daityasenāvadho nāma ekaśatatamo'dhyāyaḥ
ka uvāca
tatastu daśame varṣe sukhāsīnaṃ maheśvaram |
girijāsahitaṃ vāme saptakoṭigaṇānvitam
||1||ततस्तु दशमे वर्षे सुखासीनं महेश्वरम् ।
गिरिजासहितं वामे सप्तकोटिगणान्वितम्
nṛtyantaṃ taṃ mayūreśaṃ paśyantaṃ svāṅgaṇe śiśum |
āyayurmunayaḥ sarve gautamādyāḥ praṇamya tam
||2||नृत्यन्तं तं मयूरेशं पश्यन्तं स्वाङ्गणे शिशुम् ।
आययुर्मुनयः सर्वे गौतमाद्याः प्रणम्य तम्
ūcuḥ prabuddhamatayo mahādevaṃ mahaujasam |
yāvatkālaṃ śivātra tvaṃ mayūreśasamanvitaḥ
||3||ऊचुः प्रबुद्धमतयो महादेवं महौजसम् ।
यावत्कालं शिवात्र त्वं मयूरेशसमन्वितः
sthito'si tāvad daityānāmanantānāṃ samāgamaḥ |
vayaṃ tena prapīḍayāmo'nyatra yāhi śivādhunā
||4||स्थितोऽसि तावद् दैत्यानामनन्तानां समागमः ।
वयं तेन प्रपीडयामोऽन्यत्र याहि शिवाधुना
vayaṃ vā'nyatra gacchāmo yadyājñā te bhaveddhara |
śiva uvāca |
bhavatsaṅgena ca mayā navavarṣāṇi saukhyataḥ
||5||वयं वाऽन्यत्र गच्छामो यद्याज्ञा ते भवेद्धर ।
शिव उवाच ।
भवत्सङ्गेन च मया नववर्षाणि सौख्यतः
atikrāntāti vighnāni mayūreśena tāni ca |
bhavatāṃ gamane'smākaṃ sthitvā kinnu prayojanam
||6||अतिक्रान्ताति विघ्नानि मयूरेशेन तानि च ।
भवतां गमनेऽस्माकं स्थित्वा किन्नु प्रयोजनम्
ahameva prayāsyāmi sthalamanyannirākulam |
ka uvāca |
iti śambhuvacaḥ śrutvā munayastaṃ praṇamya te
||7||अहमेव प्रयास्यामि स्थलमन्यन्निराकुलम् ।
क उवाच ।
इति शम्भुवचः श्रुत्वा मुनयस्तं प्रणम्य ते
jaya deva mayūreśetyuktvā svasthānamāyayuḥ |
śivo'pi gaṇasaṃyukto vṛṣārūḍho'mbikāyutaḥ
||8||जय देव मयूरेशेत्युक्त्वा स्वस्थानमाययुः ।
शिवोऽपि गणसंयुक्तो वृषारूढोऽम्बिकायुतः
barhyārūḍhaṃ mayūreśaṃ puraskṛtya mudānvitaḥ |
nānāvāditranirghoṣairnādayanviṣṭapaṃ tataḥ
||9||बर्ह्यारूढं मयूरेशं पुरस्कृत्य मुदान्वितः ।
नानावादित्रनिर्घोषैर्नादयन्विष्टपं ततः
anvayurmunayaḥ sarve mayūreśaṃ śivānvitam |
patnyo'pi bālakaiḥ sārddhaṃ snehagadgadabhāṣibhiḥ
||10||अन्वयुर्मुनयः सर्वे मयूरेशं शिवान्वितम् ।
पत्न्योऽपि बालकैः सार्द्धं स्नेहगद्गदभाषिभिः
rajasā vyomani tate na prājñāyata kiñcana |
parāvṛtya śivaḥ sarvāndakṣiṇābhimukho yayau
||11||रजसा व्योमनि तते न प्राज्ञायत किञ्चन ।
परावृत्य शिवः सर्वान्दक्षिणाभिमुखो ययौ
dadṛśurmārgamadhye taṃ dvādaśākṣauhiṇīyutam |
kamalāsuramāyāntaṃ dhūlidhūsaritāmbaram
||12||ददृशुर्मार्गमध्ये तं द्वादशाक्षौहिणीयुतम् ।
कमलासुरमायान्तं धूलिधूसरिताम्बरम्
gajāśca purato yānti rathāśvapādacāriṇaḥ |
na jñāyate ravestejaḥ śastradīptyātha kiñcana
||13||गजाश्च पुरतो यान्ति रथाश्वपादचारिणः ।
न ज्ञायते रवेस्तेजः शस्त्रदीप्त्याथ किञ्चन
kolāhalo mahānāsīd gajāśvarathapattijaḥ |
nānāvidhānāṃ śastrāṇāṃ saṅghaṭṭasvanamiśritaḥ
||14||कोलाहलो महानासीद् गजाश्वरथपत्तिजः ।
नानाविधानां शस्त्राणां सङ्घट्टस्वनमिश्रितः
dadṛśustaṃ mahādaityaṃ śivacārāḥ puro gatāḥ |
śaṅkhāsurasya taṃ bandhu nānābhūṣāvirājitam
