rākṣasavadho nāma navādhikaśatatamo'dhyāyaḥ
kadācitpārvatī prāha sukhāsīnaṃ maheśvaram |
gatāni tu mahādeva varṣāṇi daśapañca ca
||1||कदाचित्पार्वती प्राह सुखासीनं महेश्वरम् ।
गतानि तु महादेव वर्षाणि दशपञ्च च
vivāhaścintyatāmasya mayūreśasya sāmpratam |
suśīlā sumukhī bālā mṛgākṣī haṃsagāminī
||2||विवाहश्चिन्त्यतामस्य मयूरेशस्य साम्प्रतम् ।
सुशीला सुमुखी बाला मृगाक्षी हंसगामिनी
pikavāk sunasā tanvī vadhūḥ kvāpi vicāryatām |
manmathātuladehasya sarvāṅgasundarasya ha
||3||पिकवाक् सुनसा तन्वी वधूः क्वापि विचार्यताम् ।
मन्मथातुलदेहस्य सर्वाङ्गसुन्दरस्य ह
ka uvāca
iti tadvacanaṃ śrutvā sādhu sādhvityabhāṣata |
so'cintayacchubhāṃ kanyāṃ manasā nāpakutracit
||4||इति तद्वचनं श्रुत्वा साधु साध्वित्यभाषत ।
सोऽचिन्तयच्छुभां कन्यां मनसा नापकुत्रचित्
tataścintāṃ parāṃ prāpa tāvannārada āgataḥ |
sampūjya copaveśyainamāsane śammurabravīt
||5||ततश्चिन्तां परां प्राप तावन्नारद आगतः ।
सम्पूज्य चोपवेश्यैनमासने शम्मुरब्रवीत्
śambhuruvāca
ālhādaṃ paramaṃ prāptastavāgamanato mune |
cirāgato'si ca mune dinaṃ sthātuṃ tvamarhasi
||6||आल्हादं परमं प्राप्तस्तवागमनतो मुने ।
चिरागतोऽसि च मुने दिनं स्थातुं त्वमर्हसि
atisundarakāyasya tanayasya mamānagha |
gaveṣaya vadhūṃ vipra yatastrailokyago bhavān
||7||अतिसुन्दरकायस्य तनयस्य ममानघ ।
गवेषय वधूं विप्र यतस्त्रैलोक्यगो भवान्
ka uvāca
tathaiva pārvatī prāha vadhūṃ śīghraṃ vicāraya |
nārada uvāca |
na sthātuṃ śakyate svāmin karmaṇā dvimuhūrtakam
||8||तथैव पार्वती प्राह वधूं शीघ्रं विचारय ।
नारद उवाच ।
न स्थातुं शक्यते स्वामिन् कर्मणा द्विमुहूर्तकम्
etadarthamahaṃ prāpto brahmaṇā preṣitaḥ śiva |
tava putraprabhāvaśca lāvaṇyaṃ vaya eva ca
||9||एतदर्थमहं प्राप्तो ब्रह्मणा प्रेषितः शिव ।
तव पुत्रप्रभावश्च लावण्यं वय एव च
jñātaṃ dhātrā siddhibuddhī tasmai dātumabhīpsatā |
anasūyā śacī cāpi tayo rūpeṇa lajjite
||10||ज्ञातं धात्रा सिद्धिबुद्धी तस्मै दातुमभीप्सता ।
अनसूया शची चापि तयो रूपेण लज्जिते
saṃjñā'bhūddaṇḍakāraṇye śilā'halyāpi sā hyabhūt |
jālandharasya yā patnī vṛndā mādhavamohinī
||11||संज्ञाऽभूद्दण्डकारण्ये शिलाऽहल्यापि सा ह्यभूत् ।
जालन्धरस्य या पत्नी वृन्दा माधवमोहिनी
sāpi vṛkṣatvamāpannā yadrūpadarśanād hara |
anye nānāvarā gauri nāgatā brahmaṇo hṛdi
||12||सापि वृक्षत्वमापन्ना यद्रूपदर्शनाद् हर ।
अन्ये नानावरा गौरि नागता ब्रह्मणो हृदि
naitādṛśaṃ kvāpi devi saundaryaṃ śauryameva ca |
