suraparājayo nāma pañcasaptatitamo'dhyāyaḥ
ka uvāca
buddhimantaṃ sutaṃ jñātvā saviturvaradarpitam |
rājyaṃ tasmai dadau sarvaṃ deśakośabalānvitam
||1||बुद्धिमन्तं सुतं ज्ञात्वा सवितुर्वरदर्पितम् ।
राज्यं तस्मै ददौ सर्वं देशकोशबलान्वितम्
pitā vanaṃ yayau tasya svātmasādhanalālasaḥ |
sa tu pitrābhiṣiktaḥ san rājyaṃ kartuṃ mano dadhe
||2||पिता वनं ययौ तस्य स्वात्मसाधनलालसः ।
स तु पित्राभिषिक्तः सन् राज्यं कर्तुं मनो दधे
śreṇīmukhyān samāhūya prakṛtīradhikāriṇaḥ |
āsthāpayat svādhikāre mānayitvāṃ'śukādibhiḥ |
ḍiṇḍiraveṇa svājñāyā bhaṅgadoṣamaghoṣayat
||3||श्रेणीमुख्यान् समाहूय प्रकृतीरधिकारिणः ।
आस्थापयत् स्वाधिकारे मानयित्वांऽशुकादिभिः ।
डिण्डिरवेण स्वाज्ञाया भङ्गदोषमघोषयत्
digjayārthaṃ tato vīrānājñāpayata satvaram |
tejasā'hepayat sūryamatibhīṣaṇavigrahaḥ
||4||दिग्जयार्थं ततो वीरानाज्ञापयत सत्वरम् ।
तेजसाऽहेपयत् सूर्यमतिभीषणविग्रहः
vīrā agre prayānti sma vikarālāruṇānanāḥ |
nagnanānāśastradharā rajaśchāditabhāskarāḥ
||5||वीरा अग्रे प्रयान्ति स्म विकरालारुणाननाः ।
नग्ननानाशस्त्रधरा रजश्छादितभास्कराः
tato gajāścaturdantā nānāvarṇavibhūṣitāḥ |
yayurmahāśaṛṅkhalinaḥ kampayanto vasundharām
||6||ततो गजाश्चतुर्दन्ता नानावर्णविभूषिताः ।
ययुर्महाशृङ्खलिनः कम्पयन्तो वसुन्धराम्
mahāmātrasamārūḍhāścañcalāḥ parvatā iva |
nānāvarṇadhvajayutā diggajānbhettumicchavaḥ
||7||महामात्रसमारूढाश्चञ्चलाः पर्वता इव ।
नानावर्णध्वजयुता दिग्गजान्भेत्तुमिच्छवः
ghaṇṭāghoṣeṇa mahatā nādayanto digantaram |
aśvārohā yayuḥ paścānnānālaṅkaraṇānvitāḥ
||8||घण्टाघोषेण महता नादयन्तो दिगन्तरम् ।
अश्वारोहा ययुः पश्चान्नानालङ्करणान्विताः
asaṅkhyatūṇadhanuṣāṃ śastrāṇāṃ maṇḍalānvitāḥ |
sindhudaityaścamūmadhye rarāja hayapṛṣṭgaḥ
||9||असङ्ख्यतूणधनुषां शस्त्राणां मण्डलान्विताः ।
सिन्धुदैत्यश्चमूमध्ये रराज हयपृष्ट्गः
muktāmālālasatkaṇṭho dhanurbāṇalasatkaraḥ |
khaḍgakheṭadharo gacchaṃścūrṇayandrumaparvatān
||10||मुक्तामालालसत्कण्ठो धनुर्बाणलसत्करः ।
खड्गखेटधरो गच्छंश्चूर्णयन्द्रुमपर्वतान्
yad yannagaramuddiśya yāti daityo mahābalaḥ |
tasya tasyādhipaṃ vīrā dhṛtvā ninyurnijādhipam
||11||यद् यन्नगरमुद्दिश्य याति दैत्यो महाबलः ।
तस्य तस्याधिपं वीरा धृत्वा निन्युर्निजाधिपम्
svakīyaṃ nāyakaṃ cinhaṃ mudrāṃ tatra nyaveśayan |
tato'nye śaraṇaṃ yātā dāsabhāvamupāgatāḥ
||12||स्वकीयं नायकं चिन्हं मुद्रां तत्र न्यवेशयन् ।
ततोऽन्ये शरणं याता दासभावमुपागताः
karadām̐stān sa kṛtvaiva rarakṣa svapade balāta |
evaṃ sarvān vaśaṃ cakre daityakoṭyastato'nvayuḥ
