kamaṭhāsuravadho nāma saptāśītitamo'dhyāyaḥ
ka uvāca
vyomāsurasya bhaginī tasya duḥkhena duḥkhitā |
niśāmukhe darśadine samutpannā kṣudhāturā
||1||व्योमासुरस्य भगिनी तस्य दुःखेन दुःखिता ।
निशामुखे दर्शदिने समुत्पन्ना क्षुधातुरा
bhakṣayāmāsa mahiṣān śatasaṅkhyānmahābalān |
karālakeśīlamboṣṭhī tālanāsā darīmukhā
||2||भक्षयामास महिषान् शतसङ्ख्यान्महाबलान् ।
करालकेशीलम्बोष्ठी तालनासा दरीमुखा
haladantā kūpanetrā śrotāvaraṇasaṃyutā |
dīrghastanī mahāghorā bhūmispṛkvacakā khalā
||3||हलदन्ता कूपनेत्रा श्रोतावरणसंयुता ।
दीर्घस्तनी महाघोरा भूमिस्पृक्वचका खला
dīrghabāhurnimnanābhirgodheva karkaśā tvaci |
nāma cakrustadā lokāḥ śatamāhiṣa bhakṣaṇāt
||4||दीर्घबाहुर्निम्ननाभिर्गोधेव कर्कशा त्वचि ।
नाम चक्रुस्तदा लोकाः शतमाहिष भक्षणात्
anvarthaṃ bhāvaduṣṭāyāḥ sphuṭaṃ tu śatamāhiṣā |
sā yayau bandhuhantāraṃ hantuṃ bandhupriyaṅkarī
||5||अन्वर्थं भावदुष्टायाः स्फुटं तु शतमाहिषा ।
सा ययौ बन्धुहन्तारं हन्तुं बन्धुप्रियङ्करी
kamanīyatarā bhūtvā sarvāvayavasundarā |
nānālaṅkārasaṃyuktā gaurā ṣoḍaśavārṣikī
||6||कमनीयतरा भूत्वा सर्वावयवसुन्दरा ।
नानालङ्कारसंयुक्ता गौरा षोडशवार्षिकी
kṛtvā ṣoḍaśaśaṛṅgārānmohayantī kaṭākṣataḥ |
sā yayau duṣṭabhāvena girijālayamuttamam
||7||कृत्वा षोडशशृङ्गारान्मोहयन्ती कटाक्षतः ।
सा ययौ दुष्टभावेन गिरिजालयमुत्तमम्
praṇanāma śivāṃ cādau provāca paramādarāt |
dhanyā'haṃ kṛtakṛtyā'haṃ prāptā'hamīpsitaṃ phalam
||8||प्रणनाम शिवां चादौ प्रोवाच परमादरात् ।
धन्याऽहं कृतकृत्याऽहं प्राप्ताऽहमीप्सितं फलम्
yatastvaṃ sarvajananī sarvadevamayī śubhā |
sarvadhyeyā sarvasiddhiḥ sarvakāraṇakāraṇam
||9||यतस्त्वं सर्वजननी सर्वदेवमयी शुभा ।
सर्वध्येया सर्वसिद्धिः सर्वकारणकारणम्
jaganmohanadakṣā tvaṃ puṇyena dṛṣṭimāgatā |
ka uvāca |
śrutvā vācaṃ tadīyāṃ sā provāca girijā tu tām
||10||जगन्मोहनदक्षा त्वं पुण्येन दृष्टिमागता ।
क उवाच ।
श्रुत्वा वाचं तदीयां सा प्रोवाच गिरिजा तु ताम्
uttiṣṭhottiṣṭha bhadraṃ te santuṣṭā'haṃ tavekṣaṇāt |
kasyāsi kuta āyāsi kimarthaṃ ca varāṅgane
||11||उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते सन्तुष्टाऽहं तवेक्षणात् ।
कस्यासि कुत आयासि किमर्थं च वराङ्गने
kāmaṃ te pūrayiṣyāmi vada satyaṃ mamāgrataḥ |
