bālacarite catuḥṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ
ka uvāca
kālāntakena daityena prākāmyena parasparam |
kālāntako vijayete prākāmyaṃ yāvadeva hi
||1||कालान्तकेन दैत्येन प्राकाम्येन परस्परम् ।
कालान्तको विजयेते प्राकाम्यं यावदेव हि
tāvat sāhāyyamakarod vaśitvaṃ vegavattaram |
tatyāja giriśaṛṅgaṃ tanmastake hastalāghavāt
||2||तावत् साहाय्यमकरोद् वशित्वं वेगवत्तरम् ।
तत्याज गिरिशृङ्गं तन्मस्तके हस्तलाघवात्
tena kālāntako bhūmau sahasā nipapāta ha |
rudhirāktaṃ dvidhābhūtaṃ dṛṣṭvā kālāntakaṃ tadā
||3||तेन कालान्तको भूमौ सहसा निपपात ह ।
रुधिराक्तं द्विधाभूतं दृष्ट्वा कालान्तकं तदा
hāhākāro mahānāsīd daityasenācareṣvatha |
musalo nāma daityeśo bhallaścaivāparo'suraḥ
||4||हाहाकारो महानासीद् दैत्यसेनाचरेष्वथ ।
मुसलो नाम दैत्येशो भल्लश्चैवापरोऽसुरः
mahimā caiva catvāro yayuryuddhāya sādarāḥ |
prākāmyena yuyudhire'nekaśastraprahāriṇaḥ
||5||महिमा चैव चत्वारो ययुर्युद्धाय सादराः ।
प्राकाम्येन युयुधिरेऽनेकशस्त्रप्रहारिणः
asaṅkhyātā hatā devāḥ patitā bhagnavṛkṣavat |
asṛgjalapravāhinya āsan nadyaḥ sahasraśaḥ
||6||असङ्ख्याता हता देवाः पतिता भग्नवृक्षवत् ।
असृग्जलप्रवाहिन्य आसन् नद्यः सहस्रशः
īśitā ca vaśitvaṃ ca vibhūtiśca yayustataḥ |
sāhāyyaṃ cakrire tasya prākāmyasya tadā yudhi
||7||ईशिता च वशित्वं च विभूतिश्च ययुस्ततः ।
साहाय्यं चक्रिरे तस्य प्राकाम्यस्य तदा युधि
catvāraḥ parvatāstābhiścaturṣvapi nipātitāḥ |
taiśca te cūrṇitāḥ sarve gatāḥ svargaṃ sudurlabham
||8||चत्वारः पर्वतास्ताभिश्चतुर्ष्वपि निपातिताः ।
तैश्च ते चूर्णिताः सर्वे गताः स्वर्गं सुदुर्लभम्
aṇimā tu śikhāṃ dhṛtvā kardamasya raṇe balāt |
apāṭi sahasā bhūmau śatadhā sa vyaśīryata
||9||अणिमा तु शिखां धृत्वा कर्दमस्य रणे बलात् ।
अपाटि सहसा भूमौ शतधा स व्यशीर्यत
asravad rudhiraṃ vaktrālluṭhan prāṇān jahau tadā |
mahimā laghimā caiva garimā vṛkṣasañcayaiḥ
||10||अस्रवद् रुधिरं वक्त्राल्लुठन् प्राणान् जहौ तदा ।
महिमा लघिमा चैव गरिमा वृक्षसञ्चयैः
yakṣmāsuraṃ tālajaṅghaṃ dīrghadantaṃ nyapātayan |
tato ghaṇṭāsuro raktakeśo daityo'tha durjayaḥ
||11||यक्ष्मासुरं तालजङ्घं दीर्घदन्तं न्यपातयन् ।
ततो घण्टासुरो रक्तकेशो दैत्योऽथ दुर्जयः
āyayuḥ sarvasainyāni niśvasanto mahābalāḥ |
tairāhataṃ balaṃ dṛṣṭvā vaśitāsiddhibuddhayaḥ
||12||आययुः सर्वसैन्यानि निश्वसन्तो महाबलाः ।
तैराहतं बलं दृष्ट्वा वशितासिद्धिबुद्धयः
muṣṭighātairnijaghnustā bhāladeśe dṛḍhaṃ tadā |
te'pi bhūmau nipatitāḥ śatadhā cūrṇitāstadā
