gajānanāvirbhāvo nāmatriṃśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ
ka uvāca
tatastu navame māsi pūrṇe sā'sūta bālakam |
cārucandrānanaṃ padmaśobhājinnayanaṃ śubham
||1||ततस्तु नवमे मासि पूर्णे साऽसूत बालकम् ।
चारुचन्द्राननं पद्मशोभाजिन्नयनं शुभम्
kirīṭakeyūradharaṃ koṭisūryasamaprabham |
pravālādharaśobhāḍhyaṃ caturbāhurvirājitam
||2||किरीटकेयूरधरं कोटिसूर्यसमप्रभम् ।
प्रवालाधरशोभाढ्यं चतुर्बाहुर्विराजितम्
muktāhāradharaṃ cārukaṅkaṇairūpaśobhitam |
paraśuṃ kamalaṃ mālā modakāṃśca karairdadhat
||3||मुक्ताहारधरं चारुकङ्कणैरूपशोभितम् ।
परशुं कमलं माला मोदकांश्च करैर्दधत्
dhvajāṅkuśābjavilasatpādapadmasamanvitam |
kiṅkiṇījālavilasaccāragulphayutaṃ śubham
||4||ध्वजाङ्कुशाब्जविलसत्पादपद्मसमन्वितम् ।
किङ्किणीजालविलसच्चारगुल्फयुतं शुभम्
bhālacandraṃ koṭicandranibhaṃ vahnisamaprabham |
evaṃ dṛṣṭvā svarūpaṃ sā cakampe harṣanirbharā
||5||भालचन्द्रं कोटिचन्द्रनिभं वह्निसमप्रभम् ।
एवं दृष्ट्वा स्वरूपं सा चकम्पे हर्षनिर्भरा
kimidaṃ teja uditaṃ nayanācchādakaṃ mahat |
ko'si tvaṃ vada me ceto nandayasva kṛpāṃ kuru
||6||किमिदं तेज उदितं नयनाच्छादकं महत् ।
कोऽसि त्वं वद मे चेतो नन्दयस्व कृपां कुरु
ityuktvā taṃ namaścakre smarantī pūrvakaṃ vacaḥ |
tata ūce mahomūrtirmā mātarvimanā bhava
||7||इत्युक्त्वा तं नमश्चक्रे स्मरन्ती पूर्वकं वचः ।
तत ऊचे महोमूर्तिर्मा मातर्विमना भव
guṇaśo'hamanekānāṃ brahmāṇḍānāṃ vināyakaḥ |
asaṅkhyātā me'vatārā na jñāyante'marairapi
||8||गुणशोऽहमनेकानां ब्रह्माण्डानां विनायकः ।
असङ्ख्याता मेऽवतारा न ज्ञायन्तेऽमरैरपि
icchayā sṛṣṭisaṃhārapālanāni karomyaham |
tridhā rūpaṃ vidhāyāhaṃ viśvasya śivanandini
||9||इच्छया सृष्टिसंहारपालनानि करोम्यहम् ।
त्रिधा रूपं विधायाहं विश्वस्य शिवनन्दिनि
tretāyuge'vatīrṇena tvadgṛhe līlayā purā |
anekāni caritrāṇi kṛtāni sindhunāśanam
||10||त्रेतायुगेऽवतीर्णेन त्वद्गृहे लीलया पुरा ।
अनेकानि चरित्राणि कृतानि सिन्धुनाशनम्
mayūreśvaranāmāhaṃ ṣaḍbhujo'rjunavarṇakaḥ |
tadā mayā vaco dattaṃ dvāpare te sutaḥ punaḥ
||11||मयूरेश्वरनामाहं षड्भुजोऽर्जुनवर्णकः ।
तदा मया वचो दत्तं द्वापरे ते सुतः पुनः
bhaveyaṃ sevakaścāhaṃ sindūrānmocitā mayā |
dvijarūpeṇa sahasā smara sarvaṃ śucismite
||12||भवेयं सेवकश्चाहं सिन्दूरान्मोचिता मया ।
द्विजरूपेण सहसा स्मर सर्वं शुचिस्मिते
tadāpi tanayaste'haṃ bhavīṣyāmītyathābruvam |
tadidaṃ vacanaṃ satyaṃ mayā'sampādi pārvati
||13||तदापि तनयस्तेऽहं भवीष्यामीत्यथाब्रुवम् ।
तदिदं वचनं सत्यं मयाऽसम्पादि पार्वति
bhūbhāraṃ ca hariṣyāmi sindūraṃ ca mahābalam |
sevanaṃ ca kariṣyāmi tava mātargajānanaḥ
||14||भूभारं च हरिष्यामि सिन्दूरं च महाबलम् ।
सेवनं च करिष्यामि तव मातर्गजाननः
vikhyāto'haṃ bhaviṣyāmi bhaktānāṃ kāmapūrakaḥ |
ka uvāca |
evaṃ śrutvā vaco gaurī smṛtvā sarvaṃ purātanam