śatamāhiṣā uvāca |
ahaṃ ciraṃ viyogārtā śaraṇaṃ tvāmupāgatā
||12||कामं ते पूरयिष्यामि वद सत्यं ममाग्रतः ।
शतमाहिषा उवाच ।
अहं चिरं वियोगार्ता शरणं त्वामुपागता
śrutaṃ syādamarāvatyā nāyako'suravarjitaḥ |
sa līnaḥ kvāpi girije sarve devagaṇā api
||13||श्रुतं स्यादमरावत्या नायकोऽसुरवर्जितः ।
स लीनः क्वापि गिरिजे सर्वे देवगणा अपि
tvaṃ tu bhāgyavatī devi na viyogo harasya te |
sahyaṃ bhavetsarvaduḥkhamasahyaṃ tu viyogajam
||14||त्वं तु भाग्यवती देवि न वियोगो हरस्य ते ।
सह्यं भवेत्सर्वदुःखमसह्यं तु वियोगजम्
pārvatyuvāca
bālo'yaṃ mama subhage haniṣyati khalānbalāt |
mocayiṣyati devānsa kālaḥ kaścitpratīkṣyatām
||15||बालोऽयं मम सुभगे हनिष्यति खलान्बलात् ।
मोचयिष्यति देवान्स कालः कश्चित्प्रतीक्ष्यताम्
etadarthaṃ gaṇeśena dhṛto deho mamālaye |
bhūbhārottāraṇārthāya munīnāṃ pālanāya ca
||16||एतदर्थं गणेशेन धृतो देहो ममालये ।
भूभारोत्तारणार्थाय मुनीनां पालनाय च
ka uvāca
ityuktvā pūjayāmāsa pādakṣālanapūrvakam |
sakhībhiḥ kuṅkumādyaiśca bhojayāmāsa sādaram
||17||इत्युक्त्वा पूजयामास पादक्षालनपूर्वकम् ।
सखीभिः कुङ्कुमाद्यैश्च भोजयामास सादरम्
sāpi bhuktvā śivātalpe suṣvāpovāca tatsakhīḥ |
girijābālakaṃ sakhya ānayantu mamāntikam
||18||सापि भुक्त्वा शिवातल्पे सुष्वापोवाच तत्सखीः ।
गिरिजाबालकं सख्य आनयन्तु ममान्तिकम्
viśvastāḥ sarvasakhyastā dadurbālaṃ tu tatkare |
lālayāmāsa sā snehānmukhacumbanavalganaiḥ
||19||विश्वस्ताः सर्वसख्यस्ता ददुर्बालं तु तत्करे ।
लालयामास सा स्नेहान्मुखचुम्बनवल्गनैः
tajjighāṃsāṃ sa vijñāya sarvajñaḥ sa śivātmajaḥ |
rākṣasīmiti niścitya hastābhyāṃ śrotrayoradhāt
||20||तज्जिघांसां स विज्ञाय सर्वज्ञः स शिवात्मजः ।
राक्षसीमिति निश्चित्य हस्ताभ्यां श्रोत्रयोरधात्
nāsikāṃ ca tato bhāraṃ mahāparvatasannibham |
tadaṅgaṃ pātayāmāsa sā ca śvāsanirodhataḥ
||21||नासिकां च ततो भारं महापर्वतसन्निभम् ।
तदङ्गं पातयामास सा च श्वासनिरोधतः
vivhalā paricikṣepa pādāghātān śiśau bhṛśam |
muñca muñceti bhāṣantī kautukaṃ draṣṭumāgatām
||22||विव्हला परिचिक्षेप पादाघातान् शिशौ भृशम् ।
मुञ्च मुञ्चेति भाषन्ती कौतुकं द्रष्टुमागताम्
kathaṃ haṃsi striyaṃ duṣṭa tvanāgaskāṃ śivāsamām |
ka uvāca |
tadākrandanamākarṇya sakhībhiḥ saha pārvatī