tayoryogena ca tava sutaḥ śobhāmavāpnuyāt
||13||नैतादृशं क्वापि देवि सौन्दर्यं शौर्यमेव च ।
तयोर्योगेन च तव सुतः शोभामवाप्नुयात्
ratnakāñcanayoryadvadyathā muktāpravālayoḥ |
ka uvāca |
evaṃ nāradavākyena sa tutoṣa haraḥ śivā
||14||रत्नकाञ्चनयोर्यद्वद्यथा मुक्ताप्रवालयोः ।
क उवाच ।
एवं नारदवाक्येन स तुतोष हरः शिवा
śiva uvāca
samyaguktaṃ mune vākyaṃ vāñchitārthakaraṃ śubham |
ka uvāca |
śivo'pi tatkṣaṇādeva vṛṣārūḍhaḥ samāhvayat
||15||सम्यगुक्तं मुने वाक्यं वाञ्छितार्थकरं शुभम् ।
क उवाच ।
शिवोऽपि तत्क्षणादेव वृषारूढः समाह्वयत्
indrādīdevanicayāngautamādīnmunīnapi |
ardhāṅge pārvatīṃ gṛhya yayau harṣasamanvitaḥ
||16||इन्द्रादीदेवनिचयान्गौतमादीन्मुनीनपि ।
अर्धाङ्गे पार्वतीं गृह्य ययौ हर्षसमन्वितः
śikhaṇḍinaṃ samāruhya mayūreśaḥ puro yayau |
nāradastu tapoyogādantarikṣacaro yayau
||17||शिखण्डिनं समारुह्य मयूरेशः पुरो ययौ ।
नारदस्तु तपोयोगादन्तरिक्षचरो ययौ
saptakoṭigaṇāḥ krīḍāṃ kurvanto'bhiyayustadā |
nānāyudhadharā harṣād garjayanto diśodaśa
||18||सप्तकोटिगणाः क्रीडां कुर्वन्तोऽभिययुस्तदा ।
नानायुधधरा हर्षाद् गर्जयन्तो दिशोदश
vādyatsu sarvavādyeṣu rajasācchādite ravau |
aṣṭāśītisahasrāṇi munayo'pi yayurmudā
||19||वाद्यत्सु सर्ववाद्येषु रजसाच्छादिते रवौ ।
अष्टाशीतिसहस्राणि मुनयोऽपि ययुर्मुदा
gaṇḍakīnagaraṃ sarvaṃ gantukāmā vyalokayan |
gulmaṃ mārge rakṣasāṃ te saptakoṭi gaṇānvitam
||20||गण्डकीनगरं सर्वं गन्तुकामा व्यलोकयन् ।
गुल्मं मार्गे रक्षसां ते सप्तकोटि गणान्वितम्
nabhasparśimukhānāṃ ca sarvadā kāladhikkṛtām |
niśācarāḥ śuśruvuste senāyāstu ravaṃ dṛḍham
||21||नभस्पर्शिमुखानां च सर्वदा कालधिक्कृताम् ।
निशाचराः शुश्रुवुस्ते सेनायास्तु रवं दृढम्
suptotthitāśca sannaddhā yayū raṇavidhitsayā |
rākṣasā ūcuḥ |
kasya yūyaṃ kuto yātha kṛta āgamanaṃ ca vaḥ
||22||सुप्तोत्थिताश्च सन्नद्धा ययू रणविधित्सया ।
राक्षसा ऊचुः ।
कस्य यूयं कुतो याथ कृत आगमनं च वः
na vijñāya pure gantuṃ dāsyāmaḥ svāminaśca naḥ |
mayūreśa uvāca |
svatantrā antakā daityarakṣasāṃ sādhupālakāḥ
||23||न विज्ञाय पुरे गन्तुं दास्यामः स्वामिनश्च नः ।
मयूरेश उवाच ।
स्वतन्त्रा अन्तका दैत्यरक्षसां साधुपालकाः
atto yacchantu no mārgaṃ no cennāśaṃ vrajiṣyatha |
ka uvāca |
etasminnantare prāpto vikṛto hemanāmakaḥ
||24||अत्तो यच्छन्तु नो मार्गं नो चेन्नाशं व्रजिष्यथ ।
क उवाच ।
एतस्मिन्नन्तरे प्राप्तो विकृतो हेमनामकः
asuro'thābravīd devamekākī prahitaḥ purā |
idānīṃ rākṣasaiḥ sārddhamādāsye jīvitaṃ tava
