bālacarite durāsadajayo nāma dvicatvāriṃśo'dhyāyaḥ
gṛtsamada uvāca
jñātvā parākramaṃ tasya vakratuṇḍasya daityarāṭ |
āyayau dhairyamālambya yoddhumastrairgajānanam
||1||ज्ञात्वा पराक्रमं तस्य वक्रतुण्डस्य दैत्यराट् ।
आययौ धैर्यमालम्ब्य योद्धुमस्त्रैर्गजाननम्
śivaṃ smṛtvā ca mantraṃ ca vahnidaivatamādarāt |
abhimantrya śaraṃ tena tatyāja sa vināyake
||2||शिवं स्मृत्वा च मन्त्रं च वह्निदैवतमादरात् ।
अभिमन्त्र्य शरं तेन तत्याज स विनायके
agnijvālābhayāddevā devapṛṣṭhamathāgaman |
tato vināyako'muñcat parjanyāstraṃ hi sarvavit
||3||अग्निज्वालाभयाद्देवा देवपृष्ठमथागमन् ।
ततो विनायकोऽमुञ्चत् पर्जन्यास्त्रं हि सर्ववित्
kariśuṇḍāmitā dhārāḥ prādurāsam̐stataḥ kṣaṇāt |
śānto'bhūt tatkṣaṇādvahnistato daityo ruṣānvitaḥ
||4||करिशुण्डामिता धाराः प्रादुरासँस्ततः क्षणात् ।
शान्तोऽभूत् तत्क्षणाद्वह्निस्ततो दैत्यो रुषान्वितः
mārutāsraṃ śīghrajavaṃ vṛṣṭivāraṇamāsṛjat |
ca kampe dharaṇī vṛkṣā girayaḥ patitā bhuvi
||5||मारुतास्रं शीघ्रजवं वृष्टिवारणमासृजत् ।
च कम्पे धरणी वृक्षा गिरयः पतिता भुवि
tadastreṇa mahāmeghāḥ kṣayaṃ nītāḥ kṣaṇārddhataḥ |
parvatāstaṃ tato deva āviścakre manorbalāt
||6||तदस्त्रेण महामेघाः क्षयं नीताः क्षणार्द्धतः ।
पर्वतास्तं ततो देव आविश्चक्रे मनोर्बलात्
sarvatra parvatā jātāḥ kuṇṭhatāmagamacca tat |
vilīne mārutāstre tu raudramastraṃ tato'sṛjat
||7||सर्वत्र पर्वता जाताः कुण्ठतामगमच्च तत् ।
विलीने मारुतास्त्रे तु रौद्रमस्त्रं ततोऽसृजत्
tasminvimucyamāne tu vakratuṇḍo'pyavāsṛjat |
brahmāstraṃ tannivṛttyarthamagātsainyaṃ hi bhasmasāt
||8||तस्मिन्विमुच्यमाने तु वक्रतुण्डोऽप्यवासृजत् ।
ब्रह्मास्त्रं तन्निवृत्त्यर्थमगात्सैन्यं हि भस्मसात्
parasparamayuddhyetāmastre te bahuvāsaram |
tayoḥ saṅghaṭṭanād vahnirnyapatad dharaṇītale
||9||परस्परमयुद्ध्येतामस्त्रे ते बहुवासरम् ।
तयोः सङ्घट्टनाद् वह्निर्न्यपतद् धरणीतले
tena dagdhānjanān jñātvā keśābhyāṃ vārite śubhe |
amātyānabravīdaityo jñātvotkṛṣṭaṃ vināyakam
||10||तेन दग्धान्जनान् ज्ञात्वा केशाभ्यां वारिते शुभे ।
अमात्यानब्रवीदैत्यो ज्ञात्वोत्कृष्टं विनायकम्
tenābhiyudhyatāṃ sarvairbhuktvā yāmi punā raṇam |
tato'mātyāḥ sarvasainyairvināyakamayodhayan
||11||तेनाभियुध्यतां सर्वैर्भुक्त्वा यामि पुना रणम् ।
ततोऽमात्याः सर्वसैन्यैर्विनायकमयोधयन्
vināyako gataścintāmekākitvāt tataḥ kṣaṇāt |
ṣaṭpañcāśanmitā mūrtīścakārāsau svatejasā
||12||विनायको गतश्चिन्तामेकाकित्वात् ततः क्षणात् ।
