kailāsābhigamanaṃ nāma dvātriṃśottaraśatatamo'dhyāyaḥ
ka uvāca
tataḥ kadācid daityendra sindūro madagarvitaḥ |
sabhāsanagataḥ prāha vṛthā me pauruṣaṃ kṛtam
||1||ततः कदाचिद् दैत्येन्द्र सिन्दूरो मदगर्वितः ।
सभासनगतः प्राह वृथा मे पौरुषं कृतम्
indrā'dayo na me yuddhaṃ dadurbrahmādayo hariḥ |
rājñāṃ tu gaṇanā naiva mṛtyu lokanivāsinām
||2||इन्द्राऽदयो न मे युद्धं ददुर्ब्रह्मादयो हरिः ।
राज्ञां तु गणना नैव मृत्यु लोकनिवासिनाम्
kulīnāyā yathā nāryā yauvanaṃ hi patiṃ vinā |
tathā me pauruṣaṃ vyarthaṃ yoddhṛbhirhi vinābhavat
||3||कुलीनाया यथा नार्या यौवनं हि पतिं विना ।
तथा मे पौरुषं व्यर्थं योद्धृभिर्हि विनाभवत्
(yoddhrā'bhavat khalu) tato'ntarikṣa vāṇīṃ sa śuśrāva paramādbhutām |
ākāśavāṇyuvāca |
kimarthaṃ valgase mūḍha jāto'sti tava yuddhadaḥ
||4||(योद्ध्राऽभवत् खलु) ततोऽन्तरिक्ष वाणीं स शुश्राव परमाद्भुताम् ।
आकाशवाण्युवाच ।
किमर्थं वल्गसे मूढ जातोऽस्ति तव युद्धदः
pārvatyā udarādgarbho vareṇyagṛhago'dhunā |
varddhate'nantalīlo'sau yathenduḥ śuklapakṣagaḥ
||5||पार्वत्या उदराद्गर्भो वरेण्यगृहगोऽधुना ।
वर्द्धतेऽनन्तलीलोऽसौ यथेन्दुः शुक्लपक्षगः
ka uvāca
śrutvetthaṃ sahasā vāṇīṃ mumūrccha sindurastadā |
viharṣaścintayāmāsa kimidaṃ kena bhāṣitam
||6||श्रुत्वेत्थं सहसा वाणीं मुमूर्च्छ सिन्दुरस्तदा ।
विहर्षश्चिन्तयामास किमिदं केन भाषितम्
yadi dṛśyo bhavenmahyaṃ khādeyaṃ taṃ samastakam |
kālasya me kathaṃ mṛtyuḥ paścātsūryodayo yathā
||7||यदि दृश्यो भवेन्मह्यं खादेयं तं समस्तकम् ।
कालस्य मे कथं मृत्युः पश्चात्सूर्योदयो यथा
evamuktvodatiṣṭhat sa garjayan vidiśo diśaḥ |
uḍḍīya sahasā prāyāt kailāsaṃ girijālayam
||8||एवमुक्त्वोदतिष्ठत् स गर्जयन् विदिशो दिशः ।
उड्डीय सहसा प्रायात् कैलासं गिरिजालयम्
cūrṇayan parvatān vṛkṣān pātayan svāgṅamārutāt |
celatuḥ kūrmaśeṣau ca cakampe ca vasundharā
||9||चूर्णयन् पर्वतान् वृक्षान् पातयन् स्वाग्ङमारुतात् ।
चेलतुः कूर्मशेषौ च चकम्पे च वसुन्धरा
na dadarśa śivaṃ tatra punaḥ sarvasahāṃ yayau |
babhrāma vasudhāṃ sarvāṃ śivaṃ vegāt gaveṣayan
||10||न ददर्श शिवं तत्र पुनः सर्वसहां ययौ ।
बभ्राम वसुधां सर्वां शिवं वेगात् गवेषयन्
paryalyākhyaṃ mahāraṇyamājagāmaruṣānvitaḥ |
dadarśa dūrato gaurīsahitaṃ śaṅkaraṃ tadā
