``viśvarūpadarśanannāma'' aṣṭamo'dhyāyaḥ
8 pañcacatvāriṃśādadhikaśatatamo'dhyāyaḥ |
vareṇya uvāca |
bhagavannārado mahyaṃ tava nānāvibhūtayaḥ |
uktavāṃstā ahaṃ veda na sarvāḥso'pi vetti tāḥ
||1||८ पञ्चचत्वारिंशादधिकशततमोऽध्यायः ।
वरेण्य उवाच ।
भगवन्नारदो मह्यं तव नानाविभूतयः ।
उक्तवांस्ता अहं वेद न सर्वाःसोऽपि वेत्ति ताः
tvameva tattvataḥ sarvā vetsi tā dviradānana ||
nijaṃ rūpamidānīṃ me vyāpakaṃ cāru darśaya
||2||त्वमेव तत्त्वतः सर्वा वेत्सि ता द्विरदानन ॥
निजं रूपमिदानीं मे व्यापकं चारु दर्शय
śrī gajānana uvāca
ekasminmayi paśya tvaṃ viśvametaccarācaram ||
nānāścaryāṇi divyāni purā dṛṣṭāni kenacit
||3||एकस्मिन्मयि पश्य त्वं विश्वमेतच्चराचरम् ॥
नानाश्चर्याणि दिव्यानि पुरा दृष्टानि केनचित्
jñānacakṣurahaṃ te'dya sṛjāmi svaprabhāvataḥ ||
carmacakṣuḥkathaṃ paśyenmāṃ vibhumajamavyayam
||4||ज्ञानचक्षुरहं तेऽद्य सृजामि स्वप्रभावतः ॥
चर्मचक्षुःकथं पश्येन्मां विभुमजमव्ययम्
vyāsa uvāca
tato rājā vareṇyaḥ sa divyacakṣuravaikṣata |
īśituḥ paramaṃ rūpaṃ gajāsyasya mahādbhutam
||5||ततो राजा वरेण्यः स दिव्यचक्षुरवैक्षत ।
ईशितुः परमं रूपं गजास्यस्य महाद्भुतम्
asaṅkhyavaktraṃ lalitamasaṅkhyāṅghrikaraṃ mahat |
anuliptaṃ sugandhena divyabhūṣāmbarasrajam
||6||असङ्ख्यवक्त्रं ललितमसङ्ख्याङ्घ्रिकरं महत् ।
अनुलिप्तं सुगन्धेन दिव्यभूषाम्बरस्रजम्
asaṅkhyanayanaṃ koṭisūryaraśmidhṛtāyudham |
tadvarṣmaṇi trayo lokā dṛṣṭāstena pṛthagvidhāḥ
||7||असङ्ख्यनयनं कोटिसूर्यरश्मिधृतायुधम् ।
तद्वर्ष्मणि त्रयो लोका दृष्टास्तेन पृथग्विधाः
dṛṣṭvaiśvaraṃ paraṃ rūpaṃ praṇamya sa nṛpo'bravīt |
vareṇya uvāca |
vīkṣe'haṃ tava dehe'smin devānṛṣigaṇānpitṝn ||
pātālānāṃ samudrāṇāṃ dvīpānāṃ caiva bhūbhṛtām
||8||दृष्ट्वैश्वरं परं रूपं प्रणम्य स नृपोऽब्रवीत् ।
वरेण्य उवाच ।
वीक्षेऽहं तव देहेऽस्मिन् देवानृषिगणान्पितॄन् ॥
पातालानां समुद्राणां द्वीपानां चैव भूभृताम्
maharṣīṇāṃ saptakaṃ ca nānārthaiḥ saṅkulaṃ vibho ||
bhuvo'nnarikṣaṃ svargāṃśca manuṣyoragarākṣasān
||9||महर्षीणां सप्तकं च नानार्थैः सङ्कुलं विभो ॥
भुवोऽन्नरिक्षं स्वर्गांश्च मनुष्योरगराक्षसान्
brahmaviṣṇumaheśendrān devān jantūnanekadhā ||
anādyanantaṃ lokādimanantabhujaśīrṣakam
||10||ब्रह्मविष्णुमहेशेन्द्रान् देवान् जन्तूननेकधा ॥
अनाद्यनन्तं लोकादिमनन्तभुजशीर्षकम्
pradīptānalasaṅkāśamaprameyaṃ purātanam ||
kirīṭakuṇḍaladharaṃ durnirīkṣyaṃ mudāvaham
||11||प्रदीप्तानलसङ्काशमप्रमेयं पुरातनम् ॥
किरीटकुण्डलधरं दुर्निरीक्ष्यं मुदावहम्
etādṛśaṃ ca vīkṣe tvāṃ viśālavakṣasaṃ prabhum ||
suravidyādharairyakṣaiḥ kinnarairmunimānuṣaiḥ
||12||एतादृशं च वीक्षे त्वां विशालवक्षसं प्रभुम् ॥
सुरविद्याधरैर्यक्षैः किन्नरैर्मुनिमानुषैः
nṛtyadbhirapsarobhiśca gandhavairgānatatparaiḥ ||
vasurudrādityagaṇaiḥ siddhaiḥ sādhyairmudā yutaiḥ
||13||नृत्यद्भिरप्सरोभिश्च गन्धवैर्गानतत्परैः ॥
वसुरुद्रादित्यगणैः सिद्धैः साध्यैर्मुदा युतैः
sevyamānaṃ mahābhaktyā vīkṣyamāṇaṃ suvismitaiḥ |
vettāramakṣaraṃ vedyaṃ dharmagoptāramīśvaram
