daśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ
ka uvāca
jayaśālī mayūreśo yātyagre harṣanirbharaḥ |
pṛṣṭhato yānti bālāste tato vṛṣagataḥ śivaḥ
||1||जयशाली मयूरेशो यात्यग्रे हर्षनिर्भरः ।
पृष्ठतो यान्ति बालास्ते ततो वृषगतः शिवः
gautamādyā munigaṇā lagnasiddhyai yayustataḥ |
garjanto garjayantaśca diśaśca vidiśo'pi ca
||2||गौतमाद्या मुनिगणा लग्नसिद्ध्यै ययुस्ततः ।
गर्जन्तो गर्जयन्तश्च दिशश्च विदिशोऽपि च
yojanāvadhi gaṇḍakyā avaruhya śikhaṇḍinaḥ |
atiṣṭhat sa mayūreśo mahārghāsanamuttamam
||3||योजनावधि गण्डक्या अवरुह्य शिखण्डिनः ।
अतिष्ठत् स मयूरेशो महार्घासनमुत्तमम्
tataḥ sarvānupāveśya śivaṃ gaṇamunīśvarān |
vādyatsu sarvavādyeṣu tānāha sa mayūrarāṭ
||4||ततः सर्वानुपावेश्य शिवं गणमुनीश्वरान् ।
वाद्यत्सु सर्ववाद्येषु तानाह स मयूरराट्
sindhunā nihitāḥ kārāgṛhe śakrādidevatāḥ |
vinā tanmocanaṃ lagnasiddhirnaiva bhaviṣyati
||5||सिन्धुना निहिताः कारागृहे शक्रादिदेवताः ।
विना तन्मोचनं लग्नसिद्धिर्नैव भविष्यति
atastanmocanārthāya preṣyatāṃ sindhave mahān |
buddhimān sa gṛhītvā cedāgacchet tān surānatha
||6||अतस्तन्मोचनार्थाय प्रेष्यतां सिन्धवे महान् ।
बुद्धिमान् स गृहीत्वा चेदागच्छेत् तान् सुरानथ
tadā sāmnaiva sarveṣāṃ kuśalaṃ hi bhaviṣyati |
no caidyuddhena jaṣyāmo raṇe sindhu mahābalam
||7||तदा साम्नैव सर्वेषां कुशलं हि भविष्यति ।
नो चैद्युद्धेन जष्यामो रणे सिन्धु महाबलम्
mocayiṣyāma tān devām̐stato lagnaṃ bhaviṣyati |
ka uvāca |
evaṃ tadvacanaṃ śrutvā prāhuḥ sarve guṇeśvaram
||8||मोचयिष्याम तान् देवाँस्ततो लग्नं भविष्यति ।
क उवाच ।
एवं तद्वचनं श्रुत्वा प्राहुः सर्वे गुणेश्वरम्
samyaguktaṃ mayūreśa sudhayā sadṛśaṃ vacaḥ |
bālabhā'vepi te buddhirbṛhaspatisamā śubhā
||9||सम्यगुक्तं मयूरेश सुधया सदृशं वचः ।
बालभाऽवेपि ते बुद्धिर्बृहस्पतिसमा शुभा
puṣpadantaṃ mahābuddhiṃ nītiśāstraviśāradam |
preṣyatāṃ sindhunikaṭe devamocanahetave
||10||पुष्पदन्तं महाबुद्धिं नीतिशास्त्रविशारदम् ।
प्रेष्यतां सिन्धुनिकटे देवमोचनहेतवे
vaktāraṃ balinaṃ śreṣṭhaṃ stotrasantoṣiteśvaram |
ka uvāca |
tata ūce puṣpadanto mayūreśaṃ sureśvaramaḥ
||1||वक्तारं बलिनं श्रेष्ठं स्तोत्रसन्तोषितेश्वरम् ।
क उवाच ।
तत ऊचे पुष्पदन्तो मयूरेशं सुरेश्वरमः
mahimā te mayūreśa manovācāmagocaraḥ |
jānanti na janā māyāmohitāstava nityadṛk
||12||महिमा ते मयूरेश मनोवाचामगोचरः ।
जानन्ति न जना मायामोहितास्तव नित्यदृक्
bhūbhāraharaṇārthaṃ tvamavatīrṇaḥ śivālaye |
na māṃ preṣaya tatra tvamanyaṃ preṣaya sāmpratam
||13||भूभारहरणार्थं त्वमवतीर्णः शिवालये ।
न मां प्रेषय तत्र त्वमन्यं प्रेषय साम्प्रतम्
apārasenayā yuktaṃ sindhudaityaṃ mahābalam |
uddhṛtaṃ balinaṃ draṣṭumahaṃ śakkṣyāmi na kvacit
||14||अपारसेनया युक्तं सिन्धुदैत्यं महाबलम् ।
उद्धृतं बलिनं द्रष्टुमहं शक्क्ष्यामि न क्वचित्
yuddhameva kariṣyāmi tato dordaṇḍatejasā |
yadi sāmnā bhavetkāryaṃ yuddhaṃ tatra vṛthā matam
||15||युद्धमेव करिष्यामि ततो दोर्दण्डतेजसा ।
यदि साम्ना भवेत्कार्यं युद्धं तत्र वृथा मतम्
dānaṃ bhedo vṛthā daṇḍo nītireṣā sanātanī |
