kalavikalavadho nāmāṣṭādaśottaraśatatamo'dhyāyaḥ
ka uvāca
yuddhāveśadurādharṣaḥ upaviṣṭo mahāsane |
sa tadā vīramukhyāṃstānupaviṣṭānathābravīt
||1||युद्धावेशदुराधर्षः उपविष्टो महासने ।
स तदा वीरमुख्यांस्तानुपविष्टानथाब्रवीत्
sindhuruvāca
gatau mama pradhānau tau trailokyākarṣaṇakṣamau |
na tādṛśo'sti vīro'tra yo me hanyād ripuṃ balāt
||2||गतौ मम प्रधानौ तौ त्रैलोक्याकर्षणक्षमौ ।
न तादृशोऽस्ति वीरोऽत्र यो मे हन्याद् रिपुं बलात्
netādṛśau buddhimantau parākramajayaiṣiṇau |
vīrā ūcastataḥ sindhuṃ mā cintāṃ kuru sarvathā
||3||नेतादृशौ बुद्धिमन्तौ पराक्रमजयैषिणौ ।
वीरा ऊचस्ततः सिन्धुं मा चिन्तां कुरु सर्वथा
yāvadvayaṃ prāṇavanto laghukṛtya upasthite |
kimarthaṃ cintākulatāṃ tāvad vrajasi daityarāṭ
||4||यावद्वयं प्राणवन्तो लघुकृत्य उपस्थिते ।
किमर्थं चिन्ताकुलतां तावद् व्रजसि दैत्यराट्
svāpaṃ kuru mahābhāga paryaṅke puṣyasaṃstare |
kṛtāntastāḍito yābhyāṃ tayoḥ kasmād bhayaṃ bhavet
||5||स्वापं कुरु महाभाग पर्यङ्के पुष्यसंस्तरे ।
कृतान्तस्ताडितो याभ्यां तयोः कस्माद् भयं भवेत्
evamuktvā kalaḥ sindhuṃ vikalaśca mahābalau |
śyālakau tasya daityasya niryātau yuddhudurmadau
||6||एवमुक्त्वा कलः सिन्धुं विकलश्च महाबलौ ।
श्यालकौ तस्य दैत्यस्य निर्यातौ युद्धुदुर्मदौ
nānāyuddheṣu kuśalau nānāyudhadharāvubhau |
nānābhūṣaṇavastrāḍhyau nānāsenāsamanvitau
||7||नानायुद्धेषु कुशलौ नानायुधधरावुभौ ।
नानाभूषणवस्त्राढ्यौ नानासेनासमन्वितौ
nānāgarjanato vyoma cakraturnādasaṃyutam |
devakoṭinihantārau asaṅkhyavāhinīyutau
||8||नानागर्जनतो व्योम चक्रतुर्नादसंयुतम् ।
देवकोटिनिहन्तारौ असङ्ख्यवाहिनीयुतौ
yayustatpuratovīrāḥ sindūrāruṇamastakāḥ |
agniśastradharā muktakeśapāśāḥ sacandanāḥ
||9||ययुस्तत्पुरतोवीराः सिन्दूरारुणमस्तकाः ।
अग्निशस्त्रधरा मुक्तकेशपाशाः सचन्दनाः
lasacchastradharāḥ sarve yamamattumivodyatāḥ |
tataḥ karighaṭā yātā nānādhātuvicitritāḥ
||10||लसच्छस्त्रधराः सर्वे यममत्तुमिवोद्यताः ।
ततः करिघटा याता नानाधातुविचित्रिताः
adhiṣṭhātā mahāmātrairnānābhūṣāvirājitāḥ |
tīkṣṇadantāḥ sinduritā ghaṇṭānādanināditāḥ
||11||अधिष्ठाता महामात्रैर्नानाभूषाविराजिताः ।
तीक्ष्णदन्ताः सिन्दुरिता घण्टानादनिनादिताः
tato'śvasādino yātāstanutrāṇavirājitāḥ |
dhanurbāṇadharāḥ sarve lasacchatravibhūṣitāḥ
||12||ततोऽश्वसादिनो यातास्तनुत्राणविराजिताः ।
धनुर्बाणधराः सर्वे लसच्छत्रविभूषिताः
anekayuddhasambhāra rathā yātāstataḥ param |
anekavīrasaṃyuktā nānāsūtavirājitāḥ
||13||अनेकयुद्धसम्भार रथा यातास्ततः परम् ।
अनेकवीरसंयुक्ता नानासूतविराजिताः
