gaurīmantrapradānaṃ nāma navasaptatitamo'dhyāyaḥ
ka uvāca
nirjitān sindhunā devān jñātvā śambhurnijasthalāt |
saptakoṭigaṇākīrṇastrisandhyākṣetramabhyagāt
||1||निर्जितान् सिन्धुना देवान् ज्ञात्वा शम्भुर्निजस्थलात् ।
सप्तकोटिगणाकीर्णस्त्रिसन्ध्याक्षेत्रमभ्यगात्
svāhāsvadhāvaṣaṭkāravedādhyayanavarjitāḥ |
nivasanti bhayātsindhorgautamādyā maharṣayaḥ
||2||स्वाहास्वधावषट्कारवेदाध्ययनवर्जिताः ।
निवसन्ति भयात्सिन्धोर्गौतमाद्या महर्षयः
dṛṣṭvā te tryambakaṃ devaṃ parivavruḥ samantataḥ |
yathā tīrthaṃ vipravarā bālakā jananīṃ yathā
||3||दृष्ट्वा ते त्र्यम्बकं देवं परिवव्रुः समन्ततः ।
यथा तीर्थं विप्रवरा बालका जननीं यथा
praṇamya taṃ prapūjyaiva procurdhanyatamā vayam |
anuṣṭhānaṃ dṛśirjanma dhanyaṃ jñānaṃ yato haraḥ
||4||प्रणम्य तं प्रपूज्यैव प्रोचुर्धन्यतमा वयम् ।
अनुष्ठानं दृशिर्जन्म धन्यं ज्ञानं यतो हरः
agocaro dṛṣṭigato daṇḍakāraṇyamāgataḥ |
duritaṃ vilayaṃ yātaṃ puṇyaṃ ca phalitaṃ mahat
||5||अगोचरो दृष्टिगतो दण्डकारण्यमागतः ।
दुरितं विलयं यातं पुण्यं च फलितं महत्
idānīṃ na ca duḥkha no dṛṣṭe deve bhaviṣyati |
yathodite divānāthe na dhvāntaṃ dṛśyate kvacit
||6||इदानीं न च दुःख नो दृष्टे देवे भविष्यति ।
यथोदिते दिवानाथे न ध्वान्तं दृश्यते क्वचित्
tato'bravīn mahādevaḥ sarvāṃstān munipuṅgavān |
śiva uvāca |
sindhunā'krāmi trailokyaṃ kṛto deva vinigrahaḥ
||7||ततोऽब्रवीन् महादेवः सर्वांस्तान् मुनिपुङ्गवान् ।
शिव उवाच ।
सिन्धुनाऽक्रामि त्रैलोक्यं कृतो देव विनिग्रहः
munīnāmapi keṣāñcittena khinnaṃ mano mama |
viśrānti na labhe sthāne tato'hamiha cāgataḥ
||8||मुनीनामपि केषाञ्चित्तेन खिन्नं मनो मम ।
विश्रान्ति न लभे स्थाने ततोऽहमिह चागतः
bhavatāṃ darśane'nāhaṃ parituṣṭo mudānvitaḥ |
idānīmavakāśaṃ saparivārasya dīyatām
||9||भवतां दर्शनेऽनाहं परितुष्टो मुदान्वितः ।
इदानीमवकाशं सपरिवारस्य दीयताम्
atipuṇyena vaḥ prāptaṃ darśanaṃ pāpanāśanam |
yatrasthitvā paraṃ dhyānaṃ kariṣye jagadīśituḥ
||10||अतिपुण्येन वः प्राप्तं दर्शनं पापनाशनम् ।
यत्रस्थित्वा परं ध्यानं करिष्ये जगदीशितुः
ka uvāca
iti śūlivacaḥ śrutvā procuḥ sarve maharṣayaḥ |
sarveśvarasya te deva dātā sthānasya ko bhavet
||11||इति शूलिवचः श्रुत्वा प्रोचुः सर्वे महर्षयः ।
सर्वेश्वरस्य ते देव दाता स्थानस्य को भवेत्
kalmadrumasya kaḥ kāmaḥ kenāsau paripūryate |
kṣīrārṇavatṛṣā kiṃ vā pallavena gamiṣyati
||12||कल्मद्रुमस्य कः कामः केनासौ परिपूर्यते ।
क्षीरार्णवतृषा किं वा पल्लवेन गमिष्यति
tavaiva rūpaṃ pṛthivī tava vaśyā'tra sarvadā |
tvamīśaḥ sarvalokasya yathecchasi tathā kuru
||13||तवैव रूपं पृथिवी तव वश्याऽत्र सर्वदा ।
त्वमीशः सर्वलोकस्य यथेच्छसि तथा कुरु
darśayāmaḥ surapate sundaraṃ tava cāśramam |
nānāvṛkṣalatākīrṇaṃ ramyavāpīsarojalam
