gaurīdohadavarṇanaṃ nāmaikonatriṃśottaraśatatamo'dhyāyaḥ
ka uvāca
tato daityo mṛtyulokaṃ gato garvādagarjata |
kampitāḥ parvatāḥ sarve vṛkṣā nipatitā bhuvi
||1||ततो दैत्यो मृत्युलोकं गतो गर्वादगर्जत ।
कम्पिताः पर्वताः सर्वे वृक्षा निपतिता भुवि
pakṣi siṃhāḥ śvāpadāni babhramuḥ kānane tadā |
tato jigāya nṛpatīn sarvān vīrāṃśca dānavaḥ
||2||पक्षि सिंहाः श्वापदानि बभ्रमुः कानने तदा ।
ततो जिगाय नृपतीन् सर्वान् वीरांश्च दानवः
brahmādayo jitā yena tenāyudhyan kathaṃ nṛpāḥ |
kecid dvidhā kṛtāstena kecinnabhasi babhramuḥ
||3||ब्रह्मादयो जिता येन तेनायुध्यन् कथं नृपाः ।
केचिद् द्विधा कृतास्तेन केचिन्नभसि बभ्रमुः
kecicca sammukhe yuddhaṃ kṛtvā svargaṃ gatā nṛpāḥ |
kecicca śaraṇaṃ yātāḥ sevakatvamupāgatāḥ
||4||केचिच्च सम्मुखे युद्धं कृत्वा स्वर्गं गता नृपाः ।
केचिच्च शरणं याताः सेवकत्वमुपागताः
kecidbhraṣṭapadā jagmurabhimānena kānanam |
evaṃ jitvā nṛpān sarvān munīnāmākrame matim
||5||केचिद्भ्रष्टपदा जग्मुरभिमानेन काननम् ।
एवं जित्वा नृपान् सर्वान् मुनीनामाक्रमे मतिम्
akarod duṣṭabuddhiḥ sa babandha sahasā ca tān |
tadā kecinmunigaṇāstyaktvā dehaṃ divaṃ gatāḥ
||6||अकरोद् दुष्टबुद्धिः स बबन्ध सहसा च तान् ।
तदा केचिन्मुनिगणास्त्यक्त्वा देहं दिवं गताः
kecicca merukandaryāṃ nyavasanvigatajvarāḥ |
kecicca nihatāstena kecicca tāḍitā bhṛśam
||7||केचिच्च मेरुकन्दर्यां न्यवसन्विगतज्वराः ।
केचिच्च निहतास्तेन केचिच्च ताडिता भृशम्
prāsādāḥ sakalāstena vidhvastā devatā api |
evaṃ tu pralaye jāte'lupyan kriyāśca vaidikī
||8||प्रासादाः सकलास्तेन विध्वस्ता देवता अपि ।
एवं तु प्रलये जातेऽलुप्यन् क्रियाश्च वैदिकी
svāhāsvadhāvaṣaṭkārā hāhākāro'pyajāyata |
devā giriguhāsthāste munayo yakṣakinnarāḥ
||9||स्वाहास्वधावषट्कारा हाहाकारोऽप्यजायत ।
देवा गिरिगुहास्थास्ते मुनयो यक्षकिन्नराः
nyamantrayanta kāryārthaṃ tatra prāha bṛhaspatiḥ |
vidyamānebhyo devebhyastebhyaḥ sarvebhya eva ca
||10||न्यमन्त्रयन्त कार्यार्थं तत्र प्राह बृहस्पतिः ।
विद्यमानेभ्यो देवेभ्यस्तेभ्यः सर्वेभ्य एव च
na bhayaṃ vidyate tasya tasmād devaṃ vināyakam |
prārthayadhvaṃ yadā viprāḥprādurbhāvaṃ śivālaye
||11||न भयं विद्यते तस्य तस्माद् देवं विनायकम् ।
प्रार्थयध्वं यदा विप्राःप्रादुर्भावं शिवालये
gajānaneti nāmnā sa kariṣyati ca sāmpratam |
haniṣyati balāddaityaṃ sindūraṃ nātra saṃśayaḥ
||12||गजाननेति नाम्ना स करिष्यति च साम्प्रतम् ।
हनिष्यति बलाद्दैत्यं सिन्दूरं नात्र संशयः
nirābādhaṃ jagatsarvaṃ bhaviṣyati tadā surāḥ |
evamuktāstu jīvena te tu devādayo'khilāḥ |
bhaktyā paramayā yuktāstuṣṭuvustaṃ vināyakam
||13||निराबाधं जगत्सर्वं भविष्यति तदा सुराः ।
एवमुक्तास्तु जीवेन ते तु देवादयोऽखिलाः ।
भक्त्या परमया युक्तास्तुष्टुवुस्तं विनायकम्
devā ūcuḥ
jagataḥ kāraṇaṃ yo'sau ravinakṣatrasambhavaḥ |
siddhasādhyagaṇāḥ sarve yata eva ca sindhavaḥ
||14||जगतः कारणं योऽसौ रविनक्षत्रसम्भवः ।
