parāśaradarśanaṃ nāma trayastriṃśottaraśatatamo'dhyāyaḥ
vyāsa uvāca
puṣpikānikaṭe tyakto vareṇyasya gṛhe sa kim |
cakāra tanmamācakṣva kāryaṃ vistarato'bjaja
||1||पुष्पिकानिकटे त्यक्तो वरेण्यस्य गृहे स किम् ।
चकार तन्ममाचक्ष्व कार्यं विस्तरतोऽब्जज
ka uvāca
samyak pṛṣṭaṃ tvayā vatsa hṛdayānandakārakam |
kathayiṣye vidhānena tatsarvaṃ pāpanāśanam
||2||सम्यक् पृष्टं त्वया वत्स हृदयानन्दकारकम् ।
कथयिष्ये विधानेन तत्सर्वं पापनाशनम्
tasyāṃ niśāyāṃ vyuṣṭāyāṃ dadarśa puṣpikā sutam |
caturbāhuṃ raktavarṇaṃ gajavaktramalaṅkṛtam
||3||तस्यां निशायां व्युष्टायां ददर्श पुष्पिका सुतम् ।
चतुर्बाहुं रक्तवर्णं गजवक्त्रमलङ्कृतम्
kastūrītilakaṃ muktāmālayā suvirājitam |
pītavastraparīdhānaṃ cārucandanacarcitam
||4||कस्तूरीतिलकं मुक्तामालया सुविराजितम् ।
पीतवस्त्रपरीधानं चारुचन्दनचर्चितम्
dedīpyamānaṃ vapuṣā nānālaṅkārasaṃyutam |
tataḥ sā puṣpikā dṛṣṭvā bālakaṃ tu tathāvidham
||5||देदीप्यमानं वपुषा नानालङ्कारसंयुतम् ।
ततः सा पुष्पिका दृष्ट्वा बालकं तु तथाविधम्
vismitā duḥkhitā cāpi bhayabhītā'bhavattadā |
ghnatī vakṣo bahiryātā pāṇibhyāṃ śokakarśitā
||6||विस्मिता दुःखिता चापि भयभीताऽभवत्तदा ।
घ्नती वक्षो बहिर्याता पाणिभ्यां शोककर्शिता
tadākranditamākarṇya mīlitāḥ paricārikāḥ |
tābhiratyadbhutaṃ dṛṣṭvā bālakaṃ taṃ tathāvidham
||7||तदाक्रन्दितमाकर्ण्य मीलिताः परिचारिकाः ।
ताभिरत्यद्भुतं दृष्ट्वा बालकं तं तथाविधम्
nṛpo'pi jñātavṛttāntaḥ sagaṇo'bhiyayau gṛhe |
tataste'pi bhayodvignā dṛṣṭvā bālaṃ tathāvidham
||8||नृपोऽपि ज्ञातवृत्तान्तः सगणोऽभिययौ गृहे ।
ततस्तेऽपि भयोद्विग्ना दृष्ट्वा बालं तथाविधम्
adhīrāḥ papalustasya kecinmūrchāmupāyayuḥ |
kecicca nṛpatiṃ prāhurna jāto na bhaviṣyati
||9||अधीराः पपलुस्तस्य केचिन्मूर्छामुपाययुः ।
केचिच्च नृपतिं प्राहुर्न जातो न भविष्यति
na dṛṣṭo na śrutaḥ kvāpi bāla etādṛśo nṛṇām |
naivāyaṃ sthāpanīyaste vaṃśacchedakaro gṛhe
||10||न दृष्टो न श्रुतः क्वापि बाल एतादृशो नृणाम् ।
नैवायं स्थापनीयस्ते वंशच्छेदकरो गृहे
evamākarṇya sarveṣāṃ vākyaṃ mene sa bhūpatiḥ |
dūtānuvāca bālo'yaṃ tyajyatāṃ gahane vane
||11||एवमाकर्ण्य सर्वेषां वाक्यं मेने स भूपतिः ।
दूतानुवाच बालोऽयं त्यज्यतां गहने वने
tato dūtā gatā madhye gṛhītvā bālakaṃ tu tat |