evaṃ tau śālakau yātau raṇasthānaṃ ruṣānvitau |
dadṛśāte mayūreśamāśīviṣabhuji sthitam
||14||एवं तौ शालकौ यातौ रणस्थानं रुषान्वितौ ।
ददृशाते मयूरेशमाशीविषभुजि स्थितम्
ṣaḍānanādibhirvīrairanyaiśca parivāritam |
dṛṣṭā taistu tayoḥ senā ghorā sā caturaṅgiṇī
||15||षडाननादिभिर्वीरैरन्यैश्च परिवारितम् ।
दृष्टा तैस्तु तयोः सेना घोरा सा चतुरङ्गिणी
asaṅkhyātaṃ balaṃ tasya samāyātaṃ vicitritam |
preṣito devapravarairdūto nītiviśāradaḥ
||16||असङ्ख्यातं बलं तस्य समायातं विचित्रितम् ।
प्रेषितो देवप्रवरैर्दूतो नीतिविशारदः
jñātvā vṛttāntamāyātaḥ sa jagāda surānprati |
dūta uvāca |
kalaśca vikalaścaiva nānāsenāsamāyutau
||17||ज्ञात्वा वृत्तान्तमायातः स जगाद सुरान्प्रति ।
दूत उवाच ।
कलश्च विकलश्चैव नानासेनासमायुतौ
jetuṃ surān samāyātau nānāyuddhaviśāradau |
tābhyāṃ yuddhāya samprāptau puṣpadantavṛṣāvubhau
||18||जेतुं सुरान् समायातौ नानायुद्धविशारदौ ।
ताभ्यां युद्धाय सम्प्राप्तौ पुष्पदन्तवृषावुभौ
dhanuṣī sajjatāṃ nītvā ṣaṣṭayā bāṇairavidhyatām |
daityau bāṇān nivāryaiva tāvubhau bāṇavṛṣṭibhiḥ
||19||धनुषी सज्जतां नीत्वा षष्टया बाणैरविध्यताम् ।
दैत्यौ बाणान् निवार्यैव तावुभौ बाणवृष्टिभिः
chāditau śaraghātena ghnataḥ sma devasainikān |
kalasya khaḍgaṃ khaḍgena bibheda sa mahāvṛṣaḥ
||20||छादितौ शरघातेन घ्नतः स्म देवसैनिकान् ।
कलस्य खड्गं खड्गेन बिभेद स महावृषः
sainyamādāya tasyāśu khaḍgaṃ chittvā nyapātayat |
vikalasya puṣpadanto dhanuściccheda sāyakaiḥ
||21||सैन्यमादाय तस्याशु खड्गं छित्त्वा न्यपातयत् ।
विकलस्य पुष्पदन्तो धनुश्चिच्छेद सायकैः
tatastau mallayuddhena parasparamayudhyatām |
te sene'yuddhyatāṃ tatra nānāśastrāstrapatribhiḥ
||22||ततस्तौ मल्लयुद्धेन परस्परमयुध्यताम् ।
ते सेनेऽयुद्ध्यतां तत्र नानाशस्त्रास्त्रपत्रिभिः
māyābhirvividhābhiśca parasparajayecchayā |
tataḥ papāla daityānāṃ senā śastrārditā bhṛśam
||23||मायाभिर्विविधाभिश्च परस्परजयेच्छया ।
ततः पपाल दैत्यानां सेना शस्त्रार्दिता भृशम्
ke'pi devāḥ pṛṣṭhalagnā mārayantyasurāṃśca tān |
pādāghātena nihatā daityasenācarā narāḥ
||24||केऽपि देवाः पृष्ठलग्ना मारयन्त्यसुरांश्च तान् ।
पादाघातेन निहता दैत्यसेनाचरा नराः
mṛtāsṛkpravahā tatra vāhinī bhīrubhītidā |
sampravṛttā mahāghorā bhūtapakṣipramodinī
||25||मृतासृक्प्रवहा तत्र वाहिनी भीरुभीतिदा ।
सम्प्रवृत्ता महाघोरा भूतपक्षिप्रमोदिनी
tato vegāt samuḍḍīya kalaśca vikalaśca ha |
śastravṛṣṭi mahogrāṃ tau cakraturyuddhadurmadau
||26||ततो वेगात् समुड्डीय कलश्च विकलश्च ह ।
शस्त्रवृष्टि महोग्रां तौ चक्रतुर्युद्धदुर्मदौ
