bālacarite ekacatvāriṃśo'dhyāyaḥ
ka uvāca
evaṃ praśaṃsito devyā devaiśca sa vināyakaḥ |
uvāca pārvatīṃ prītyā praṇipatya mudā yutaḥ
||1||एवं प्रशंसितो देव्या देवैश्च स विनायकः ।
उवाच पार्वतीं प्रीत्या प्रणिपत्य मुदा युतः
gaṇeśa uvāca
devānāṃ sarvalokānāṃ kartuṃ pālanamuttamam |
durāsadaṃ nihantuṃ ca hartuṃ bhūbhārameva ca
||2||देवानां सर्वलोकानां कर्तुं पालनमुत्तमम् ।
दुरासदं निहन्तुं च हर्तुं भूभारमेव च
mātastvāṃ sevituṃ dharmaṃ kartuṃ karma ca vaidikam |
avatīrṇo'smi sarvajñe yadabravīṣi karomi tat
||3||मातस्त्वां सेवितुं धर्मं कर्तुं कर्म च वैदिकम् ।
अवतीर्णोऽस्मि सर्वज्ञे यदब्रवीषि करोमि तत्
evaṃ bruvati vighneśe surāḥ sarve tamūcire |
punaḥ stutvā ca natvā ja jagatkāraṇakāraṇam
||4||एवं ब्रुवति विघ्नेशे सुराः सर्वे तमूचिरे ।
पुनः स्तुत्वा च नत्वा ज जगत्कारणकारणम्
rajāṃsi vimamedbhūmeruḍūni mihikā api |
jānīyātsa guṇāṃste yo vimametsāgare jalam
||5||रजांसि विममेद्भूमेरुडूनि मिहिका अपि ।
जानीयात्स गुणांस्ते यो विममेत्सागरे जलम्
dhanyaṃ cakṣurhi devānāṃ yad dṛṣṭau caraṇau vibhoḥ |
idānīṃ no gataṃ duḥkhaṃ prāptaṃ ca svasvakaṃ padam
||6||धन्यं चक्षुर्हि देवानां यद् दृष्टौ चरणौ विभोः ।
इदानीं नो गतं दुःखं प्राप्तं च स्वस्वकं पदम्
durāsadaṃ harasvainaṃ bhūbhāraṃ cākhileśvara |
ka uvāca |
iti devavacaḥ śrutvā jahāsa sa vināyakaḥ
||7||दुरासदं हरस्वैनं भूभारं चाखिलेश्वर ।
क उवाच ।
इति देववचः श्रुत्वा जहास स विनायकः
ūce sarvaṃ kariṣyāmi daśāyudhadharaḥ prabhuḥ |
evamuktvā surān devo harṣagadgadayā girā
||8||ऊचे सर्वं करिष्यामि दशायुधधरः प्रभुः ।
एवमुक्त्वा सुरान् देवो हर्षगद्गदया गिरा
siṃhārūḍho yayau śīghraṃ purīṃ vārāṇasīṃ tadā |
tamanvayurdevagaṇā girijā giriśo'pi ca
||9||सिंहारूढो ययौ शीघ्रं पुरीं वाराणसीं तदा ।
तमन्वयुर्देवगणा गिरिजा गिरिशोऽपि च
jñātvā durāsado daityo vināyakamupāgatam |
devasenāyutaṃ vīro niryayau nagarād bahiḥ
||10||ज्ञात्वा दुरासदो दैत्यो विनायकमुपागतम् ।
देवसेनायुतं वीरो निर्ययौ नगराद् बहिः
dṛṣṭvā senāṃ tu daityasya sāmātyāṃ sāyudhāṃ dṛḍhām |
nānāvidhāyudhavatīṃ garjantīṃ ghanavanmuhuḥ
||11||दृष्ट्वा सेनां तु दैत्यस्य सामात्यां सायुधां दृढाम् ।
नानाविधायुधवतीं गर्जन्तीं घनवन्मुहुः
guhāvidārayansarvāḥ sa jagarja vināyakaḥ |