||13||मुष्टिघातैर्निजघ्नुस्ता भालदेशे दृढं तदा ।
तेऽपि भूमौ निपतिताः शतधा चूर्णितास्तदा
tato jagarjuḥ sarvāstā jayaṃ labdhā svaśaktitaḥ |
vināyako vijayate sarvāstā evamūcire
||14||ततो जगर्जुः सर्वास्ता जयं लब्धा स्वशक्तितः ।
विनायको विजयते सर्वास्ता एवमूचिरे
anye kṣudratarā daityāste'pi tābhirvināśitāḥ |
punaḥ sarve daityasiṃhāḥ siddhisenāṃ vyanāśayan
||15||अन्ये क्षुद्रतरा दैत्यास्तेऽपि ताभिर्विनाशिताः ।
पुनः सर्वे दैत्यसिंहाः सिद्धिसेनां व्यनाशयन्
kolāhalo mahānāsīt senayorubhayorapi |
hantu nighnantu badhnantu sāvadhānā bhavantviti
||16||कोलाहलो महानासीत् सेनयोरुभयोरपि ।
हन्तु निघ्नन्तु बध्नन्तु सावधाना भवन्त्विति
prādurāsīt tataścāgniḥ śastrasaṅghaṭṭasambhavaḥ |
bhagne śastre mallayuddhaṃ cakrurvīrā ruṣānvitāḥ
||17||प्रादुरासीत् ततश्चाग्निः शस्त्रसङ्घट्टसम्भवः ।
भग्ने शस्त्रे मल्लयुद्धं चक्रुर्वीरा रुषान्विताः
punaścāniyataṃ yuddhaṃ parasparavināśanam |
abhavat tumūlaṃ sūryastataścāstacalaṃ gataḥ
||18||पुनश्चानियतं युद्धं परस्परविनाशनम् ।
अभवत् तुमूलं सूर्यस्ततश्चास्तचलं गतः
andhakāreṇa mahatā diśo vyāptāḥ samantataḥ |
tato divyauṣadhīrguhya nijaghnuste parasparam
||19||अन्धकारेण महता दिशो व्याप्ताः समन्ततः ।
ततो दिव्यौषधीर्गुह्य निजघ्नुस्ते परस्परम्
ahorātratrayaṃ ghoraṃ yuddhamāsīnnirantaram |
asṛṅanadyo daśadiśo yātā vīravahāstadā
||20||अहोरात्रत्रयं घोरं युद्धमासीन्निरन्तरम् ।
असृङनद्यो दशदिशो याता वीरवहास्तदा
kheṭakūrmāḥ khaḍgajhaṣāḥ śiraḥkamalaśobhitāḥ |
gajagrāhāḥ pretakāṣṭhāḥ keśaśaivalarājitāḥ
||21||खेटकूर्माः खड्गझषाः शिरःकमलशोभिताः ।
गजग्राहाः प्रेतकाष्ठाः केशशैवलराजिताः
bhīrubhītikarā vīramahāharṣavivarddhanāḥ |
tato jayatsu deveṣu sarvadā balaśāliṣu
||22||भीरुभीतिकरा वीरमहाहर्षविवर्द्धनाः ।
ततो जयत्सु देवेषु सर्वदा बलशालिषु
devāntako yayau cintāṃ tarkayāmāsa cetasi |
yena sarve devagaṇā jitāste svaprabhāvataḥ
||23||देवान्तको ययौ चिन्तां तर्कयामास चेतसि ।
येन सर्वे देवगणा जितास्ते स्वप्रभावतः
kveyaṃ tatra bālamāyā sāmānyā janamohinī |
aṣṭasiddhīḥ sarvasainyamidānīṃ nāśayāmyaham
||24||क्वेयं तत्र बालमाया सामान्या जनमोहिनी ।
अष्टसिद्धीः सर्वसैन्यमिदानीं नाशयाम्यहम्
dhṛtvā vināyakaṃ bālaṃ gayiṣyāmi svamālayam |
evamuktvā khaḍgapāṇiḥ svanenāpūrayandiśaḥ
||25||धृत्वा विनायकं बालं गयिष्यामि स्वमालयम् ।
एवमुक्त्वा खड्गपाणिः स्वनेनापूरयन्दिशः
āyayau parasainyāni nighnan khaḍgena sarvaśaḥ |
bhayena mūrchitā devā nipeturdharaṇītale