||14||दर्शयामः सुरपते सुन्दरं तव चाश्रमम् ।
नानावृक्षलताकीर्णं रम्यवापीसरोजलम्
yādobhiḥ pakṣibhiryuktaṃ ghanacchāyaṃ suvistṛtam |
svādukandaphalopetaṃ mṛdughāsasamanvitam
||15||यादोभिः पक्षिभिर्युक्तं घनच्छायं सुविस्तृतम् ।
स्वादुकन्दफलोपेतं मृदुघाससमन्वितम्
yadīcchā'tra vasa tryakṣa paripālaya no'khilān |
ka uvāca |
tatrāvasanmahādevo gaṅgaurīgaṇairyutaḥ
||16||यदीच्छाऽत्र वस त्र्यक्ष परिपालय नोऽखिलान् ।
क उवाच ।
तत्रावसन्महादेवो गङ्गौरीगणैर्युतः
kailāsādadhikaṃ mene munerāśramamaṇḍalam |
tadāśrayeṇa te sarve gautamādyā maharṣayaḥ
||17||कैलासादधिकं मेने मुनेराश्रममण्डलम् ।
तदाश्रयेण ते सर्वे गौतमाद्या महर्षयः
cerustapāṃsi vividhānyāsam̐ste vigatajvarāḥ |
śivo'pi tapa ārebhe gaṅgāgaurisahāyavān
||18||चेरुस्तपांसि विविधान्यासँस्ते विगतज्वराः ।
शिवोऽपि तप आरेभे गङ्गागौरिसहायवान्
tato gaṇāśca sāmagrīṃ tasya cakrurmahātmanaḥ |
kasmiṃścitsamaye gaurī pṛcchati sma sadāśivam
||19||ततो गणाश्च सामग्रीं तस्य चक्रुर्महात्मनः ।
कस्मिंश्चित्समये गौरी पृच्छति स्म सदाशिवम्
tvameva kartā hartā tvaṃ pātā viśvasya śaṅkara |
aṣṭamūrtiramūrtistvaṃ sarveśaḥ sarvabhāvanaḥ
||20||त्वमेव कर्ता हर्ता त्वं पाता विश्वस्य शङ्कर ।
अष्टमूर्तिरमूर्तिस्त्वं सर्वेशः सर्वभावनः
sarvaśreṣṭhatamastvaṃ ca sarveṣāṃ sarvakāmadaḥ |
aṣṭānāṃ karmaṇāṃ deva phaladātā'khilārthavit
||21||सर्वश्रेष्ठतमस्त्वं च सर्वेषां सर्वकामदः ।
अष्टानां कर्मणां देव फलदाताऽखिलार्थवित्
tvattaḥ śreṣṭhatamaḥ ko'sti yaṃ tvaṃ dhyāyasi taṃ vada |
devāśca munayo nāgā meṃ yakṣamānuṣarākṣasāḥ
||22||त्वत्तः श्रेष्ठतमः कोऽस्ति यं त्वं ध्यायसि तं वद ।
देवाश्च मुनयो नागा में यक्षमानुषराक्षसाः
yatsattayā'khilaṃ viśvaṃ tvattaḥ śreṣṭhatamastu kaḥ |
trayastriṃśatkoṭidaiveḥ pūjyase siddhasādhakaiḥ
||23||यत्सत्तयाऽखिलं विश्वं त्वत्तः श्रेष्ठतमस्तु कः ।
त्रयस्त्रिंशत्कोटिदैवेः पूज्यसे सिद्धसाधकैः
ka uvāca
iti tadvacanaṃ śrutvā śivo vacanabravīt |
śiva uvāca |
samyak pṛṣṭaṃ tvayā devi tuṣṭo vākyena te na'ghe
||24||इति तद्वचनं श्रुत्वा शिवो वचनब्रवीत् ।
शिव उवाच ।
सम्यक् पृष्टं त्वया देवि तुष्टो वाक्येन ते नऽघे
śaṛṇuṣvā'vahitā devi vistareṇa bravīmi te |
adyāpi na kathaṃ jñāto yaṃ dhyāyāmi sureśvari
||25||शृणुष्वाऽवहिता देवि विस्तरेण ब्रवीमि ते ।
अद्यापि न कथं ज्ञातो यं ध्यायामि सुरेश्वरि
tatsvarūpaṃ nirupiṣye tava prīticikīrṣayā ||
lokānāmupakārāya saṃsārottāraṇāya ca
||26||तत्स्वरूपं निरुपिष्ये तव प्रीतिचिकीर्षया ॥
लोकानामुपकाराय संसारोत्तारणाय च
yo devaḥ sarvabhūteṣu gūḍhaścarati viśvakṛt |
yo'nantaśīrṣānantaśrīranantacaraṇaḥ svarāṭ
||27||यो देवः सर्वभूतेषु गूढश्चरति विश्वकृत् ।
योऽनन्तशीर्षानन्तश्रीरनन्तचरणः स्वराट्
anantaśrutinetraścānantanāmā guṇātigaḥ |