gahanaṃ kānanaṃ dṛṣṭvā vāyusparśavivarjitam
||12||ततो दूता गता मध्ये गृहीत्वा बालकं तु तत् ।
गहनं काननं दृष्ट्वा वायुस्पर्शविवर्जितम्
tīre tu sarasastatra kṣiptvā te parṇasañcayaiḥ |
ācchādya prayayuḥ śīghraṃ vareṇyaṃ nṛpatiṃ punaḥ
||13||तीरे तु सरसस्तत्र क्षिप्त्वा ते पर्णसञ्चयैः ।
आच्छाद्य प्रययुः शीघ्रं वरेण्यं नृपतिं पुनः
sabhāmadhye nṛpaṃ dṛṣṭvā namaskṛtvā'bruvaṃstadā |
ājñayā tava rājendra siṃhavyāghraniṣevite
||14||सभामध्ये नृपं दृष्ट्वा नमस्कृत्वाऽब्रुवंस्तदा ।
आज्ञया तव राजेन्द्र सिंहव्याघ्रनिषेविते
tyaktvā bālaṃ samāyātā bhakṣitaḥ syād vanecaraiḥ |
ka uvāca |
yāvacca bhakṣituṃ yātā jambukāstāvadeva tam
||15||त्यक्त्वा बालं समायाता भक्षितः स्याद् वनेचरैः ।
क उवाच ।
यावच्च भक्षितुं याता जम्बुकास्तावदेव तम्
parāśaro munivaro dadarśa karuṇānidhiḥ |
caturbhujaṃ gajāsyaṃ taṃ koṭisūryanibhaṃ śiśum
||16||पराशरो मुनिवरो ददर्श करुणानिधिः ।
चतुर्भुजं गजास्यं तं कोटिसूर्यनिभं शिशुम्
nānālaṅkārasaṃyuktaṃ divyāmbaravibhūṣitam |
sarpaveṣṭitasannābhiṃ cintāmaṇivibhūṣitam
||17||नानालङ्कारसंयुक्तं दिव्याम्बरविभूषितम् ।
सर्पवेष्टितसन्नाभिं चिन्तामणिविभूषितम्
mumoha māyasā tasma sarvajñānanidhirmuniḥ |
śuśoca kimidaṃ vighnaṃ mama nāśāya nirmitam
||18||मुमोह मायसा तस्म सर्वज्ञाननिधिर्मुनिः ।
शुशोच किमिदं विघ्नं मम नाशाय निर्मितम्
indreṇa me taponāśaṃ kāṅkṣatā svārthasādhanam |
akāri na mayā kiñcid duṣkṛtaṃ pāpabhīruṇā
||19||इन्द्रेण मे तपोनाशं काङ्क्षता स्वार्थसाधनम् ।
अकारि न मया किञ्चिद् दुष्कृतं पापभीरुणा
dīnanāthaṃ candracūḍa rakṣa māṃ mahato bhayāt |
evaṃ śocantamālokya gajāsyaḥ karuṇāyutaḥ
||20||दीननाथं चन्द्रचूड रक्ष मां महतो भयात् ।
एवं शोचन्तमालोक्य गजास्यः करुणायुतः
nirākaronmohajālaṃ taṃ tato'lakṣayatpuraḥ |
tameva paramātmānaṃ parabrahmasvarūpiṇam
||21||निराकरोन्मोहजालं तं ततोऽलक्षयत्पुरः ।
तमेव परमात्मानं परब्रह्मस्वरूपिणम्
bhaktānāṃ rakṣaṇaṃ kartummīdṛśaṃ veṣamāsthitam |
dhanyaṃ me'dya janurmātāpitarau ca tapo mahat
||22||भक्तानां रक्षणं कर्तुम्मीदृशं वेषमास्थितम् ।
धन्यं मेऽद्य जनुर्मातापितरौ च तपो महत्
nirastau janmamṛtyū me prāptaṃ vāñchitamuttamam |
kenāyaṃ hatabhāgyena bālastyakto vanāntare
||23||निरस्तौ जन्ममृत्यू मे प्राप्तं वाञ्छितमुत्तमम् ।