tayā hatā devasenā sravadraktā papāla ha |
tato vṛṣo'hanat senāṃ śaṛṅgābhyāṃ ca tayorbhṛśam
||27||तया हता देवसेना स्रवद्रक्ता पपाल ह ।
ततो वृषोऽहनत् सेनां शृङ्गाभ्यां च तयोर्भृशम्
lattābhiśca jaghānāśu phūtkāreṇa nyapātayat |
pucchāghātena kāṃścicca cūrṇayāmāsa daityapān
||28||लत्ताभिश्च जघानाशु फूत्कारेण न्यपातयत् ।
पुच्छाघातेन कांश्चिच्च चूर्णयामास दैत्यपान्
evaṃ tena hatā senā nānādaityasamākulā |
hāhākāro mahānāsīd daityānāṃ tatra naśyatām
||29||एवं तेन हता सेना नानादैत्यसमाकुला ।
हाहाकारो महानासीद् दैत्यानां तत्र नश्यताम्
tato'tibalinau vīrau kalaśca vikalaśca ha |
jagarjaturubhau roṣād garjayantau diśo daśa
||30||ततोऽतिबलिनौ वीरौ कलश्च विकलश्च ह ।
जगर्जतुरुभौ रोषाद् गर्जयन्तौ दिशो दश
ninindatustau vṛṣabhaṃ kiṃ tvaṃ yudhyasi nau puraḥ |
tṛṇādaneṣu śakrastvaṃ tṛṇarūpo'si sāmpratam
||31||निनिन्दतुस्तौ वृषभं किं त्वं युध्यसि नौ पुरः ।
तृणादनेषु शक्रस्त्वं तृणरूपोऽसि साम्प्रतम्
dadhrāta evamuktvā tau tasya śaṛṅge mahābalau |
vikṛṣya prāpaturubhau svasenāṃ caturaṅgiṇīm
||32||दध्रात एवमुक्त्वा तौ तस्य शृङ्गे महाबलौ ।
विकृष्य प्रापतुरुभौ स्वसेनां चतुरङ्गिणीम्
taṃ mocituṃ puṣpadanto'bhiyayau sahasā javāt |
tatastaṃ vikalo lattāprahāraiḥ pātayan bhuvi
||33||तं मोचितुं पुष्पदन्तोऽभिययौ सहसा जवात् ।
ततस्तं विकलो लत्ताप्रहारैः पातयन् भुवि
nanarda vādyaghoṣeṇa harṣanirbharamānasaḥ ||
sa mūrcchito muhūrttāttu saṃjñāṃ prāpadanāturaḥ
||34||ननर्द वाद्यघोषेण हर्षनिर्भरमानसः ॥
स मूर्च्छितो मुहूर्त्तात्तु संज्ञां प्रापदनातुरः
tato yoddhuṃ samāyātau vīrabhadraṣaḍānanau ||
kalaḥ parvataghātena śatadhānyapatad bhuvi
||35||ततो योद्धुं समायातौ वीरभद्रषडाननौ ॥
कलः पर्वतघातेन शतधान्यपतद् भुवि
vīrabhadrastu vikalaṃ talaghātādapātayat |
dṛṣṭvā skandena nihataṃ kalaṃ daityaṃ mahādriṇā
||36||वीरभद्रस्तु विकलं तलघातादपातयत् ।
दृष्ट्वा स्कन्देन निहतं कलं दैत्यं महाद्रिणा
tato yayuḥ svaśibiraṃ gaṇāste jayaśālinaḥ |
tataḥ śastrahatāḥ kecijjīvanto gaṇḍakīṃ yayuḥ
||37||ततो ययुः स्वशिबिरं गणास्ते जयशालिनः ।
ततः शस्त्रहताः केचिज्जीवन्तो गण्डकीं ययुः
śaśaṃsurdaityarājāya nānāsenāyutaḥ kalaḥ |
vikalaśca hato roṣād vīrabhadrādibhirgaṇaiḥ
||38||शशंसुर्दैत्यराजाय नानासेनायुतः कलः ।
विकलश्च हतो रोषाद् वीरभद्रादिभिर्गणैः
gatāste śibiraṃ devagaṇāstu jayaśālinaḥ
||39||गतास्ते शिबिरं देवगणास्तु जयशालिनः
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe kalavikalavadho nāmāṣṭādaśottaraśatatamo'dhyāyaḥ || 118 ||