||11||पर्यल्याख्यं महारण्यमाजगामरुषान्वितः ।
ददर्श दूरतो गौरीसहितं शङ्करं तदा
maṇḍapaṃ ca gaṇāṃścaiva sarāṃsi cotpalāni ca |
tato jagāma sahasāriṣṭaṃ gaurye prakalpitam
||12||मण्डपं च गणांश्चैव सरांसि चोत्पलानि च ।
ततो जगाम सहसारिष्टं गौर्ये प्रकल्पितम्
adṛṣṭvā tatra bālaṃ sa cukopāgniriva jvalan |
tataḥ sa tarkayāmāsa na vāṇī nabhaso mṛṣā
||13||अदृष्ट्वा तत्र बालं स चुकोपाग्निरिव ज्वलन् ।
ततः स तर्कयामास न वाणी नभसो मृषा
asyaḥ suto māṃ hi hanyānna jātaśced bhaviṣyati |
tasmādenāṃ nihanmyadya mūlacchedastatobhavet
||14||अस्यः सुतो मां हि हन्यान्न जातश्चेद् भविष्यति ।
तस्मादेनां निहन्म्यद्य मूलच्छेदस्ततोभवेत्
ka uvāca
evaṃ niścitya manasā tataḥ śastramupādade |
yāvadumāṃ hanti duṣṭastāvad dṛṣṭaḥ śiśuḥ puraḥ
||15||एवं निश्चित्य मनसा ततः शस्त्रमुपाददे ।
यावदुमां हन्ति दुष्टस्तावद् दृष्टः शिशुः पुरः
caturbhujo'tiruciro mukuṭāṅgadabhūṣitaḥ |
paraśuṃ kamalaṃ mālāṃ dadhad vismayadāyakaḥ
||16||चतुर्भुजोऽतिरुचिरो मुकुटाङ्गदभूषितः ।
परशुं कमलं मालां दधद् विस्मयदायकः
kaṭau śeṣaṃ gale hāraṃ nūpurau cāṅghriyugmayoḥ |
nivṛttastadvadhāt sadyastāṃ ca suptāmamanyata
||17||कटौ शेषं गले हारं नूपुरौ चाङ्घ्रियुग्मयोः ।
निवृत्तस्तद्वधात् सद्यस्तां च सुप्ताममन्यत
dadhāra bālakaṃ haste'kāṅkṣat kṣeptuṃ mahodadhau |
evaṃ niścitasaṅkalpastato'sau cakitaḥ purā
||18||दधार बालकं हस्तेऽकाङ्क्षत् क्षेप्तुं महोदधौ ।
एवं निश्चितसङ्कल्पस्ततोऽसौ चकितः पुरा
tataḥ sa bālo vavṛdhe himācala ivāparaḥ |
sindūro'pi ca kampe'sau madābhārāturaḥ kṣaṇāt
||19||ततः स बालो ववृधे हिमाचल इवापरः ।
सिन्दूरोऽपि च कम्पेऽसौ मदाभारातुरः क्षणात्
śvāsākulaḥ puro gantuṃ na śaśāka svaśaktitaḥ |
tatastatyāja taṃ bālaṃ daityo vivhalatāṃ gataḥ
||20||श्वासाकुलः पुरो गन्तुं न शशाक स्वशक्तितः ।
ततस्तत्याज तं बालं दैत्यो विव्हलतां गतः
bāle tu patite bhūmau mahārāvavirāviṇi |
celuśca parvatā nādaiścakampe ca vasundharā
||21||बाले तु पतिते भूमौ महारावविराविणि ।
चेलुश्च पर्वता नादैश्चकम्पे च वसुन्धरा
babhrumurvihagā vyomni nānārāvavirāviṇaḥ |
arṇavāḥ kṣobhitāḥ sapta brahmāṇḍamapi pusphuṭe
||22||बभ्रुमुर्विहगा व्योम्नि नानारावविराविणः ।
अर्णवाः क्षोभिताः सप्त ब्रह्माण्डमपि पुस्फुटे
