ब्रह्मणा हृष्टमानसा ।
स्वस्थानमगमत् साऽथ स्वस्थचित्ता धरा तदा
tato bahutithe kāle'ditiḥ sā garbhamādadhe |
tejo'tivavṛdhe tasyā dine dine yathā śaśī
||21||ततो बहुतिथे कालेऽदितिः सा गर्भमादधे ।
तेजोऽतिववृधे तस्या दिने दिने यथा शशी
sampūrṇe navame māse suṣuve putramuttamam |
brahmavākyādabhūtkhyāto nāmnā kaśyapanandanaḥ
||22||सम्पूर्णे नवमे मासे सुषुवे पुत्रमुत्तमम् ।
ब्रह्मवाक्यादभूत्ख्यातो नाम्ना कश्यपनन्दनः
daśabhujo bahubalaḥ karṇakuṇḍalamaṇḍitaḥ |
kasturī vilasadbhālo mukuṭabhrājimastakaḥ
||23||दशभुजो बहुबलः कर्णकुण्डलमण्डितः ।
कस्तुरी विलसद्भालो मुकुटभ्राजिमस्तकः
siddhibuddhiyutaḥ kaṇṭhe ratnamālāvibhūṣitaḥ |
cintāmaṇilasadvakṣā japāpuṣpāruṇādharaḥ
||24||सिद्धिबुद्धियुतः कण्ठे रत्नमालाविभूषितः ।
चिन्तामणिलसद्वक्षा जपापुष्पारुणाधरः
unnaso bhṛkuṭīcārūlalāṭo dantadīptimān |
dehakāntyā hatatamā divyāmbarayutaḥ śubhaḥ
||25||उन्नसो भृकुटीचारूललाटो दन्तदीप्तिमान् ।
देहकान्त्या हततमा दिव्याम्बरयुतः शुभः
etādṛśaṃ nirīkṣyainaṃ bālaṃ tatpitarau tadā |
tattejasā hatadṛśau kiñcid draṣṭuṃ na śekatuḥ
||26||एतादृशं निरीक्ष्यैनं बालं तत्पितरौ तदा ।
तत्तेजसा हतदृशौ किञ्चिद् द्रष्टुं न शेकतुः
balādunmīlya nayane dṛṣṭvā tadrūpamuttamam |
nanandaturubhau paścād bālastāvidamabravīt
||27||बलादुन्मील्य नयने दृष्ट्वा तद्रूपमुत्तमम् ।
ननन्दतुरुभौ पश्चाद् बालस्ताविदमब्रवीत्
bāla uvāca
mātastvayā yataḥ pūrvaṃ sahasraparivatsaram |
yena rūpeṇa sandhyātastanayatvena yācitaḥ
||28||मातस्त्वया यतः पूर्वं सहस्रपरिवत्सरम् ।
येन रूपेण सन्ध्यातस्तनयत्वेन याचितः
tadā nānāvarān datvā putratvaṃ te gato'dhunā |
so'haṃ bhūbhāraharaṇaṃ vidhāsye sevanaṃ dvayoḥ
||29||तदा नानावरान् दत्वा पुत्रत्वं ते गतोऽधुना ।
सोऽहं भूभारहरणं विधास्ये सेवनं द्वयोः
brahmādīnāṃ padaprāptirduṣṭadaityavināśanam |
bhṛguruvāca |
itthamākarṇya tadvākyaṃ sānandāśrū babhūvatuḥ
||30||ब्रह्मादीनां पदप्राप्तिर्दुष्टदैत्यविनाशनम् ।
भृगुरुवाच ।
इत्थमाकर्ण्य तद्वाक्यं सानन्दाश्रू बभूवतुः
cakravākau yathā vīkṣya nabhasīva divākaram |
ūcatustaṃ tadā puṇyamadbhutaṃ nau samudyatam
||31||चक्रवाकौ यथा वीक्ष्य नभसीव दिवाकरम् ।
ऊचतुस्तं तदा पुण्यमद्भुतं नौ समुद्यतम्
yena nau putratāṃ yātaḥ paramātmā vināyakaḥ |
dhanyaṃ kulaṃ nau pitarau januṣī jñānameva ca
||32||येन नौ पुत्रतां यातः परमात्मा विनायकः ।
धन्यं कुलं नौ पितरौ जनुषी ज्ञानमेव च