||23||कथं हंसि स्त्रियं दुष्ट त्वनागस्कां शिवासमाम् ।
क उवाच ।
तदाक्रन्दनमाकर्ण्य सखीभिः सह पार्वती
āgatā mocituṃ putraṃ nāśakat tamuvāca sā |
na mārayāśu muñcaināṃ śakrasya mahiṣīṃ priyām
||24||आगता मोचितुं पुत्रं नाशकत् तमुवाच सा ।
न मारयाशु मुञ्चैनां शक्रस्य महिषीं प्रियाम्
śrutvā mātṛvaco bālo dūre cikṣepa tāṃ tadā |
papātopari vyājena kṣaṇātso'bhyudatiṣṭhata
||25||श्रुत्वा मातृवचो बालो दूरे चिक्षेप तां तदा ।
पपातोपरि व्याजेन क्षणात्सोऽभ्युदतिष्ठत
tatkarṇaṃ nāsikāhasto dṛṣṭaḥ sāsṛksravo'pi ca |
tadaṅghrighātātsā prāṇāṃstatyāja kṣaṇamātrataḥ
||26||तत्कर्णं नासिकाहस्तो दृष्टः सासृक्स्रवोऽपि च ।
तदङ्घ्रिघातात्सा प्राणांस्तत्याज क्षणमात्रतः
gatāsuṃ tāṃ śuśocā'tha pārvatī snehanirbharā |
uvāca capalo bālo duryaśo'rjitavānayam
||27||गतासुं तां शुशोचाऽथ पार्वती स्नेहनिर्भरा ।
उवाच चपलो बालो दुर्यशोऽर्जितवानयम्
śrutvā śacīṃ hatāmindraḥ kiṃ vāgatya kariṣyati |
dadarśa purato gatvā rākṣasīṃ tāṃ śivā'śivām
||28||श्रुत्वा शचीं हतामिन्द्रः किं वागत्य करिष्यति ।
ददर्श पुरतो गत्वा राक्षसीं तां शिवाऽशिवाम्
daśayojanavistīrṇāṃ kṣatabhūbhūruhāṃ tadā |
tatyāja śokaṃ jahṛṣe praśaśaṃsa nijaṃ sutam
||29||दशयोजनविस्तीर्णां क्षतभूभूरुहां तदा ।
तत्याज शोकं जहृषे प्रशशंस निजं सुतम्
ādāya sutamavyaṅgaṃ pārvatī mandiraṃ yayau |
vismāpayatyasau bālā śaṅkitā bālapauruṣam
||30||आदाय सुतमव्यङ्गं पार्वती मन्दिरं ययौ ।
विस्मापयत्यसौ बाला शङ्किता बालपौरुषम्
vismayaṃ pauruṣe tasya samapadyata pārvatī |
tatsakhyacchinnakarṇāṃ tāṃ chinnanāsāṃ vyalokayan
||31||विस्मयं पौरुषे तस्य समपद्यत पार्वती ।
तत्सख्यच्छिन्नकर्णां तां छिन्ननासां व्यलोकयन्
kathamasyā lāghavaṃ ca kathamasya balaṃ śiśoḥ |
ahasanprāvadannitthaṃ dattvā tālaṃ parasparam
||32||कथमस्या लाघवं च कथमस्य बलं शिशोः ।
अहसन्प्रावदन्नित्थं दत्त्वा तालं परस्परम्
tatastāṃ rākṣasīṃ dūrāccikṣipuḥ pramathāstadā |
ariṣṭe vihate gaurī dadau dānāni bhaktitaḥ
||33||ततस्तां राक्षसीं दूराच्चिक्षिपुः प्रमथास्तदा ।
अरिष्टे विहते गौरी ददौ दानानि भक्तितः
tatastu saptame māse pravṛtte nidrite jane |
tamasā sarvato vyāpte daśadiṅmaṇḍale'khile
||34||ततस्तु सप्तमे मासे प्रवृत्ते निद्रिते जने ।
तमसा सर्वतो व्याप्ते दशदिङ्मण्डलेऽखिले