||15||विख्यातोऽहं भविष्यामि भक्तानां कामपूरकः ।
क उवाच ।
एवं श्रुत्वा वचो गौरी स्मृत्वा सर्वं पुरातनम्
natvā tuṣṭāva deveśaṃ viśveśaṃ vighnanāśakam |
gauryuvāca |
nirvikalpacidānandaghanaṃ brahmasvarūpiṇam
||16||नत्वा तुष्टाव देवेशं विश्वेशं विघ्ननाशकम् ।
गौर्युवाच ।
निर्विकल्पचिदानन्दघनं ब्रह्मस्वरूपिणम्
bhaktapriyaṃ nirākāraṃ sākāraṃ guṇabhedataḥ |
namāmyahamatisthūlamaṇubhyo'ṇutaraṃ vibhum
||17||भक्तप्रियं निराकारं साकारं गुणभेदतः ।
नमाम्यहमतिस्थूलमणुभ्योऽणुतरं विभुम्
avyaktaṃ vyaktimāpannaṃ rajaḥsattvatamoguṇam |
māyāvinaṃ māyinaṃ ca sarvamāyāvidaṃ prabhum
||18||अव्यक्तं व्यक्तिमापन्नं रजःसत्त्वतमोगुणम् ।
मायाविनं मायिनं च सर्वमायाविदं प्रभुम्
sarvāntaryāmiṇaṃ nityaṃ sarvādhāraṃ parātparam |
caturṇāmapi devānāṃ mānasasyāpyagocaram
||19||सर्वान्तर्यामिणं नित्यं सर्वाधारं परात्परम् ।
चतुर्णामपि देवानां मानसस्याप्यगोचरम्
mahad bhāgyaṃ mamavibho sa tvaṃ me putratāṃ gataḥ |
pratīkṣantyā mama vibho pratyakṣaṃ darśanaṃ gataḥ |
idānīṃ tvadviyogo me na syāddeva tathā kuru
||20||महद् भाग्यं ममविभो स त्वं मे पुत्रतां गतः ।
प्रतीक्षन्त्या मम विभो प्रत्यक्षं दर्शनं गतः ।
इदानीं त्वद्वियोगो मे न स्याद्देव तथा कुरु
evaṃ vadantyā tasyāṃ tu devo rūpāntaraṃ dadhau |
caturbhujaṃ bhālacandra śuṇḍādaṇḍavirājitam
||21||एवं वदन्त्या तस्यां तु देवो रूपान्तरं दधौ ।
चतुर्भुजं भालचन्द्र शुण्डादण्डविराजितम्
anekabhūṣaṇayutaṃ cintāmaṇiyutaṃ hṛdi |
divyāmbaraṃ divyagandhaṃ siddhibuddhiyutaṃ tadā
||22||अनेकभूषणयुतं चिन्तामणियुतं हृदि ।
दिव्याम्बरं दिव्यगन्धं सिद्धिबुद्धियुतं तदा
ruroda bālavaccājño dadṛśe girijā tu tam |
śuśoca bahudhā tanvī nidhiḥ kena hṛto mama
||23||रुरोद बालवच्चाज्ञो ददृशे गिरिजा तु तम् ।
शुशोच बहुधा तन्वी निधिः केन हृतो मम
na bālastriṣu lokeṣu dṛṣṭaḥ śuṇḍāvirājitaḥ |
brahmādayo hasiṣyanti lokāścekṣyedṛśaṃ śiśum
||24||न बालस्त्रिषु लोकेषु दृष्टः शुण्डाविराजितः ।
ब्रह्मादयो हसिष्यन्ति लोकाश्चेक्ष्येदृशं शिशुम्
evaṃ bahuvidha śokaṃ śrutvā'gācchaṅkaro gṛham |
sagaṇastaṃ śiśuṃ gṛhya prāha tāṃ śaṛṇu me priye
||25||एवं बहुविध शोकं श्रुत्वाऽगाच्छङ्करो गृहम् ।
सगणस्तं शिशुं गृह्य प्राह तां शृणु मे प्रिये
anādinidhano devaḥ śuṇḍādaṇḍavirājitaḥ |
yatra kuṇṭhāścaturvedāḥ śāstrāṇi munayo'marāḥ (munayo varāḥ)
||26||अनादिनिधनो देवः शुण्डादण्डविराजितः ।
यत्र कुण्ठाश्चतुर्वेदाः शास्त्राणि मुनयोऽमराः (मुनयो वराः)
prapañce gumphitā yena nānākāryavatā priye |
sarvāntaryāmyanekānāṃ brahmāṇḍānāṃ ca kārakaḥ
||27||प्रपञ्चे गुम्फिता येन नानाकार्यवता प्रिये ।
सर्वान्तर्याम्यनेकानां ब्रह्माण्डानां च कारकः
catvāryasya ca rūpāṇi caturṣu ca yugeṣu ca |
kṛte daśabhujo nāmnā vināyaka iti śrutaḥ
||28||चत्वार्यस्य च रूपाणि चतुर्षु च युगेषु च ।
कृते दशभुजो नाम्ना विनायक इति श्रुतः