||25||असुरोऽथाब्रवीद् देवमेकाकी प्रहितः पुरा ।
इदानीं राक्षसैः सार्द्धमादास्ये जीवितं तव
uvāca rākṣasān so'tha nānādaityā hatā balāt |
ahaṃ ca vikṛto'nena yato'haṃ hanyate javāt
||26||उवाच राक्षसान् सोऽथ नानादैत्या हता बलात् ।
अहं च विकृतोऽनेन यतोऽहं हन्यते जवात्
ka uvāca
iti tadvacanaṃ śrutvā cukrodha sa mayūrarāṭ |
muniputrānsamājñāpya yudhyadhvaṃ me hyanugrahāt
||27||इति तद्वचनं श्रुत्वा चुक्रोध स मयूरराट् ।
मुनिपुत्रान्समाज्ञाप्य युध्यध्वं मे ह्यनुग्रहात्
kuśānudyamya te harṣāt yuddhaṃ kartuṃ samudyatāḥ |
uvāca pṛṣṭhato devo ghnantu bālāḥ kuśairimān
||28||कुशानुद्यम्य ते हर्षात् युद्धं कर्तुं समुद्यताः ।
उवाच पृष्ठतो देवो घ्नन्तु बालाः कुशैरिमान्
mantritāste kuśāsteṣāṃ mastakānacchinan bahūn |
teṣāṃ śastrāṇi kuṇṭhāni jātāni tadanugrahāt
||29||मन्त्रितास्ते कुशास्तेषां मस्तकानच्छिनन् बहून् ।
तेषां शस्त्राणि कुण्ठानि जातानि तदनुग्रहात्
jāyante tāvadete tān kuśairjaghnustu rākṣasān |
khaṇḍaśaste nipeturvai chinnabāhūrujānavaḥ
||30||जायन्ते तावदेते तान् कुशैर्जघ्नुस्तु राक्षसान् ।
खण्डशस्ते निपेतुर्वै छिन्नबाहूरुजानवः
vyasmayanta ca rakṣāṃsi tṛṇairmṛtyuṃ vrajanti kim |
evaṃ sarve hatā bālairakhilā rākṣasāstadā
||31||व्यस्मयन्त च रक्षांसि तृणैर्मृत्युं व्रजन्ति किम् ।
एवं सर्वे हता बालैरखिला राक्षसास्तदा
jagarjuste mayūreśaṃ prāpurnatvā'pyapūjayan |
bālā ūcuḥ |
ājñayā nihatāḥ sarve rākṣasāstvatprasādaḥ |
panarājñāṃ naḥ prayaccha kariṣyāmo guṇeśvara
||32||जगर्जुस्ते मयूरेशं प्रापुर्नत्वाऽप्यपूजयन् ।
बाला ऊचुः ।
आज्ञया निहताः सर्वे राक्षसास्त्वत्प्रसादः ।
पनराज्ञां नः प्रयच्छ करिष्यामो गुणेश्वर
āścaryaṃ paramaṃ jagmurmunayo ye samāgatāḥ |
dṛṣṭvā bālairhatāntsarvān rākṣasānkuśasañcayaiḥ
||33||आश्चर्यं परमं जग्मुर्मुनयो ये समागताः ।
दृष्ट्वा बालैर्हतान्त्सर्वान् राक्षसान्कुशसञ्चयैः
pārvatī vṛṣabhāt tasmādavaruhyāliliṅga tam |
śivo'pi prābravīddevaṃ dṛṣṭaste'dya parākramaḥ
||34||पार्वती वृषभात् तस्मादवरुह्यालिलिङ्ग तम् ।
शिवोऽपि प्राब्रवीद्देवं दृष्टस्तेऽद्य पराक्रमः
tava śastrahatāḥ pūrvaṃ nihatā bālakaiḥ kuśaiḥ |
brahmādīnāmagamyaste prabhāvo girijāsuta
||35||तव शस्त्रहताः पूर्वं निहता बालकैः कुशैः ।
ब्रह्मादीनामगम्यस्ते प्रभावो गिरिजासुत
na jñāyate mayā vāpi kiṃ kimagre kariṣyasi
||36||न ज्ञायते मया वापि किं किमग्रे करिष्यसि
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe rākṣasavadho nāma navādhikaśatatamo'dhyāyaḥ || 109 ||