yataścarācaraguruḥ sarvasākṣī nirākṛtiḥ |
nityānandamayaḥ satyaḥ putratvamagamacchubham
||33||यतश्चराचरगुरुः सर्वसाक्षी निराकृतिः ।
नित्यानन्दमयः सत्यः पुत्रत्वमगमच्छुभम्
yasmiṃścarācaraṃ protaṃ sūtre maṇigaṇā iva |
yaḥ sarvagaḥ sarvavettā sa eva tvaṃ na saṃśayaḥ
||34||यस्मिंश्चराचरं प्रोतं सूत्रे मणिगणा इव ।
यः सर्वगः सर्ववेत्ता स एव त्वं न संशयः
idaṃ rūpaṃ paraṃ divyamupasaṃhara sāmpratam |
prākṛtaṃ rūpamāsthāya krīḍasva kuhako yathā
||35||इदं रूपं परं दिव्यमुपसंहर साम्प्रतम् ।
प्राकृतं रूपमास्थाय क्रीडस्व कुहको यथा
yadā yadrūpakṛtyaṃ te tadā tattvaṃ vidhāsyasi |
itthamākarṇya tadvākyaṃ pidadhe rūpamātmanaḥ
||36||यदा यद्रूपकृत्यं ते तदा तत्त्वं विधास्यसि ।
इत्थमाकर्ण्य तद्वाक्यं पिदधे रूपमात्मनः
dvibhujaḥ prākṛto bālo ruroda dharaṇītale |
rasātalaṃ ca gaganaṃ nādayanvidiśo diśaḥ
||37||द्विभुजः प्राकृतो बालो रुरोद धरणीतले ।
रसातलं च गगनं नादयन्विदिशो दिशः
tacchabda śravaṇād bandhyā jātā garbhavatī drumāḥ |
nīrasā sarasāḥ śakro jahṛṣe devatāgaṇaiḥ
||38||तच्छब्द श्रवणाद् बन्ध्या जाता गर्भवती द्रुमाः ।
नीरसा सरसाः शक्रो जहृषे देवतागणैः
bhayaṃ babhūva daityānnā vavṛdhe dharaṇī tadā |
cakāra jātakarmā'sya kaśyapo brāhmaṇaiḥ saha
||39||भयं बभूव दैत्यान्ना ववृधे धरणी तदा ।
चकार जातकर्माऽस्य कश्यपो ब्राह्मणैः सह
prāśayitvā madhu ghṛtaṃ pasparśa mantrataśca tam |
apāyayat stanau bālaṃ mantrapāṭhapuraḥsaram
||40||प्राशयित्वा मधु घृतं पस्पर्श मन्त्रतश्च तम् ।
अपाययत् स्तनौ बालं मन्त्रपाठपुरःसरम्
chitvā nālaṃ tu saṅkṣālya bālaṃ prāsvāpayacca sā |
dadau dānānyanekāni brāhmaṇebhyo munistadā
||41||छित्वा नालं तु सङ्क्षाल्य बालं प्रास्वापयच्च सा ।
ददौ दानान्यनेकानि ब्राह्मणेभ्यो मुनिस्तदा
adāpayat pratigṛhaṃ saptame divase'ditiḥ |
ikṣusāraṃ pañcame tu vāyanāni mahāmudā
||42||अदापयत् प्रतिगृहं सप्तमे दिवसेऽदितिः ।
इक्षुसारं पञ्चमे तु वायनानि महामुदा
mahotkaṭeti nāmāsya cakra ekādaśe pitā |
bālo'pi vavṛdhe śīghraṃ śuklapakṣe yathā śaśī
||43||महोत्कटेति नामास्य चक्र एकादशे पिता ।
बालोऽपि ववृधे शीघ्रं शुक्लपक्षे यथा शशी
sarvebhya utkaṭo yasmān mahotkaṭa iti smṛtaḥ
||44||सर्वेभ्य उत्कटो यस्मान् महोत्कट इति स्मृतः
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe vināyakāvirbhāvonāma ṣaṣṭho'dhyāyaḥ || 6 ||
ādita ślokānāṃ samaṣṭyaṅkāḥ 4307 + 44 = 4351