tretāyuge śuklavarṇaḥ ṣaḍbhujo'sau mayūrarāṭ |
sindhuṃ hatvā'pālayat so'vatīrya svālaye priye
||29||त्रेतायुगे शुक्लवर्णः षड्भुजोऽसौ मयूरराट् ।
सिन्धुं हत्वाऽपालयत् सोऽवतीर्य स्वालये प्रिये
sa evāyaṃ raktavarṇaścaturbāhuvirājitaḥ |
avatīrṇo gṛhe nau hi sindūraṃ nihaniṣyati
||30||स एवायं रक्तवर्णश्चतुर्बाहुविराजितः ।
अवतीर्णो गृहे नौ हि सिन्दूरं निहनिष्यति
āruhya mūṣakaṃ devo bhūbhāraṃ ca hariṣyati |
nāmnā gajānana iti trailokye khyātimeṣyati
||31||आरुह्य मूषकं देवो भूभारं च हरिष्यति ।
नाम्ना गजानन इति त्रैलोक्ये ख्यातिमेष्यति
ayaṃ kaliyuge devi dhūmraketuriti prathām |
caturbāhuścārunetro yāsyate rucirāṃ bhuvi
||32||अयं कलियुगे देवि धूम्रकेतुरिति प्रथाम् ।
चतुर्बाहुश्चारुनेत्रो यास्यते रुचिरां भुवि
niśamya śivavākyaṃ sa uvāca bālakaḥ sphuṭam |
bāla uvāca |
samyagbuddhaṃ svarūpaṃ me samyaguktaṃ tvayā śiva
||33||निशम्य शिववाक्यं स उवाच बालकः स्फुटम् ।
बाल उवाच ।
सम्यग्बुद्धं स्वरूपं मे सम्यगुक्तं त्वया शिव
avatīrṇastava gṛhe sevā kartuṃ ca sinduram |
nihantuṃ ca nihantāraṃ devānāṃ sarvabhubhūjām
||34||अवतीर्णस्तव गृहे सेवा कर्तुं च सिन्दुरम् ।
निहन्तुं च निहन्तारं देवानां सर्वभुभूजाम्
mardanaṃ bhūdharāṇāṃ ca trailokyajayaśālinam |
hatvā taṃ viśvasantoṣaṃ kariṣyāmi ca śaṅkara
||35||मर्दनं भूधराणां च त्रैलोक्यजयशालिनम् ।
हत्वा तं विश्वसन्तोषं करिष्यामि च शङ्कर
bhaktānāṃ kāmapūraśca vedakarmapravartakaḥ |
bhaviṣyāmi vareṇyasya varado jñānadāyakaḥ
||36||भक्तानां कामपूरश्च वेदकर्मप्रवर्तकः ।
भविष्यामि वरेण्यस्य वरदो ज्ञानदायकः
mayi bhaktirbhavet tasya mama dhyānaparāyaṇaḥ |
devadvijātithīnāṃ ca pūjakaḥ pañcayajñakṛt
||37||मयि भक्तिर्भवेत् तस्य मम ध्यानपरायणः ।
देवद्विजातिथीनां च पूजकः पञ्चयज्ञकृत्
purāṇaśravaṇe saktaḥ svācāraḥ satyavān śuciḥ |
puṣpikā nāma yasyāpi patnī dharmaparāyaṇaḥ
||38||पुराणश्रवणे सक्तः स्वाचारः सत्यवान् शुचिः ।
पुष्पिका नाम यस्यापि पत्नी धर्मपरायणः
pativratā patiprāṇā pativākya parāyaṇā |
tābhyāṃ dvādaśavarṣāṇi tapastaptaṃ sudāruṇam
||39||पतिव्रता पतिप्राणा पतिवाक्य परायणा ।
ताभ्यां द्वादशवर्षाणि तपस्तप्तं सुदारुणम्
tayormayā varo datta eṣye vāṃ putratāṃ dhruvam |
puṣpikāyāṃ prasūtāyā madyaiva rākṣasaiḥ śiśuḥ
||40||तयोर्मया वरो दत्त एष्ये वां पुत्रतां ध्रुवम् ।
पुष्पिकायां प्रसूताया मद्यैव राक्षसैः शिशुः
nītaśca tyakṣyate prāṇāṃstasmānmāṃ naya tatra ha |
evamākarṇya tadvākyaṃ śivoharṣasamanvitaḥ
||41||नीतश्च त्यक्ष्यते प्राणांस्तस्मान्मां नय तत्र ह ।
एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं शिवोहर्षसमन्वितः
nānāvāṅmayapuṣpaistaṃ pūjayāmāsa bhaktitaḥ
||42||नानावाङ्मयपुष्पैस्तं पूजयामास भक्तितः
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe gajānanāvirbhāvo nāmatriṃśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ || 130 ||