सिद्धसाध्यगणाः सर्वे यत एव च सिन्धवः
gandharvāḥ kinnarā yakṣā manuṣyoragarākṣasāḥ |
yataścarācaraṃ viśvaṃ taṃ namāmi vināyakam
||15||गन्धर्वाः किन्नरा यक्षा मनुष्योरगराक्षसाः ।
यतश्चराचरं विश्वं तं नमामि विनायकम्
yato brahmādayo devā munayaśca maharṣayaḥ |
yato guṇāstrayo jātāstaṃ namāmi vināyakam
||16||यतो ब्रह्मादयो देवा मुनयश्च महर्षयः ।
यतो गुणास्त्रयो जातास्तं नमामि विनायकम्
yato nānāvatārāśca yaśca sarvahṛdi sthitaḥ |
yaṃ stotuṃ naiva śaknoti śeṣastaṃ gaṇapaṃ bhajet
||17||यतो नानावताराश्च यश्च सर्वहृदि स्थितः ।
यं स्तोतुं नैव शक्नोति शेषस्तं गणपं भजेत्
sindūro nirmitaḥ kena viśvasaṃhārakārakaḥ |
tenārtau prāpitaṃ viśvaṃ tvayi svāmini jāgrati
||18||सिन्दूरो निर्मितः केन विश्वसंहारकारकः ।
तेनार्तौ प्रापितं विश्वं त्वयि स्वामिनि जाग्रति
anyaṃ kaṃ śaraṇaṃ yāmaḥ ko nu pāsyati no'khilān |
jahyenaṃ duṣṭabuddhiṃ tvamavatīrya śivālaye
||19||अन्यं कं शरणं यामः को नु पास्यति नोऽखिलान् ।
जह्येनं दुष्टबुद्धिं त्वमवतीर्य शिवालये
ityuktvā paritepuste nānānuṣṭhānatatparāḥ |
nirāhārā yatāhārāḥ prāṇāyāmaparāyaṇāḥ
||20||इत्युक्त्वा परितेपुस्ते नानानुष्ठानतत्पराः ।
निराहारा यताहाराः प्राणायामपरायणाः
dhūmapānaratāḥ kecit ke'pi maunāvalambinaḥ |
ekapādāsthitāḥ kecijjalamadhye sthitāḥ pare
||21||धूमपानरताः केचित् केऽपि मौनावलम्बिनः ।
एकपादास्थिताः केचिज्जलमध्ये स्थिताः परे
ūrdhvabāhutayā kecitkecicca yogamāsthitāḥ |
keciccakṛtuḥ svāndehānkecicca mastakānapi
||22||ऊर्ध्वबाहुतया केचित्केचिच्च योगमास्थिताः ।
केचिच्चकृतुः स्वान्देहान्केचिच्च मस्तकानपि
evaṃ teṣāṃ nirīkṣyaiva tapāṃsi gaṇarāṭ tadā |
āvirāsīt koṭisūryapralayānalasannibhaḥ
||23||एवं तेषां निरीक्ष्यैव तपांसि गणराट् तदा ।
आविरासीत् कोटिसूर्यप्रलयानलसन्निभः
dṛṣṭvā tejomayaṃ rūpaṃ jahṛṣuste surāstadā |
yaścintitaḥ sa evāyamāvirbhūto'khileśvaraḥ
||24||दृष्ट्वा तेजोमयं रूपं जहृषुस्ते सुरास्तदा ।
यश्चिन्तितः स एवायमाविर्भूतोऽखिलेश्वरः
apaneṣyati no duḥkhaṃ nātra kāryā vicāraṇā |
tata ūce sa bhagavāṃstān surāṃścintayā yutān
||25||अपनेष्यति नो दुःखं नात्र कार्या विचारणा ।
तत ऊचे स भगवांस्तान् सुरांश्चिन्तया युतान्
haniṣye sinduraṃ devā mā cintāṃ kartumarhatha |
duḥkhapraśamanaṃ nāma stotraṃ vaḥ khyātimeṣyati
||26||हनिष्ये सिन्दुरं देवा मा चिन्तां कर्तुमर्हथ ।
दुःखप्रशमनं नाम स्तोत्रं वः ख्यातिमेष्यति
ato duḥkhavināśo vā jāto'smānmadanugrahāt |
ekakālaṃ dvikālaṃ vā trikālaṃ vāpi yaḥ paṭhet
||27||अतो दुःखविनाशो वा जातोऽस्मान्मदनुग्रहात् ।
एककालं द्विकालं वा त्रिकालं वापि यः पठेत्
kadācinna bhavedasya duḥkhaṃ trividhamaṇvapi |
ahaṃ tu sāmprataṃ devā avatīrya śivālaye
||28||कदाचिन्न भवेदस्य दुःखं त्रिविधमण्वपि ।
अहं तु साम्प्रतं देवा अवतीर्य शिवालये
nāmnā gajānana iti khyātaḥ sarvārthasādhakaḥ |
bhaviṣyāmi haniṣyāmi sindūrādīnmahāsurān
||29||नाम्ना गजानन इति ख्यातः सर्वार्थसाधकः ।