niśīthe'raṇyapaśuṣu ruvatsu dardureṣu ca |
paryaṅke parisuptāyāṃ pārvatyāṃ divyasaṃstare
||35||निशीथेऽरण्यपशुषु रुवत्सु दर्दुरेषु च ।
पर्यङ्के परिसुप्तायां पार्वत्यां दिव्यसंस्तरे
sakhījane nidrite ca sevakānnā gaṇetathā |
etasminnantare duṣṭo nāmnā yaḥ kamaṭhāsuraḥ
||36||सखीजने निद्रिते च सेवकान्ना गणेतथा ।
एतस्मिन्नन्तरे दुष्टो नाम्ना यः कमठासुरः
ācchādayatsvadehena śivāprāṅgaṇamadbhutam |
yasya sparśena sahasā śīryate vajrasaṃhatiḥ
||37||आच्छादयत्स्वदेहेन शिवाप्राङ्गणमद्भुतम् ।
यस्य स्पर्शेन सहसा शीर्यते वज्रसंहतिः
atiśītalagātraḥ sa pārvaṇaścandramā iva |
udite tu divānāthe tatpṛṣṭhe vicarañjanāḥ
||38||अतिशीतलगात्रः स पार्वणश्चन्द्रमा इव ।
उदिते तु दिवानाथे तत्पृष्ठे विचरञ्जनाः
kecitsnātvā sthitā japtuṃ kecinnidrāṃ pracakrire |
skhalitvā patitāḥ kecidatikomaladehataḥ
||39||केचित्स्नात्वा स्थिता जप्तुं केचिन्निद्रां प्रचक्रिरे ।
स्खलित्वा पतिताः केचिदतिकोमलदेहतः
siṣicurbālikā vāri gomayairaṅgamālikāḥ |
cakrustato bahiryātā sabālā girijā tadā
||40||सिषिचुर्बालिका वारि गोमयैरङ्गमालिकाः ।
चक्रुस्ततो बहिर्याता सबाला गिरिजा तदा
āsvāpayatsutaṃ gaurī mahārhāstaraṇe'tra sā |
sakhīstatra ca saṃsthāpya yayau sā sevituṃ śivam
||41||आस्वापयत्सुतं गौरी महार्हास्तरणेऽत्र सा ।
सखीस्तत्र च संस्थाप्य ययौ सा सेवितुं शिवम्
evaṃ jñātvā'sau kamaṭhaḥ svasya pṛṣṭhamacālayat |
bhūmikampaḥ kathamiha kiṃ vāriṣṭaṃ bhaviṣyati
||42||एवं ज्ञात्वाऽसौ कमठः स्वस्य पृष्ठमचालयत् ।
भूमिकम्पः कथमिह किं वारिष्टं भविष्यति
ityabruvaṃsthitāstatra gaṇāścakitamānasāḥ |
nidritāḥ pratibuddhāste kiṃ jātamiti cābruvan
||43||इत्यब्रुवंस्थितास्तत्र गणाश्चकितमानसाः ।
निद्रिताः प्रतिबुद्धास्ते किं जातमिति चाब्रुवन्
tadaiva tena bālena sarvajñena vivartatā |
udaraṃ tasya pṛṣṭhe tu nyadhāyi dharṣatā bhṛśam
||44||तदैव तेन बालेन सर्वज्ञेन विवर्तता ।
उदरं तस्य पृष्ठे तु न्यधायि धर्षता भृशम्
caturdaśabhuvanajaṃ bhāraṃ nidadhatā'tra ca |
niruddhaśvāsavāyuḥ soṃ'gāni svāni vyacālayat
||45||चतुर्दशभुवनजं भारं निदधताऽत्र च ।
निरुद्धश्वासवायुः सोंऽगानि स्वानि व्यचालयत्
asravad raktamatulamasya dehāt tathāvidhāt |
uḍḍānaṃ kartumārebhe nāśakatkamaṭhastataḥ