anantarūpī yo devo vedakartā'khilārthadaḥ
||28||अनन्तश्रुतिनेत्रश्चानन्तनामा गुणातिगः ।
अनन्तरूपी यो देवो वेदकर्ताऽखिलार्थदः
yo'nantaśaktirviśvātmā'nupameyaḥ purātanaḥ |
nopamā śeṣacandrābdhivyomnāṃ nārāyaṇasya ca
||29||योऽनन्तशक्तिर्विश्वात्माऽनुपमेयः पुरातनः ।
नोपमा शेषचन्द्राब्धिव्योम्नां नारायणस्य च
bhāratasya ca vedasya vyāsasya ca munerapi |
yato jīvā anantāśca jāyante'mbumuco yathā
||30||भारतस्य च वेदस्य व्यासस्य च मुनेरपि ।
यतो जीवा अनन्ताश्च जायन्तेऽम्बुमुचो यथा
jaladhārā yathā'gnervā visphuliṅgā bhavanti hi |
brahmāviṣṇuśivādīnāṃ guṇatrayapradaḥ prabhuḥ
||31||जलधारा यथाऽग्नेर्वा विस्फुलिङ्गा भवन्ति हि ।
ब्रह्माविष्णुशिवादीनां गुणत्रयप्रदः प्रभुः
sṛṣṭipālanasaṃhārānājñāpayata tairiha |
tato guṇavibhāgena guṇeśa iti paprathe
||32||सृष्टिपालनसंहारानाज्ञापयत तैरिह ।
ततो गुणविभागेन गुणेश इति पप्रथे
tamimaṃ paramātmānaṃ parātpataraṃ vibhum |
guṇeśamaniśaṃ dhyāye parabrahmasvarūpiṇam
||33||तमिमं परमात्मानं परात्पतरं विभुम् ।
गुणेशमनिशं ध्याये परब्रह्मस्वरूपिणम्
gauryuvāca
tuṣṭā'haṃ tava vākyena pratyayo me kathaṃ bhavet |
taṃ guṇeśaṃ kathaṃ sākṣātkaromi ca bhajāmi ca
||34||तुष्टाऽहं तव वाक्येन प्रत्ययो मे कथं भवेत् ।
तं गुणेशं कथं साक्षात्करोमि च भजामि च
tamupāyaṃ vada vibho yadi tuṣṭo'si śaṅkara |
ka uvāca |
iti tasyā vacaḥ śrutvā punarūce maheśvaraḥ
||35||तमुपायं वद विभो यदि तुष्टोऽसि शङ्कर ।
क उवाच ।
इति तस्या वचः श्रुत्वा पुनरूचे महेश्वरः
śiva uvāca
ekaniṣṭhatayā yāvat tapasārādhito na te |
tāvatpratyakṣatāṃ devi kathaṃ yāsyati sa prabhuḥ
||36||एकनिष्ठतया यावत् तपसाराधितो न ते ।
तावत्प्रत्यक्षतां देवि कथं यास्यति स प्रभुः
devyuvāca
kathaṃ mayā tapaḥ kāryaṃ kenopāyena vā vibho |
yadi tuṣṭo'si deveśa vada satyaṃ mamānagha
||37||कथं मया तपः कार्यं केनोपायेन वा विभो ।
यदि तुष्टोऽसि देवेश वद सत्यं ममानघ
ka uvāca
evaṃ tadādaraṃ budhvā provāca girijāṃ haraḥ |
yena tasyā bhavetprīto guṇeśo guṇavallabhaḥ
||38||एवं तदादरं बुध्वा प्रोवाच गिरिजां हरः ।
येन तस्या भवेत्प्रीतो गुणेशो गुणवल्लभः
ekākṣaramanuṃ tasyai dadau samyaggharastadā |
dvādaśābdaṃ kuru tapastatastuṣṭo bhavedvibhuḥ
||39||एकाक्षरमनुं तस्यै ददौ सम्यग्घरस्तदा ।
द्वादशाब्दं कुरु तपस्ततस्तुष्टो भवेद्विभुः
sākṣātkāraṃ guṇeśaste pradāsyati na saṃśayaḥ |
tadaiva sā namaskṛtya girīśaṃ hṛṣṭamānasā
||40||साक्षात्कारं गुणेशस्ते प्रदास्यति न संशयः ।
तदैव सा नमस्कृत्य गिरीशं हृष्टमानसा
jagāma tapase gaurī mantradhyānaparāyaṇā |
jīrṇāpurāduttare tu lekhanādi manoharam
||41||जगाम तपसे गौरी मन्त्रध्यानपरायणा ।
जीर्णापुरादुत्तरे तु लेखनादि मनोहरम्
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe gaurīmantrapradānaṃ nāma ekonāśītitamo'dhyāyaḥ || 79 ||