केनायं हतभाग्येन बालस्त्यक्तो वनान्तरे
ka uvāca
evamuktvā muniḥ so'tha ninye bālaṃ svamāśramam |
vatsalā'sya tataḥ patnī dṛṣṭvā bālaṃ tathāvidham
||24||एवमुक्त्वा मुनिः सोऽथ निन्ये बालं स्वमाश्रमम् ।
वत्सलाऽस्य ततः पत्नी दृष्ट्वा बालं तथाविधम्
ānītaṃ svāminā jñātvā nananda snehanirbharā |
hṛdaye viniveśyainaṃ prāha prāṇapatiṃ tadā
||25||आनीतं स्वामिना ज्ञात्वा ननन्द स्नेहनिर्भरा ।
हृदये विनिवेश्यैनं प्राह प्राणपतिं तदा
bahukālakṛtaṃ svāmiṃstapaste phalitaṃ guru |
yasya svarūpaṃ na brahmā na haro na śriyaḥ patiḥ
||26||बहुकालकृतं स्वामिंस्तपस्ते फलितं गुरु ।
यस्य स्वरूपं न ब्रह्मा न हरो न श्रियः पतिः
munayo na viduḥ sākṣād darśanaṃ jātamadya nau |
yaḥ karttā rakṣitā hantā sarvasya jagataḥ prabhuḥ
||27||मुनयो न विदुः साक्षाद् दर्शनं जातमद्य नौ ।
यः कर्त्ता रक्षिता हन्ता सर्वस्य जगतः प्रभुः
avatīrṇo bhuvo bhāraṃ hartuṃ nānāvatārakṛt |
mahadbhāgyaṃ hi nau svāminnanāyāsena viśvabhṛt
||28||अवतीर्णो भुवो भारं हर्तुं नानावतारकृत् ।
महद्भाग्यं हि नौ स्वामिन्ननायासेन विश्वभृत्
akṣigocaratāṃ yāto mavovācāmagocaraḥ |
ka uvāca |
tasya bālasya sparśena stanau pīnapayodharau
||29||अक्षिगोचरतां यातो मवोवाचामगोचरः ।
क उवाच ।
तस्य बालस्य स्पर्शेन स्तनौ पीनपयोधरौ
jātau papau tato bālaḥ sā cānandamavāpa ha |
tataḥ śuśrāva rājā'sau vareṇyo bālakaṃ tu tam
||30||जातौ पपौ ततो बालः सा चानन्दमवाप ह ।
ततः शुश्राव राजाऽसौ वरेण्यो बालकं तु तम्
parāśareṇa muninā pālitaṃ divyacakṣuṣā |
vādyaghoṣeṇa mahatā śarkarāṃ ca gṛhe gṛhe
||31||पराशरेण मुनिना पालितं दिव्यचक्षुषा ।
वाद्यघोषेण महता शर्करां च गृहे गृहे
dāpayāmāsa harṣeṇa brāhmaṇān sahṛdo'pi ca |
toṣayāmāsa vastrādyaiḥ kāñcanai ratnasañcayaiḥ
||32||दापयामास हर्षेण ब्राह्मणान् सहृदोऽपि च ।
तोषयामास वस्त्राद्यैः काञ्चनै रत्नसञ्चयैः
gāvaḥ kāmadughā jātāḥ śuṣkavāpyo jalānvitāḥ |
āśrame tu munestasya śuṣkavṛkṣāḥ phalānvitāḥ
||33||गावः कामदुघा जाताः शुष्कवाप्यो जलान्विताः ।
आश्रमे तु मुनेस्तस्य शुष्कवृक्षाः फलान्विताः
ya idaṃ śaṛṇuyānmartyaḥ putravāndhanavānbhavet
||34||य इदं शृणुयान्मर्त्यः पुत्रवान्धनवान्भवेत्
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe parāśaradarśanaṃ nāma trayastriṃśottaraśatatamo'dhyāyaḥ || 133 ||