||15||ददृशुस्तं महादैत्यं शिवचाराः पुरो गताः ।
शङ्खासुरस्य तं बन्धु नानाभूषाविराजितम्
nānāyudhadharaṃ procurāgatya tu śivaṃ gaṇāḥ |
pādāghātena tasyāśu kampate kamaṭhādayaḥ
||16||नानायुधधरं प्रोचुरागत्य तु शिवं गणाः ।
पादाघातेन तस्याशु कम्पते कमठादयः
munayo'grecarāḥ peturbhayabhītāstamabruvan |
mayūreśa mahābhāga kathaṃ rakṣasi no'khilān
||17||मुनयोऽग्रेचराः पेतुर्भयभीतास्तमब्रुवन् ।
मयूरेश महाभाग कथं रक्षसि नोऽखिलान्
ka uvāca
iti tadvacanaṃ śrutvā prāvadat sa guṇeśvaraḥ |
vidyamāne śive cintā na kāryā munipuṅgavā
||18||इति तद्वचनं श्रुत्वा प्रावदत् स गुणेश्वरः ।
विद्यमाने शिवे चिन्ता न कार्या मुनिपुङ्गवा
mayūreśo haraṃ prāha namaskṛtya tataḥ punaḥ |
deva uvāca |
mahāsenāyuto daityo nāmnā'sau kamalāsuraḥ
||19||मयूरेशो हरं प्राह नमस्कृत्य ततः पुनः ।
देव उवाच ।
महासेनायुतो दैत्यो नाम्नाऽसौ कमलासुरः
yadi te'nugraho me syād yuddhāyāśu vrajāmyaham |
śiva uvāca |
samyaguktaṃ tvayā putra hṛdayānandanaṃ vacaḥ
||20||यदि तेऽनुग्रहो मे स्याद् युद्धायाशु व्रजाम्यहम् ।
शिव उवाच ।
सम्यगुक्तं त्वया पुत्र हृदयानन्दनं वचः
dvādaśākṣauhiṇīsenāyuto'sau daityapuṅgava |
ekākī kathamāyāsi saptakoṭigaṇairyutaḥ
||21||द्वादशाक्षौहिणीसेनायुतोऽसौ दैत्यपुङ्गव ।
एकाकी कथमायासि सप्तकोटिगणैर्युतः
vrajāpnuhi jayaṃ śīghraṃ jahi śatruṃ mahābalam |
deva uvāca |
tava prasādāt trailokyaṃ daheyamiti me matiḥ
||22||व्रजाप्नुहि जयं शीघ्रं जहि शत्रुं महाबलम् ।
देव उवाच ।
तव प्रसादात् त्रैलोक्यं दहेयमिति मे मतिः
kiyanto na hatā daityā na jñātāste tvayā nu kim |
asya kā gaṇanā svāminnāyāsye jayavānaham
||23||कियन्तो न हता दैत्या न ज्ञातास्ते त्वया नु किम् ।
अस्य का गणना स्वामिन्नायास्ये जयवानहम्
ka uvāca
evamākarṇya tadvākyaṃ śambhūrāliṅgya taṃ dadau |
triśūlaṃ putrahaste tanmūrdhni nyasya karaṃ śubham
||24||एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं शम्भूरालिङ्ग्य तं ददौ ।
त्रिशूलं पुत्रहस्ते तन्मूर्ध्नि न्यस्य करं शुभम्
ājñāṃ dadau svaputrāya gaṇayuktāya śaṅkaraḥ |
kṣveḍitairjayaśabdaiśca nādayansa diśo daśa
||25||आज्ञां ददौ स्वपुत्राय गणयुक्ताय शङ्करः ।
क्ष्वेडितैर्जयशब्दैश्च नादयन्स दिशो दश
prayayau pramathairyukto vighnahā yuddhalālasaḥ |
vṛṣārūḍhaḥ śivāyukto haro'pi draṣṭumanvagāt
||26||प्रययौ प्रमथैर्युक्तो विघ्नहा युद्धलालसः ।
वृषारूढः शिवायुक्तो हरोऽपि द्रष्टुमन्वगात्
dṛṣṭvā'pārāṃ daityasenāṃ mayūreśaḥ śarīrataḥ |
nirmame bahulāṃ senāṃ tato yuddhamavartata
||27||दृष्ट्वाऽपारां दैत्यसेनां मयूरेशः शरीरतः ।
निर्ममे बहुलां सेनां ततो युद्धमवर्तत
kālānurūpāste vīrā brahmāṇḍāśanatatparāḥ |
meroradhikamānāste śabdataḥ śaṛṅgapātinaḥ
||28||कालानुरूपास्ते वीरा ब्रह्माण्डाशनतत्पराः ।
मेरोरधिकमानास्ते शब्दतः शृङ्गपातिनः
parasparaṃ nijaghnuste tumule saṃyuge tataḥ |
andhakāro mahānāsīd rajasācchāditā diśaḥ