uvāca taṃ mahādaityaṃ bhrānto'syadyāpi re katham
||12||गुहाविदारयन्सर्वाः स जगर्ज विनायकः ।
उवाच तं महादैत्यं भ्रान्तोऽस्यद्यापि रे कथम्
tvayā balāddevagaṇā nirjitāśca mahībhujaḥ |
munayo dhikkṛtāḥ sarve tadā'haṃ nābhavaṃ khala
||13||त्वया बलाद्देवगणा निर्जिताश्च महीभुजः ।
मुनयो धिक्कृताः सर्वे तदाऽहं नाभवं खल
nirbhayena tvayā doṣā bahavaḥ sañcitāḥ purā |
teṣāṃ phalamidānīṃ tvaṃ gaṇeśāt prāptumarhasi
||14||निर्भयेन त्वया दोषा बहवः सञ्चिताः पुरा ।
तेषां फलमिदानीं त्वं गणेशात् प्राप्तुमर्हसि
upadrutāstvayā lokāstrailokyavāsino'khilāḥ |
tadarthamavatīrṇo'hamuddhartuṃ tvāṃ bhuvo bharam
||15||उपद्रुतास्त्वया लोकास्त्रैलोक्यवासिनोऽखिलाः ।
तदर्थमवतीर्णोऽहमुद्धर्तुं त्वां भुवो भरम्
śaraṇaṃ yāhi re tyaktvā mānaṃ lajjā sudustyajām |
yāsī saṅgrāmaśirasi cedidānīṃ mariṣyasi
||16||शरणं याहि रे त्यक्त्वा मानं लज्जा सुदुस्त्यजाम् ।
यासी सङ्ग्रामशिरसि चेदिदानीं मरिष्यसि
śivaprāptavarātsarvaṃ trailokyaṃ pīḍitaṃ tvayā |
evamuktvā duṣṭabuddhiṃ gaṇeśo raṇasaṃbhramaḥ
||17||शिवप्राप्तवरात्सर्वं त्रैलोक्यं पीडितं त्वया ।
एवमुक्त्वा दुष्टबुद्धिं गणेशो रणसंभ्रमः
paraśuṃ tolayāmāsa jvālāmālāsuśobhitam |
ācchādya bhāskaraṃ kṣobhāt pralayānalasannibhaḥ
||18||परशुं तोलयामास ज्वालामालासुशोभितम् ।
आच्छाद्य भास्करं क्षोभात् प्रलयानलसन्निभः
javena hṛdaye tasya tyaktvā śastraṃ kṛtāntavat |
paraśunā hatastasya romāpi na cacāla ha
||19||जवेन हृदये तस्य त्यक्त्वा शस्त्रं कृतान्तवत् ।
परशुना हतस्तस्य रोमापि न चचाल ह
krodhasaṃraktanayana udatiṣṭhadgrasanniva |
trailokyaṃ tamuvācātha devadevaṃ durāsadaḥ
||20||क्रोधसंरक्तनयन उदतिष्ठद्ग्रसन्निव ।
त्रैलोक्यं तमुवाचाथ देवदेवं दुरासदः
na devā devarājo vā dikpālā vā na me puraḥ |
yātāstvaṃ tu kathaṃ yāto bālabhāvād vrajādhunā
||21||न देवा देवराजो वा दिक्पाला वा न मे पुरः ।
यातास्त्वं तु कथं यातो बालभावाद् व्रजाधुना
na bibhemyantakānmūḍha kimarthaṃ martumicchasi |
evamuktvā tataḥ kośānniṣkāśyāsiṃ mahojjvalam
||22||न बिभेम्यन्तकान्मूढ किमर्थं मर्तुमिच्छसि ।
एवमुक्त्वा ततः कोशान्निष्काश्यासिं महोज्ज्वलम्
kṣuradhāraṃ yadāghātādadrayaścūrṇatāṃ yayuḥ |
daityastenāhanaddevamaṅakuśena nyavārayat
||23||क्षुरधारं यदाघातादद्रयश्चूर्णतां ययुः ।
दैत्यस्तेनाहनद्देवमङकुशेन न्यवारयत्