षट्पञ्चाशन्मिता मूर्तीश्चकारासौ स्वतेजसा
nānālaṅkārasaṃyuktā nānāmālāvibhūṣitāḥ |
sarve divyāṅgadāṅgāste sarve śaśivibhūṣaṇāḥ
||13||नानालङ्कारसंयुक्ता नानामालाविभूषिताः ।
सर्वे दिव्याङ्गदाङ्गास्ते सर्वे शशिविभूषणाः
keciccaturbhujāḥ kecitṣaḍbhujā daśahastakāḥ |
siṃhārūḍhā barhigatāḥ kecinmūṣakavāhanāḥ
||14||केचिच्चतुर्भुजाः केचित्षड्भुजा दशहस्तकाः ।
सिंहारूढा बर्हिगताः केचिन्मूषकवाहनाः
sarve ca yuyudhustatra dārayanto'risainikān |
keṣāñcittroṭitāḥ pādāḥ keṣāñcinmastakā api
||15||सर्वे च युयुधुस्तत्र दारयन्तोऽरिसैनिकान् ।
केषाञ्चित्त्रोटिताः पादाः केषाञ्चिन्मस्तका अपि
keṣāñcid bāhavo bhinnā jānujaṅghodarāṇi ca |
huṅkāreṇaiva garjantaḥ kecicca śaraṇaṃ yayuḥ
||16||केषाञ्चिद् बाहवो भिन्ना जानुजङ्घोदराणि च ।
हुङ्कारेणैव गर्जन्तः केचिच्च शरणं ययुः
kecit palāyanaparā yayurjīvanahetave |
kecitprahāraṃ kurvanto mamruḥ sammukhameva ca
||17||केचित् पलायनपरा ययुर्जीवनहेतवे ।
केचित्प्रहारं कुर्वन्तो मम्रुः सम्मुखमेव च
te tu svargaṃ gatā bhejurbhogānapsaraso'pi ca |
vājinaśca rathā nāgā vāmya uṣṭrānyanekaśaḥ
||18||ते तु स्वर्गं गता भेजुर्भोगानप्सरसोऽपि च ।
वाजिनश्च रथा नागा वाम्य उष्ट्रान्यनेकशः
nānāśastrāhatāḥ petu khaṇḍadehā gatāsavaḥ |
asṛṅnadyaḥ prādurāsan keśaśaivalaśobhitāḥ
||19||नानाशस्त्राहताः पेतु खण्डदेहा गतासवः ।
असृङ्नद्यः प्रादुरासन् केशशैवलशोभिताः
ācchūrikāsimatsyebhanakraiḥ kheṭakakacchapaiḥ |
ruṇḍābjaiśca vasāphenairmedakardamasañcayaiḥ
||20||आच्छूरिकासिमत्स्येभनक्रैः खेटककच्छपैः ।
रुण्डाब्जैश्च वसाफेनैर्मेदकर्दमसञ्चयैः
cāpaśastrairasthibakaiścarmapeśīsudarduraiḥ |
bhallakādyaiḥ śuśubhire manasvihṛdayapriyāḥ
||2||चापशस्त्रैरस्थिबकैश्चर्मपेशीसुदर्दुरैः ।
भल्लकाद्यैः शुशुभिरे मनस्विहृदयप्रियाः
bhuktvāgatya dadarśātha sarvaṃ tadraṇamaṇḍalam |
sarvasminnihate sainye tato daityo'tiduḥkhitaḥ
||22||भुक्त्वागत्य ददर्शाथ सर्वं तद्रणमण्डलम् ।
सर्वस्मिन्निहते सैन्ये ततो दैत्योऽतिदुःखितः
saṃsmāra manasā vākyaṃ yaduktaṃ śūlapāṇinā |
varadānasya samaye jayaste śaktisambhavāt
||23||संस्मार मनसा वाक्यं यदुक्तं शूलपाणिना ।
वरदानस्य समये जयस्ते शक्तिसम्भवात्
ayameva bhavetkiṃ nu bālakaḥ śaktisambhavaḥ |
yadutkaṭaṃ balaṃ dṛṣṭamasmin trailokyasārabhṛt
||24||अयमेव भवेत्किं नु बालकः शक्तिसम्भवः ।
यदुत्कटं बलं दृष्टमस्मिन् त्रैलोक्यसारभृत्
kālo'pi naivaṃ vijayet tatra cānyasya kā kathā |
evaṃ manasi kṛtvā sa ekākitvāt papāla ca
||25||कालोऽपि नैवं विजयेत् तत्र चान्यस्य का कथा ।