भविष्यामि हनिष्यामि सिन्दूरादीन्महासुरान्
kariṣyāmi śivādāsyaṃ kautukāni pradarśayan |
ka uvāca |
evamuktvā tato devāṃstatraivāntaradhīyata
||30||करिष्यामि शिवादास्यं कौतुकानि प्रदर्शयन् ।
क उवाच ।
एवमुक्त्वा ततो देवांस्तत्रैवान्तरधीयत
tato'kasmād haimavatī śivānugrahato dadhau |
tad garbhaṃ vavṛdhe'tyantaṃ dine dine yathā śaśī
||31||ततोऽकस्माद् हैमवती शिवानुग्रहतो दधौ ।
तद् गर्भं ववृधेऽत्यन्तं दिने दिने यथा शशी
tatastattejasā taptā nānādohadakāṅkṣiṇī |
uvāca śaṅkaraṃ gaurī santaptā garbhatejasā
||32||ततस्तत्तेजसा तप्ता नानादोहदकाङ्क्षिणी ।
उवाच शङ्करं गौरी सन्तप्ता गर्भतेजसा
atiśītasthalaṃ yatra tatra māṃ naya śaṅkara |
tato'sau vṛṣabhārūḍhaḥ pṛṣṭhe tāmupaveśya ha
||33||अतिशीतस्थलं यत्र तत्र मां नय शङ्कर ।
ततोऽसौ वृषभारूढः पृष्ठे तामुपवेश्य ह
bhāsayantī mahātejaḥpuñjena vidiśo diśaḥ |
vādyatsu sarvavādyeṣu yayau sa kṣitimaṇḍalam
||34||भासयन्ती महातेजःपुञ्जेन विदिशो दिशः ।
वाद्यत्सु सर्ववाद्येषु ययौ स क्षितिमण्डलम्
nānāgaṇaiḥ samāyukto babhrāma kānanāni saḥ |
bhramatā tena dṛṣṭaṃ hi paryalokānanaṃ mahat
||35||नानागणैः समायुक्तो बभ्राम काननानि सः ।
भ्रमता तेन दृष्टं हि पर्यलोकाननं महत्
tatra viśrāntimakarot pārvatyānumate tadā |
nānāpuṣpasamākīrṇaṃ nānādrumaphalānvitam
||36||तत्र विश्रान्तिमकरोत् पार्वत्यानुमते तदा ।
नानापुष्पसमाकीर्णं नानाद्रुमफलान्वितम्
sarovāpīyutaṃ sāndratarucchāyaṃ manoramam |
yatrostrāṇāṃ na praveśaḥ kailāsaśikharopamam
||37||सरोवापीयुतं सान्द्रतरुच्छायं मनोरमम् ।
यत्रोस्त्राणां न प्रवेशः कैलासशिखरोपमम्
nandanādadhiśobhaṃ tad vanaṃ caitrarathādapi |
tadvīkṣya girijā proca icchayā sadṛśaṃ śivam
||38||नन्दनादधिशोभं तद् वनं चैत्ररथादपि ।
तद्वीक्ष्य गिरिजा प्रोच इच्छया सदृशं शिवम्
vanaṃ prāptaṃ mahādeva krīḍāvo'tra ciraṃ vibho |
gaṇānāmapi sarveṣāṃ prītistatra hyabhūttadā
||39||वनं प्राप्तं महादेव क्रीडावोऽत्र चिरं विभो ।
गणानामपि सर्वेषां प्रीतिस्तत्र ह्यभूत्तदा
tato gaṇā maṇḍapaṃ te cakrustatpriyakāmyayā |
nānāvedīgṛhayutaṃ nānopaskarasaṃyutam
||40||ततो गणा मण्डपं ते चक्रुस्तत्प्रियकाम्यया ।
नानावेदीगृहयुतं नानोपस्करसंयुतम्
tata ūce śivo devīṃ vasātra tvaṃ gaṇairyutā |
yadyate prārthitaṃ tatte dāsyanti madanugrahāt
||41||तत ऊचे शिवो देवीं वसात्र त्वं गणैर्युता ।
यद्यते प्रार्थितं तत्ते दास्यन्ति मदनुग्रहात्
tataḥ svayaṃ jagāmāśu dhyānastho'bhūddhimālaye |
sakhībhiḥ pārvatī tatra cikrīḍe sā yathāruci
||42||ततः स्वयं जगामाशु ध्यानस्थोऽभूद्धिमालये ।
सखीभिः पार्वती तत्र चिक्रीडे सा यथारुचि
arakṣaṃstāṃ koṭigaṇāḥ samantādāvṛtāstadā |
tadājñāvaśagāḥ sarve kandamūlaphalāśinaḥ
||43||अरक्षंस्तां कोटिगणाः समन्तादावृतास्तदा ।
तदाज्ञावशगाः सर्वे कन्दमूलफलाशिनः
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe gaurīdohadavarṇanaṃ nāmaikonatriṃśottaraśatatamo'dhyāyaḥ || 129 ||