||26||आययौ परसैन्यानि निघ्नन् खड्गेन सर्वशः ।
भयेन मूर्छिता देवा निपेतुर्धरणीतले
smṛtvā vināyakaṃ devaṃ jahuḥ prāṇāṃstu kecana |
asṛṅanadīvahāḥ kecit kecitsvargaṃ gatāḥ surāḥ
||27||स्मृत्वा विनायकं देवं जहुः प्राणांस्तु केचन ।
असृङनदीवहाः केचित् केचित्स्वर्गं गताः सुराः
keciddaityaṃ vilokyaiva jahurjīvitamātmanaḥ |
tato bhagnā devasenā papāla ca diśo daśa
||28||केचिद्दैत्यं विलोक्यैव जहुर्जीवितमात्मनः ।
ततो भग्ना देवसेना पपाल च दिशो दश
so'pi daityaḥ khaḍgapāṇirnighnanpṛṣṭhe jaghāna tām |
garimā tannirīkṣyātha parvataṃ vṛkṣasaṅakulam
||29||सोऽपि दैत्यः खड्गपाणिर्निघ्नन्पृष्ठे जघान ताम् ।
गरिमा तन्निरीक्ष्याथ पर्वतं वृक्षसङकुलम्
tatyāja daityadehe sa khar̤agena śatadhā'cchinat |
tato'ṣṭasiddhayaḥ kṣubdhā vavṛṣuḥ parvatānbahūn
||30||तत्याज दैत्यदेहे स खड़गेन शतधाऽच्छिनत् ।
ततोऽष्टसिद्धयः क्षुब्धा ववृषुः पर्वतान्बहून्
ciccheda tvarayā tān sa khaḍgāghātena lāghavāt |
uḍḍīya mahimā tasya skandhe sthitvā tamādade
||31||चिच्छेद त्वरया तान् स खड्गाघातेन लाघवात् ।
उड्डीय महिमा तस्य स्कन्धे स्थित्वा तमाददे
khaḍgaṃ daityakarācchīghramantardhānaṃ yayau tadā |
balāccikṣepa taṃ khaḍgaṃ tasya daityasya mastake
||32||खड्गं दैत्यकराच्छीघ्रमन्तर्धानं ययौ तदा ।
बलाच्चिक्षेप तं खड्गं तस्य दैत्यस्य मस्तके
sa evaṃ śatadhā jāto na tu mūrddhā tadadbhutam |
śaravṛṣṭiṃ tadā daityo bhagnapṛṣṭhaścakāra ha
||33||स एवं शतधा जातो न तु मूर्द्धा तदद्भुतम् ।
शरवृष्टिं तदा दैत्यो भग्नपृष्ठश्चकार ह
ekaikasyāṃ daśadaśapañcasaptaśarānasau |
kṣiptvā vyākulayāñcakre tatastā bhuvi petire
||34||एकैकस्यां दशदशपञ्चसप्तशरानसौ ।
क्षिप्त्वा व्याकुलयाञ्चक्रे ततस्ता भुवि पेतिरे
tato devā yuyudhire patitāsvaṣṭasiddhiṣu |
muhūrtāt sāvadhānāstā yayurdevaṃ vināyakam
||35||ततो देवा युयुधिरे पतितास्वष्टसिद्धिषु ।
मुहूर्तात् सावधानास्ता ययुर्देवं विनायकम्
tamudantaṃ parijñāya buddhi proce vināyakam |
kathaṃ vicārastasya syādyatra buddhirna dṛśyate
||36||तमुदन्तं परिज्ञाय बुद्धि प्रोचे विनायकम् ।
कथं विचारस्तस्य स्याद्यत्र बुद्धिर्न दृश्यते
parājitāḥ siddhayaste dehyanujñāṃ vrajāmyaham |
yoddhuṃ daityena tenātha pauruṣaṃ cāsya lakṣaye
||37||पराजिताः सिद्धयस्ते देह्यनुज्ञां व्रजाम्यहम् ।
योद्धुं दैत्येन तेनाथ पौरुषं चास्य लक्षये
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe bālacarite'ṣṭasiddhiparājayo nāma catuḥṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ || 64 ||