evamākarṇya tadvākyamuvāca pārvatīpatiḥ
||16||दानं भेदो वृथा दण्डो नीतिरेषा सनातनी ।
एवमाकर्ण्य तद्वाक्यमुवाच पार्वतीपतिः
samyaguktaḥ puṣpadanta nītimārgaḥ purātanaḥ |
krodhavān kṣamaḥ sāmni kevalaṃ balavān paraḥ
||17||सम्यगुक्तः पुष्पदन्त नीतिमार्गः पुरातनः ।
क्रोधवान् क्षमः साम्नि केवलं बलवान् परः
dhariṣyati mahāduṣṭaṃ preṣitaścet ṣaḍānanaḥ |
preṣito vīrabhadraścetkrodhameva kariṣyati
||18||धरिष्यति महादुष्टं प्रेषितश्चेत् षडाननः ।
प्रेषितो वीरभद्रश्चेत्क्रोधमेव करिष्यति
śaṛṅgī cetpreṣitastatra saṃhāraṃ sa vidhāsyati |
pramathaḥ preṣito matto na jāne kiṃ kariṣyati
||19||शृङ्गी चेत्प्रेषितस्तत्र संहारं स विधास्यति ।
प्रमथः प्रेषितो मत्तो न जाने किं करिष्यति
preṣitaśced bhūtarājo bhāṣayiṣyati tāṃ sabhām |
strīsambhogarataḥ syāttu preṣito raktalocanaḥ
||20||प्रेषितश्चेद् भूतराजो भाषयिष्यति तां सभाम् ।
स्त्रीसम्भोगरतः स्यात्तु प्रेषितो रक्तलोचनः
tato'bravīnmayūreśo nirasteṣu ca teṣu ca |
nandī samudragambhīro dhairye parvatasannibhaḥ
||21||ततोऽब्रवीन्मयूरेशो निरस्तेषु च तेषु च ।
नन्दी समुद्रगम्भीरो धैर्ये पर्वतसन्निभः
buddhyā bṛhaspatisamo jambhārisadṛśo balam |
dhūrtaḥ parāśayajñātā preṣyatāṃ sāmahetave
||22||बुद्ध्या बृहस्पतिसमो जम्भारिसदृशो बलम् ।
धूर्तः पराशयज्ञाता प्रेष्यतां सामहेतवे
śiva uvāca
samyaguktaṃ mayūreśa jñātāsi guṇadoṣayoḥ |
nandine dīyatāṃ vastraṃ ratnāni vividhāni ca
||23||सम्यगुक्तं मयूरेश ज्ञातासि गुणदोषयोः ।
नन्दिने दीयतां वस्त्रं रत्नानि विविधानि च
tato dadau mayūreśastāni tasya śivājñayā |
ājñāpayāmāsa ca taṃ gaccha sindhuṃ mahābalam
||24||ततो ददौ मयूरेशस्तानि तस्य शिवाज्ञया ।
आज्ञापयामास च तं गच्छ सिन्धुं महाबलम्
yathā devā vimucyante tathā nītirvidhīyatām |
sa tu natvā mayūreśaṃ sa śivāṃ śivameva ca
||25||यथा देवा विमुच्यन्ते तथा नीतिर्विधीयताम् ।
स तु नत्वा मयूरेशं स शिवां शिवमेव च
gaṇānsarvānmahāvākyaiḥ stutvā taṃ ca śivaṃ śivām |
uvāca buddhisampanno diṣṭayocitamidaṃ vacaḥ
||26||गणान्सर्वान्महावाक्यैः स्तुत्वा तं च शिवं शिवाम् ।
उवाच बुद्धिसम्पन्नो दिष्टयोचितमिदं वचः
nandyuvāca
sa mahān jāyate loke yasya vaḥ syādanugrahaḥ |
ato'haṃ śreṣṭhatāṃ nītaḥ sādhayiṣye prayojanam
||27||स महान् जायते लोके यस्य वः स्यादनुग्रहः ।
अतोऽहं श्रेष्ठतां नीतः साधयिष्ये प्रयोजनम्
vaḥ prasādena bhūgolaṃ vidhāsye nyubjamañjasā |
śeṣaṃ sūryaṃ vo nikaṭe ānayiṣye na saṃśayaḥ
||28||वः प्रसादेन भूगोलं विधास्ये न्युब्जमञ्जसा ।
शेषं सूर्यं वो निकटे आनयिष्ये न संशयः
ka uvāca
evamuktvā yayau nandī sindhudaityaṃ balānvitaḥ |
gataḥ sa nagaradvāraṃ manovegena dhairyavān
||29||एवमुक्त्वा ययौ नन्दी सिन्धुदैत्यं बलान्वितः ।
गतः स नगरद्वारं मनोवेगेन धैर्यवान्
dhyāyangaṇeśaṃ śambhuṃ ca śivāṃ sarvārthasādhikām |
ṛtāṃ kartuṃ pratijñāṃ tāṃ prārthayāmāsa cetasi
||30||ध्यायन्गणेशं शम्भुं च शिवां सर्वार्थसाधिकाम् ।
ऋतां कर्तुं प्रतिज्ञां तां प्रार्थयामास चेतसि
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe dūtapreṣaṇaṃ nāma daśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ || 110 ||