so'siḥ paraśughātena śatadhā khaṇḍito'patat |
bhagnāsirmallayuddhāya yayau daityo mahābalaḥ
||24||सोऽसिः परशुघातेन शतधा खण्डितोऽपतत् ।
भग्नासिर्मल्लयुद्धाय ययौ दैत्यो महाबलः
tyaktvāyudhāni devo'pi vavṛdhe tādṛśo balāt |
tato yuddhaṃ tayorāsīttumulaṃ romaharṣaṇam
||25||त्यक्त्वायुधानि देवोऽपि ववृधे तादृशो बलात् ।
ततो युद्धं तयोरासीत्तुमुलं रोमहर्षणम्
bāhubhyāṃ kūrparābhyāṃ ca muṣṭibhyāṃ tau prajaghnatuḥ |
pādābhyāṃ jānujaṅghābhyāṃ pṛṣṭhābhyāṃ ca nijaghnatuḥ
||26||बाहुभ्यां कूर्पराभ्यां च मुष्टिभ्यां तौ प्रजघ्नतुः ।
पादाभ्यां जानुजङ्घाभ्यां पृष्ठाभ्यां च निजघ्नतुः
uḍḍīya petaturdehe paryāyeṇa mahāsvanau |
pārṣṇighātān prakurvantau ghātānkūrparayorapi
||27||उड्डीय पेततुर्देहे पर्यायेण महास्वनौ ।
पार्ष्णिघातान् प्रकुर्वन्तौ घातान्कूर्परयोरपि
sakthnośca jānughātāṃstau skandhāghātānparasparam |
luluṇṭhaturdharaṇyāṃ tau dhūlidhūsaritau bhṛśam
||28||सक्थ्नोश्च जानुघातांस्तौ स्कन्धाघातान्परस्परम् ।
लुलुण्ठतुर्धरण्यां तौ धूलिधूसरितौ भृशम्
parasparaṃ jayantau ca lapantau sādhu sādhviti |
evaṃ bahudinaṃ yuddhaṃ dṛṣṭvā devā visismire
||29||परस्परं जयन्तौ च लपन्तौ साधु साध्विति ।
एवं बहुदिनं युद्धं दृष्ट्वा देवा विसिस्मिरे
cetasā bahu lajjantau jñātvā sāmarthyamasya ha |
tatā vināyako muṣṭiṃ lalāṭe dṛḍhamāhanat
||30||चेतसा बहु लज्जन्तौ ज्ञात्वा सामर्थ्यमस्य ह ।
तता विनायको मुष्टिं ललाटे दृढमाहनत्
sphuṭitaṃ mukhamasyāśu dharaṇyāṃ patitasya ha |
dvimuhūrtaṃ nipatito vajrāhata ivācalaḥ
||31||स्फुटितं मुखमस्याशु धरण्यां पतितस्य ह ।
द्विमुहूर्तं निपतितो वज्राहत इवाचलः
sa kathañcitprabuddho'bhūttyaktvā mūrcchāṃ cirāgatām |
tadātmānamaśaktaṃ sa manute sma bhṛśāturaḥ
||32||स कथञ्चित्प्रबुद्धोऽभूत्त्यक्त्वा मूर्च्छां चिरागताम् ।
तदात्मानमशक्तं स मनुते स्म भृशातुरः
āyayau sainyamadhye sa dinānte sa vināyakaḥ
||33||आययौ सैन्यमध्ये स दिनान्ते स विनायकः
ya idaṃ śaṛṇuyādyuddhaṃ yuddhakāle upasthite |
sa jayaṃ prāpnuyānmartyo yathā devo vināyakaḥ
||34||य इदं शृणुयाद्युद्धं युद्धकाले उपस्थिते ।
स जयं प्राप्नुयान्मर्त्यो यथा देवो विनायकः
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe bālacarite śrīgaṇeśadurāsadayuddhavarṇanaṃ nāmaikacatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 41 ||