||13||करदाँस्तान् स कृत्वैव ररक्ष स्वपदे बलात ।
एवं सर्वान् वशं चक्रे दैत्यकोट्यस्ततोऽन्वयुः
śumbho niśumbho vṛtraśca pracaṇḍaḥ kāla eva ca |
kadambāsuranāmāca śambaraḥ kamalāsuraḥ
||14||शुम्भो निशुम्भो वृत्रश्च प्रचण्डः काल एव च ।
कदम्बासुरनामाच शम्बरः कमलासुरः
kolāsuro'bravīt tatra yathā tripuradaityarāṭ |
vijitya lokatritayamadhikārān hi no dadau
||15||कोलासुरोऽब्रवीत् तत्र यथा त्रिपुरदैत्यराट् ।
विजित्य लोकत्रितयमधिकारान् हि नो ददौ
tathā yacchādhikārānno jitvā trailokyamojasā |
tasmin hate śivenā'dya dṛṣṭo'si prabalo'suraḥ
||16||तथा यच्छाधिकारान्नो जित्वा त्रैलोक्यमोजसा ।
तस्मिन् हते शिवेनाऽद्य दृष्टोऽसि प्रबलोऽसुरः
na te parākramatulāṃ kṛtānto'pi labhet kvacit |
tavājñāṃ kartumicchāmastava sevāṃ mahābala
||17||न ते पराक्रमतुलां कृतान्तोऽपि लभेत् क्वचित् ।
तवाज्ञां कर्तुमिच्छामस्तव सेवां महाबल
evamākarṇya tadvākyaṃ santuṣṭaḥ sindhudaityarāṭ |
dadāvaśvān gajān tebhyo vastrāṇi bhūṣaṇāni ca
||18||एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं सन्तुष्टः सिन्धुदैत्यराट् ।
ददावश्वान् गजान् तेभ्यो वस्त्राणि भूषणानि च
sindhuruvāca
prabalastu tadā'haṃ syāṃ yadā jeṣye'marāvatīm |
haraviṣṇusatyalokān pātālāni ca sapta ca
||19||प्रबलस्तु तदाऽहं स्यां यदा जेष्येऽमरावतीम् ।
हरविष्णुसत्यलोकान् पातालानि च सप्त च
ka uvāca
sādhu sādhviti sarveṣu bruvatsu sarvadaityapāḥ |
jagarjuśca jahṛrṣaśca brahmāṇḍaṃ paryakampayan
||20||साधु साध्विति सर्वेषु ब्रुवत्सु सर्वदैत्यपाः ।
जगर्जुश्च जहृर्षश्च ब्रह्माण्डं पर्यकम्पयन्
na bhūpa yuddhātkaṇḍūrno hyaśamad devayuddhataḥ |
śamaṃ yāsyatyato jagmuḥ śīghramevāvajan divam
||21||न भूप युद्धात्कण्डूर्नो ह्यशमद् देवयुद्धतः ।
शमं यास्यत्यतो जग्मुः शीघ्रमेवावजन् दिवम्
rurudhuste śakrapurīṃ brāhmaṇā iva vittadam |
madhyaṃ viviśurapare luṇṭhanto ratnasañcayān
||22||रुरुधुस्ते शक्रपुरीं ब्राह्मणा इव वित्तदम् ।
मध्यं विविशुरपरे लुण्ठन्तो रत्नसञ्चयान्
kolāhalo mahānāsīd devānāṃ tatra garjatām |
tataḥ sabhāmadhyagato harirdūtamukhāt tataḥ
||23||कोलाहलो महानासीद् देवानां तत्र गर्जताम् ।
ततः सभामध्यगतो हरिर्दूतमुखात् ततः
śuśrāva daityābhigamaṃ veṣṭitāṃ ca nijāṃ purīm |
śīghramairāvatārūḍho vajrahasto'marānvitaḥ
||24||शुश्राव दैत्याभिगमं वेष्टितां च निजां पुरीम् ।
शीघ्रमैरावतारूढो वज्रहस्तोऽमरान्वितः
āyayau tena daityena yoddhukāmaḥ surādhipaḥ |
kecidūcuḥ surāstatra nāyaṃ yuddhakṣamo hare
||25||आययौ तेन दैत्येन योद्धुकामः सुराधिपः ।
केचिदूचुः सुरास्तत्र नायं युद्धक्षमो हरे