एवं मनसि कृत्वा स एकाकित्वात् पपाल च
vakratuṇḍo gataścintāṃ na hantavyo ripuḥ palan |
devebhyo na mṛtiścāsya yathā'yaṃ śaṅkaro'bravīt
||26||वक्रतुण्डो गतश्चिन्तां न हन्तव्यो रिपुः पलन् ।
देवेभ्यो न मृतिश्चास्य यथाऽयं शङ्करोऽब्रवीत्
tasmādyogātsamāsthāsye vairāṭaṃ rūpamuttamam |
tato vairāṭarūpeṇa sa dadhāra kareṇa tam
||27||तस्माद्योगात्समास्थास्ये वैराटं रूपमुत्तमम् ।
ततो वैराटरूपेण स दधार करेण तम्
ekapādena tasthau sa kāśīṃ tāṃ rakṣituṃ balāt |
eka pādaṃ tu daityasya dadhāra mastake tataḥ
||28||एकपादेन तस्थौ स काशीं तां रक्षितुं बलात् ।
एक पादं तु दैत्यस्य दधार मस्तके ततः
uvāca daityaṃ re daitya varācchaivānna te mṛtiḥ |
ato'sminnagare tiṣṭha parvateva suniścalaḥ
||29||उवाच दैत्यं रे दैत्य वराच्छैवान्न ते मृतिः ।
अतोऽस्मिन्नगरे तिष्ठ पर्वतेव सुनिश्चलः
dvārabhūtaḥ purasyāsya yataḥ pūrvaṃ dṛśistava |
duṣṭānāṃ pīḍako nityaṃ nityaṃ me sannidhistava
||30||द्वारभूतः पुरस्यास्य यतः पूर्वं दृशिस्तव ।
दुष्टानां पीडको नित्यं नित्यं मे सन्निधिस्तव
daityo'pi parayā bhaktyā tameva varamarthayat |
daitya uvāca |
evameva sadā tiṣṭha sthāpya pādaṃ mayisthiram
||31||दैत्योऽपि परया भक्त्या तमेव वरमर्थयत् ।
दैत्य उवाच ।
एवमेव सदा तिष्ठ स्थाप्य पादं मयिस्थिरम्
muniruvāca
tatheti tamuvācātha sthitaḥ kāśyāṃ vināyakaḥ |
evaṃ durāsadaṃ jitvā cakāra pṛthivīṃ śivām
||32||तथेति तमुवाचाथ स्थितः काश्यां विनायकः ।
एवं दुरासदं जित्वा चकार पृथिवीं शिवाम्
tasminkṛtvā puṣpavṛṣṭiṃ praṇamya samprapūjya ca |
svasvasthānaṃ gatā devā munayaḥ svāśramānapi
||33||तस्मिन्कृत्वा पुष्पवृष्टिं प्रणम्य सम्प्रपूज्य च ।
स्वस्वस्थानं गता देवा मुनयः स्वाश्रमानपि
anye ye ye tamarcanti pūrṇakāmā bhavanti te |
evaṃ vināyakasyātha kāśyāṃ ṣaṭpañcamūrtayaḥ
||34||अन्ये ये ये तमर्चन्ति पूर्णकामा भवन्ति ते ।
एवं विनायकस्याथ काश्यां षट्पञ्चमूर्तयः
tuṇḍanākhye pure cāpi ekapādavināyakaḥ |
saṃhṛtya ca virāṭ rūpaṃ sarvakāmapradaḥ sthitaḥ
||35||तुण्डनाख्ये पुरे चापि एकपादविनायकः ।
संहृत्य च विराट् रूपं सर्वकामप्रदः स्थितः
ya idaṃ varamākhyānaṃ śaṛṇuyād bhaktimānnaraḥ |
sarvān kāmānavāpnoti gāṇeśaṃ padameti ca |
sarvatra jayamāpnoti puṣṭimārogyameva ca
||36||य इदं वरमाख्यानं शृणुयाद् भक्तिमान्नरः ।
सर्वान् कामानवाप्नोति गाणेशं पदमेति च ।
सर्वत्र जयमाप्नोति पुष्टिमारोग्यमेव च
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe bālacarite durāsadajayo nāma dvicatvāriṃśo'dhyāyaḥ || 42 ||