||14||सेव्यमानं महाभक्त्या वीक्ष्यमाणं सुविस्मितैः ।
वेत्तारमक्षरं वेद्यं धर्मगोप्तारमीश्वरम्
pātālāni diśaḥ svargān bhuvaṃ vyāpyākhilaṃ sthitam ||
bhītā lokāstathā cāhamevaṃ tvāṃ vīkṣya rūpiṇam
||15||पातालानि दिशः स्वर्गान् भुवं व्याप्याखिलं स्थितम् ॥
भीता लोकास्तथा चाहमेवं त्वां वीक्ष्य रूपिणम्
nānā daṃṣṭrākarālaṃ ca nānāvidyāviśāradam ||
pralayānaladīptāsyaṃ jaṭilaṃ ca nabhaḥspṛśam ||
dṛṣṭvā gaṇeśa te rūpamahaṃ bhrānta ivābhavam
||16||नाना दंष्ट्राकरालं च नानाविद्याविशारदम् ॥
प्रलयानलदीप्तास्यं जटिलं च नभःस्पृशम् ॥
दृष्ट्वा गणेश ते रूपमहं भ्रान्त इवाभवम्
devā manuṣyā nāgādyāḥkhalāstvadudareśayāḥ ||
nānāyonibhujaścānte tvayyeva praviśanti ca
||17||देवा मनुष्या नागाद्याःखलास्त्वदुदरेशयाः ॥
नानायोनिभुजश्चान्ते त्वय्येव प्रविशन्ति च
abdherutpadyamānāste yathā jīmūtabindavaḥ ||
tvamindro'gniryamaścaiva nirṛtirvaruṇo marut
||18||अब्धेरुत्पद्यमानास्ते यथा जीमूतबिन्दवः ॥
त्वमिन्द्रोऽग्निर्यमश्चैव निरृतिर्वरुणो मरुत्
guhyakeśastatheśānaḥ somaḥ sūryo'khilaṃ jagat ||
namāmi tvāmataḥ svāminprasādaṃ kuru me dhunā
||19||गुह्यकेशस्तथेशानः सोमः सूर्योऽखिलं जगत् ॥
नमामि त्वामतः स्वामिन्प्रसादं कुरु मे धुना
darśayasva nijaṃ rūpaṃ saumyaṃ yatpūrvamīkṣitam |
ko veda līlāste bhūman kriyamāṇā nijecchayā
||20||दर्शयस्व निजं रूपं सौम्यं यत्पूर्वमीक्षितम् ।
को वेद लीलास्ते भूमन् क्रियमाणा निजेच्छया
anugrahānmayā dṛṣṭamaiśvaraṃ rūpamīdṛśam |
jñānacakṣuryato dattaṃ prasannena tvayā mama
||21||अनुग्रहान्मया दृष्टमैश्वरं रूपमीदृशम् ।
ज्ञानचक्षुर्यतो दत्तं प्रसन्नेन त्वया मम
śrīgajānana uvāca
nedaṃ rūpaṃ mahābāho mama paśyanti yoginaḥ |
sanakādyā nāradādyāḥ paśyanti madanugrahāt
||23||नेदं रूपं महाबाहो मम पश्यन्ति योगिनः ।
सनकाद्या नारदाद्याः पश्यन्ति मदनुग्रहात्
caturvedārthatattvajñāścatuḥśāstraviśāradāḥ |
yajñadānataponiṣṭhā na me rūpaṃ vidanti te
||24||चतुर्वेदार्थतत्त्वज्ञाश्चतुःशास्त्रविशारदाः ।
यज्ञदानतपोनिष्ठा न मे रूपं विदन्ति ते
śakyo'haṃ vīkṣituṃ jñātuṃ praveṣṭuṃ bhaktibhāvataḥ |
tyaja bhītiṃ ca mohaṃ ca paśya māṃ saumyarūpiṇam
||25||शक्योऽहं वीक्षितुं ज्ञातुं प्रवेष्टुं भक्तिभावतः ।
त्यज भीतिं च मोहं च पश्य मां सौम्यरूपिणम्
madbhakto matparaḥ sarvasaṅgahīno madarthakṛt |
niṣkrodhaḥ sarvabhūteṣu samo māmeti bhubhūja
||26||मद्भक्तो मत्परः सर्वसङ्गहीनो मदर्थकृत् ।
निष्क्रोधः सर्वभूतेषु समो मामेति भुभूज
oṃ tatsaditi śrīmadgaṇeśagītāsūpaniṣadarthagarbhāsu yogāmṛtārthaśāstre śrīmadādi śrīmanmahāgāṇeśvare mahāpurāṇe uttarakhaṇḍe bālacarite śrīgajānanavareṇyasaṃvāde ``viśvarūpadarśanaṃ nāma'' aṣṭamo'dhyāyaḥ
||8||ॐ तत्सदिति श्रीमद्गणेशगीतासूपनिषदर्थगर्भासु योगामृतार्थशास्त्रे श्रीमदादि श्रीमन्महागाणेश्वरे महापुराणे उत्तरखण्डे बालचरिते श्रीगजाननवरेण्यसंवादे ``विश्वरूपदर्शनं नाम'' अष्टमोऽध्यायः
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe viśvarūpadarśanaṃ nāma pañcacatvāriṃśādadhikaśatatamo'dhyāyaḥ || 145 ||