vyāsānugrahasiddhikṣetravarṇanaṃ nāma pañcāśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ
somakānta uvāca
kathaṃ prādurabhūddevaḥ purastasya mahātmanaḥ |
bhṛgo tatsarvamākhyāhi śrutvā pāpakṣayo yataḥ
||1||कथं प्रादुरभूद्देवः पुरस्तस्य महात्मनः ।
भृगो तत्सर्वमाख्याहि श्रुत्वा पापक्षयो यतः
bhṛguruvāca
yathā tatpurataḥ prādurāsīd devo gajānanaḥ |
tatsarvaṃ kathayiṣye'haṃ sādaraṃ śaṛṇu bhūmipa
||2||यथा तत्पुरतः प्रादुरासीद् देवो गजाननः ।
तत्सर्वं कथयिष्येऽहं सादरं शृणु भूमिप
raktamālyāmbaradharo raktagandhānulepanaḥ |
gajānano'bjanayanaḥ sindūrāruṇamastakaḥ
||3||रक्तमाल्याम्बरधरो रक्तगन्धानुलेपनः ।
गजाननोऽब्जनयनः सिन्दूरारुणमस्तकः
anekasūryasaṅkāśo divyakuṇḍalamaṇḍitaḥ |
aṅgade mukuṭaṃ bibhrat kaṅkaṇe śeṣameva ca
||4||अनेकसूर्यसङ्काशो दिव्यकुण्डलमण्डितः ।
अङ्गदे मुकुटं बिभ्रत् कङ्कणे शेषमेव च
muniritthaṃ nirīkṣyainaṃ nimīlya nayane punaḥ |
cakampe bhayasaṃtrastaḥ smṛtvā mantraṃ mumūrccha ca
||5||मुनिरित्थं निरीक्ष्यैनं निमील्य नयने पुनः ।
चकम्पे भयसंत्रस्तः स्मृत्वा मन्त्रं मुमूर्च्छ च
tato'bravīnnāgamukho mā bhaistvaṃ munisattama |
yaṃ dhyāyasi divārātrau so'haṃ tvāṃ samupāgataḥ
||6||ततोऽब्रवीन्नागमुखो मा भैस्त्वं मुनिसत्तम ।
यं ध्यायसि दिवारात्रौ सोऽहं त्वां समुपागतः
brahmādīnāmagamyo yo varaṃ dātuṃ mune tava |
bhṛguruvāca |
śrutvetthaṃ madhurāṃ vāṇīṃ jaharṣa munipuṅgavaḥ
||7||ब्रह्मादीनामगम्यो यो वरं दातुं मुने तव ।
भृगुरुवाच ।
श्रुत्वेत्थं मधुरां वाणीं जहर्ष मुनिपुङ्गवः
mūrddhānaṃ nyasya tatpāde dhanyo'haṃ pitarau tapaḥ |
dhanyo'haṃ dharaṇī vṛkṣāḥ punaḥ punaravīvadat
||8||मूर्द्धानं न्यस्य तत्पादे धन्योऽहं पितरौ तपः ।
धन्योऽहं धरणी वृक्षाः पुनः पुनरवीवदत्
yato dṛṣṭaḥ sarvarūpo guṇātīto'khilāśrayaḥ |
cidānandaghano'nanto'khilakāraṇakāraṇam
||9||यतो दृष्टः सर्वरूपो गुणातीतोऽखिलाश्रयः ।
चिदानन्दघनोऽनन्तोऽखिलकारणकारणम्
evaṃ stutvā prārthayan sa varadantaṃ gajānanam |
muniruvāca |
nirasya bhrānti sarvāṃ me yaccha bhaktiṃ dṛḍhāṃ tvayi
||10||एवं स्तुत्वा प्रार्थयन् स वरदन्तं गजाननम् ।
मुनिरुवाच ।
निरस्य भ्रान्ति सर्वां मे यच्छ भक्तिं दृढां त्वयि
aṣṭādaśapurāṇānāṃ yathā syāṃ karaṇe kṣamaḥ |
tavāpi stavane śaktiḥ syādyathā tatkuruṣva bhoḥ
||11||अष्टादशपुराणानां यथा स्यां करणे क्षमः ।
तवापि स्तवने शक्तिः स्याद्यथा तत्कुरुष्व भोः
hṛdaye vasa deveśa prasannaścenmamānagha |
gajānana uvāca |
tvayā yatprārthitaṃ vatsa sarvamadya bhaviṣyati
||12||हृदये वस देवेश प्रसन्नश्चेन्ममानघ ।
गजानन उवाच ।
त्वया यत्प्रार्थितं वत्स सर्वमद्य भविष्यति
sarvamānyo vyāsanāmā sarvapāvanapāvanaḥ |
aparokṣajñānavāṃśca bhaviṣyasi gurorguruḥ