vinā ramāpatiṃ cāsya na samo dṛśyate kvacit |
yāvad vadatsu teṣvevaṃ tāvad daityo mahābalaḥ
||26||विना रमापतिं चास्य न समो दृश्यते क्वचित् ।
यावद् वदत्सु तेष्वेवं तावद् दैत्यो महाबलः
śakraṃ suragaṇairyuktamavidhyaccharavṛṣṭibhiḥ |
tāvad devagaṇāḥ kecitpalāyanaparā prayuḥ
||27||शक्रं सुरगणैर्युक्तमविध्यच्छरवृष्टिभिः ।
तावद् देवगणाः केचित्पलायनपरा प्रयुः
tato'dhāvan mahendro'sau garjamāno ruṣānvitaḥ |
grasan detyagaṇān sarvān vajrodyatakaro'rihā
||28||ततोऽधावन् महेन्द्रोऽसौ गर्जमानो रुषान्वितः ।
ग्रसन् देत्यगणान् सर्वान् वज्रोद्यतकरोऽरिहा
ahanad daityarājaṃ taṃ mastake vajrato dṛḍham |
sa mūrchāṃ mahatīṃ prāyān muhūrtāt punarutthitaḥ
||29||अहनद् दैत्यराजं तं मस्तके वज्रतो दृढम् ।
स मूर्छां महतीं प्रायान् मुहूर्तात् पुनरुत्थितः
uvāca ca hariṃ gaccha svakṣayaṃ na kṣayaṃ vraja |
mama muṣṭiprahāreṇa kālo mṛtyuṃ gamiṣyati
||30||उवाच च हरिं गच्छ स्वक्षयं न क्षयं व्रज ।
मम मुष्टिप्रहारेण कालो मृत्युं गमिष्यति
tatra kā gaṇanā te'sti nāśaṛṇottaddharirvacaḥ |
roṣāviṣṭo mahādaityastato muṣṭiprahārataḥ
||31||तत्र का गणना तेऽस्ति नाशृणोत्तद्धरिर्वचः ।
रोषाविष्टो महादैत्यस्ततो मुष्टिप्रहारतः
bibhedairāvatakaṭaṃ rudhiraughapravarṣitam |
tata uḍḍīya daityastaccaturdantānadhārayat
||32||बिभेदैरावतकटं रुधिरौघप्रवर्षितम् ।
तत उड्डीय दैत्यस्तच्चतुर्दन्तानधारयत्
apātayad gajapatimāścaryaṃ harirāyayau |
dadhāra ca hariṃ pāde'pothayad yāvadeva tam
||33||अपातयद् गजपतिमाश्चर्यं हरिराययौ ।
दधार च हरिं पादेऽपोथयद् यावदेव तम्
tāvat sūkṣmeṇa vapuṣā nirgato hastamadhyataḥ |
tato'maragaṇaiḥ sārddhaṃ śaraṇantaṃ hariṃ hariḥ
||35||तावत् सूक्ष्मेण वपुषा निर्गतो हस्तमध्यतः ।
ततोऽमरगणैः सार्द्धं शरणन्तं हरिं हरिः
jagāma vapuṣā'nyena visṛjyairāvataṃ gajam |
sindhudaityastu sendreṣu deveṣu vidruteṣu ca
||36||जगाम वपुषाऽन्येन विसृज्यैरावतं गजम् ।
सिन्धुदैत्यस्तु सेन्द्रेषु देवेषु विद्रुतेषु च
indrāsanasamārūḍho daityavṛndena veṣṭitaḥ |
dadau padāni devānāṃ daityebhyaḥ sakalāni saḥ
||37||इन्द्रासनसमारूढो दैत्यवृन्देन वेष्टितः ।
ददौ पदानि देवानां दैत्येभ्यः सकलानि सः
tataḥ śumbhādayo daityāḥ sthittāsteṣu nirākulāḥ |
namasyanto'surapatiṃ praśaṃsanto balādhikam
||38||ततः शुम्भादयो दैत्याः स्थित्तास्तेषु निराकुलाः ।
नमस्यन्तोऽसुरपतिं प्रशंसन्तो बलाधिकम्
nānāvāditranirghoṣairnādayantastriviṣṭapam
||39||नानावादित्रनिर्घोषैर्नादयन्तस्त्रिविष्टपम्
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe suraparājayo nāma pañcasaptatitamo'dhyāyaḥ || 75 ||