||46||अस्रवद् रक्तमतुलमस्य देहात् तथाविधात् ।
उड्डानं कर्तुमारेभे नाशकत्कमठस्ततः
tato gaṇā yayuḥ sarve ye tatrāsansukhoṣitāḥ |
kimariṣṭaṃ samutpannaṃ muhūrbhūścalate nu kim
||47||ततो गणा ययुः सर्वे ये तत्रासन्सुखोषिताः ।
किमरिष्टं समुत्पन्नं मुहूर्भूश्चलते नु किम्
sakhyaśca bālikāḥ sarvāḥ pārvatīṃ sevituṃ yayuḥ |
uttiṣṭha mātarbālaste nītaḥ syādvā mṛto'pi vā
||48||सख्यश्च बालिकाः सर्वाः पार्वतीं सेवितुं ययुः ।
उत्तिष्ठ मातर्बालस्ते नीतः स्याद्वा मृतोऽपि वा
tvarayā pārvatī yātā dhāvamānā bahiḥ sutam |
dadarśa niścalaṃ gaurī sotthāpayitumudyatā
||49||त्वरया पार्वती याता धावमाना बहिः सुतम् ।
ददर्श निश्चलं गौरी सोत्थापयितुमुद्यता
bhūgolabhārasadṛśaṃ matvā tasthau vimānasā |
tato mamarda sahasā bālastaṃ sa mamāra ca
||50||भूगोलभारसदृशं मत्वा तस्थौ विमानसा ।
ततो ममर्द सहसा बालस्तं स ममार च
tataḥ sā dadṛśe daityaṃ daśayojanamāyatam |
prasāritamukhaṃ kūrmaṃ vamantaṃ rudhiraṃ bahu
||51||ततः सा ददृशे दैत्यं दशयोजनमायतम् ।
प्रसारितमुखं कूर्मं वमन्तं रुधिरं बहु
cūrṇayāmāsa sahasā''śramān nānāvidhāndrumān |
tataḥ sā bālamādāya stanapānaṃ dadau mudā
||52||चूर्णयामास सहसाऽऽश्रमान् नानाविधान्द्रुमान् ।
ततः सा बालमादाय स्तनपानं ददौ मुदा
na jñāyate'surāṇāṃ hi nānāmāyāṃ prakurvatām |
trilocanaprasādena punarlabdhaḥ suto mayā
||53||न ज्ञायतेऽसुराणां हि नानामायां प्रकुर्वताम् ।
त्रिलोचनप्रसादेन पुनर्लब्धः सुतो मया
yataḥ kṛtāntādbalavān nihataḥ kamaṭhāsuraḥ |
sakhyaśca tadgaṇāḥ prāpuḥ papracchuḥ kṣemamarbhake
||54||यतः कृतान्ताद्बलवान् निहतः कमठासुरः ।
सख्यश्च तद्गणाः प्रापुः पप्रच्छुः क्षेममर्भके
kṣemamityevatāngaurī nijagāda mudānvitā |
tato gaṇāḥ khaṇḍaśastaṃ kṛtvā dūrataraṃ jahuḥ
||55||क्षेममित्येवतान्गौरी निजगाद मुदान्विता ।
ततो गणाः खण्डशस्तं कृत्वा दूरतरं जहुः
vavarṣuḥ puṣpavarṣāṇi tasmindevagaṇāstadā |
ya idaṃ paramākhyānaṃ śaṛṇuyācchrāvayettathā
||56||ववर्षुः पुष्पवर्षाणि तस्मिन्देवगणास्तदा ।
य इदं परमाख्यानं शृणुयाच्छ्रावयेत्तथा
sarvāriṣṭavinirmuktaḥ sarvānkāmānavāpnuyāt
||57||सर्वारिष्टविनिर्मुक्तः सर्वान्कामानवाप्नुयात्
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe śatamāhiṣā-kamaṭhāsuravadho nāma saptāśītitamo'dhyāyaḥ || 87 ||