||13||सर्वमान्यो व्यासनामा सर्वपावनपावनः ।
अपरोक्षज्ञानवांश्च भविष्यसि गुरोर्गुरुः
nārāyaṇaparaḥ khyātyā guṇaiḥ kīrtyā śriyāpi ca |
aṣṭādaśapurāṇānāṃ kartā tvaṃ hi bhaviṣyasi
||14||नारायणपरः ख्यात्या गुणैः कीर्त्या श्रियापि च ।
अष्टादशपुराणानां कर्ता त्वं हि भविष्यसि
tathaivopapurāṇānāṃ tāvatāṃ ca munīśvara |
tvayā pūrvaṃ dambhavaśānna kṛtaṃ mama pūjanam
||15||तथैवोपपुराणानां तावतां च मुनीश्वर ।
त्वया पूर्वं दम्भवशान्न कृतं मम पूजनम्
smaraṇaṃ vā tataḥ stambho jāto vāṇyā mahādbhutaḥ |
dhāturmukhācchruto yasmānmahimā tena me'nagha
||16||स्मरणं वा ततः स्तम्भो जातो वाण्या महाद्भुतः ।
धातुर्मुखाच्छ्रुतो यस्मान्महिमा तेन मेऽनघ
vilīnaṃ sarvamadhunā praviśāmi tavodaram |
bhṛguruvāca |
evamuktvā prāviśat sa tanmunerudaraṃ vibhuḥ
||17||विलीनं सर्वमधुना प्रविशामि तवोदरम् ।
भृगुरुवाच ।
एवमुक्त्वा प्राविशत् स तन्मुनेरुदरं विभुः
prakāśamatulaṃ lebhe sūryakoṭisamaṃ muniḥ |
dīpayāmāsa kakubhastato mūrtiṃ vidhāya saḥ
||18||प्रकाशमतुलं लेभे सूर्यकोटिसमं मुनिः ।
दीपयामास ककुभस्ततो मूर्तिं विधाय सः
gajānanasya mahatīṃ prāsāde'sthāpayacca saḥ |
pūjayāmāsa vividhairupacāraiḥ pṛthakpṛthak
||19||गजाननस्य महतीं प्रासादेऽस्थापयच्च सः ।
पूजयामास विविधैरुपचारैः पृथक्पृथक्
siddhikṣetramidaṃ sarvalokānāṃ pāvanaṃ dṛśoḥ |
anuṣṭhānavatāṃ mantranānāsiddhipradaṃ śubham
||20||सिद्धिक्षेत्रमिदं सर्वलोकानां पावनं दृशोः ।
अनुष्ठानवतां मन्त्रनानासिद्धिप्रदं शुभम्
evamuktvāpyanujñāpya vyāso nārāyaṇastadā |
purāṇaṃ tadgaṇeśasya yacchrutaṃ brahmaṇo mukhāt
||21||एवमुक्त्वाप्यनुज्ञाप्य व्यासो नारायणस्तदा ।
पुराणं तद्गणेशस्य यच्छ्रुतं ब्रह्मणो मुखात्
prāha vaiśampāyanāya tatastadbhuvi paprathe |
tadetadakhilaṃ te'dya mayāpi kathitaṃ nṛpa
||22||प्राह वैशम्पायनाय ततस्तद्भुवि पप्रथे ।
तदेतदखिलं तेऽद्य मयापि कथितं नृप
nānena sadṛśaṃ kiñcit pāvanaṃ triṣu vidyate |
lokeṣu paramānandadāyakaṃ nṛpasattama
||23||नानेन सदृशं किञ्चित् पावनं त्रिषु विद्यते ।
लोकेषु परमानन्ददायकं नृपसत्तम
somakānta na cākhyemamidaṃ duṣṭajane tvayā |
vinīteṣu ca bhakteṣu tvayākhyeyaṃ prayatnataḥ
||24||सोमकान्त न चाख्येममिदं दुष्टजने त्वया ।
विनीतेषु च भक्तेषु त्वयाख्येयं प्रयत्नतः
mayā nirantaramidaṃ japyate smaryate'pi ca |
tavāpi karuṇāyogāt kathitaṃ rājasattama
||25||मया निरन्तरमिदं जप्यते स्मर्यतेऽपि च ।
तवापि करुणायोगात् कथितं राजसत्तम
gajānanadhyānaparo nityaṃ japaparobhava
||26||गजाननध्यानपरो नित्यं जपपरोभव
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe vyāsānugrahasiddhikṣetravarṇanaṃ nāma pañcāśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ || 150 ||