||29||परस्परं निजघ्नुस्ते तुमुले संयुगे ततः ।
अन्धकारो महानासीद् रजसाच्छादिता दिशः
vismayaṃ cakrire daityā idānīmayamekalaḥ |
anekatāṃ kathaṃ yātastasmādeṣa paraḥ pumān
||30||विस्मयं चक्रिरे दैत्या इदानीमयमेकलः ।
अनेकतां कथं यातस्तस्मादेष परः पुमान्
bhūbhāraṃ hartukāmo'yamavatīrṇaḥ śivālaye |
so'pi dīrghataraṃ rūpaṃ dadhāra sahasā vibhuḥ
||31||भूभारं हर्तुकामोऽयमवतीर्णः शिवालये ।
सोऽपि दीर्घतरं रूपं दधार सहसा विभुः
dṛṣṭvā dīrghaṃ daityarūpaṃ yogamāyāsamāvṛtaḥ |
daśāyudhadharo devo daśahasto mahābalaḥ
||32||दृष्ट्वा दीर्घं दैत्यरूपं योगमायासमावृतः ।
दशायुधधरो देवो दशहस्तो महाबलः
mayūreśaśca daityaśca yudhyamānau virejatuḥ |
nānāśastrapraharaṇairnānāyuddhaviśāradaiḥ
||33||मयूरेशश्च दैत्यश्च युध्यमानौ विरेजतुः ।
नानाशस्त्रप्रहरणैर्नानायुद्धविशारदैः
vyastāvyastamayudhyanta gaṇāḥ senācarāśca te |
muṣṭiprahārairdantaiśca śastrāstrairitaretaram
||34||व्यस्ताव्यस्तमयुध्यन्त गणाः सेनाचराश्च ते ।
मुष्टिप्रहारैर्दन्तैश्च शस्त्रास्त्रैरितरेतरम्
keṣācin mastakā bhagnā apareṣāṃ mukhāni ca |
jānujaṅghāvirahitā nipeturapare raṇe
||35||केषाचिन् मस्तका भग्ना अपरेषां मुखानि च ।
जानुजङ्घाविरहिता निपेतुरपरे रणे
garjayanto daśa diśaḥ śastrāsraghātanisvanaiḥ |
svāmisvanāmato jaghnurandhakāre rajaskṛte
||36||गर्जयन्तो दश दिशः शस्त्रास्रघातनिस्वनैः ।
स्वामिस्वनामतो जघ्नुरन्धकारे रजस्कृते
kabandhāmārayam̐statra parānsvānapi sammukham |
daityasenācarā bhagnā daityamevānvayustadā
||37||कबन्धामारयँस्तत्र परान्स्वानपि सम्मुखम् ।
दैत्यसेनाचरा भग्ना दैत्यमेवान्वयुस्तदा
asaṅkhyātān mṛtānprāhurnadyastu raktasambhavāḥ |
daitya uvāca |
indrādayo lokapālā brahmādyā devatāgaṇāḥ
||38||असङ्ख्यातान् मृतान्प्राहुर्नद्यस्तु रक्तसम्भवाः ।
दैत्य उवाच ।
इन्द्रादयो लोकपाला ब्रह्माद्या देवतागणाः
nirjitā yena teneha ko yuddhaṃ kurtumutsahet |
bhūgolaṃ nyubjatāṃ netuṃ ko'nyaḥ śakto bhaviṣyati
||39||निर्जिता येन तेनेह को युद्धं कुर्तुमुत्सहेत् ।
भूगोलं न्युब्जतां नेतुं कोऽन्यः शक्तो भविष्यति
ka uvāca
ityuktvāndolayāmāsa śastrāndolanato jagat |
krodhasaṃraktanayano mārayāmāsa daityarāṭ
||40||इत्युक्त्वान्दोलयामास शस्त्रान्दोलनतो जगत् ।
क्रोधसंरक्तनयनो मारयामास दैत्यराट्
mayūreśagaṇān sarvān nānāvāhanahetikān |
śiraḥpādākṛttihastān bhittvā'pātayadāhave
||41||मयूरेशगणान् सर्वान् नानावाहनहेतिकान् ।
शिरःपादाकृत्तिहस्तान् भित्त्वाऽपातयदाहवे
utkarṣaṃ tasya taṃ dṛṣṭvā mayūreṣo yayu puraḥ |
svargaṃ ca garjayan vyoma daśaśasrairdviṣo'hanat
||42||उत्कर्षं तस्य तं दृष्ट्वा मयूरेषो ययु पुरः ।
स्वर्गं च गर्जयन् व्योम दशशस्रैर्द्विषोऽहनत्
asaṅkhyātā hatā daityā muktiṃ prāpuḥ sudurlabhām
||43||असङ्ख्याता हता दैत्या मुक्तिं प्रापुः सुदुर्लभाम्
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe daityasenāvadho nāmaikaśatatamo'dhyāyaḥ || 101 ||