sa bālaḥ patito revājalānte munisannidhau |
tatra tīrthamabhūcchreṣṭhaṃ gaṇeśakuṇḍamityuta
||23||स बालः पतितो रेवाजलान्ते मुनिसन्निधौ ।
तत्र तीर्थमभूच्छ्रेष्ठं गणेशकुण्डमित्युत
asyā ājanmataḥ pāpaṃ nāśameti smṛteḥ kṣaṇāt |
darśanād daśajanmīyaṃ snānācca śatajanmajam
||24||अस्या आजन्मतः पापं नाशमेति स्मृतेः क्षणात् ।
दर्शनाद् दशजन्मीयं स्नानाच्च शतजन्मजम्
sevanaṃ mokṣadaṃ yasya anuṣṭhānavatāṃ nṛṇām |
taddeharudhirāt tatra prastarā raktatāṃ gatāḥ
||25||सेवनं मोक्षदं यस्य अनुष्ठानवतां नृणाम् ।
तद्देहरुधिरात् तत्र प्रस्तरा रक्ततां गताः
ta eva nārmadāḥ khyātā gaṇeśāḥ pāpanāśanāḥ |
darśanāt pūjanāt sarvakāmadā bhaktikāriṇām
||26||त एव नार्मदाः ख्याता गणेशाः पापनाशनाः ।
दर्शनात् पूजनात् सर्वकामदा भक्तिकारिणाम्
narmadāmahilā sarvo varṇituṃ naiva śakyate |
tataḥ sa jahṛṣe daityo ripurme nāśatāṃ gataḥ
||27||नर्मदामहिला सर्वो वर्णितुं नैव शक्यते ।
ततः स जहृषे दैत्यो रिपुर्मे नाशतां गतः
tāvat kuṇḍāt samudbhūto bhīṣaṇaḥ puruṣo mahān |
jaṭābhāreṇa sañchanno vallīchanno dharo yathā
||28||तावत् कुण्डात् समुद्भूतो भीषणः पुरुषो महान् ।
जटाभारेण सञ्छन्नो वल्लीछन्नो धरो यथा
daṃṣṭrākarālavadano jivhāvyālīsamāvṛtaḥ |
dīrghapāṇyaṅghriyugalaḥ śvāsavyākulalocanaḥ
||21||दंष्ट्राकरालवदनो जिव्हाव्यालीसमावृतः ।
दीर्घपाण्यङ्घ्रियुगलः श्वासव्याकुललोचनः
dṛṣṭvā tathāvidhaṃ taṃ tu krodhavyākulalocanaḥ |
uvāca daityaḥ sinduro na cāsya gaṇanā mama
||30||दृष्ट्वा तथाविधं तं तु क्रोधव्याकुललोचनः ।
उवाच दैत्यः सिन्दुरो न चास्य गणना मम
evamuktvā khaṅgahasto yayau hantuṃ tu taṃ ruṣā |
khaḍgena hanti taṃ yāvat tāvat sa dadṛśe'mbare
||31||एवमुक्त्वा खङ्गहस्तो ययौ हन्तुं तु तं रुषा ।
खड्गेन हन्ति तं यावत् तावत् स ददृशेऽम्बरे
uvāca daityaṃ re daitya vṛthā māṃ tyaktavān kṣitau |
tavāntakastu re mūḍha vardhitaḥ kvacideva hi
||32||उवाच दैत्यं रे दैत्य वृथा मां त्यक्तवान् क्षितौ ।
तवान्तकस्तु रे मूढ वर्धितः क्वचिदेव हि
haniṣyatyeva nūnaṃ tvāṃ sādhurakṣaṇatatparaḥ |
antardadhe tato bhīma evamuktvā sa pūruṣaḥ
||33||हनिष्यत्येव नूनं त्वां साधुरक्षणतत्परः ।
अन्तर्दधे ततो भीम एवमुक्त्वा स पूरुषः
tato daityo mahāroṣāduvāca nijasevakān |
dhriyatāṃ dhriyatāmeṣa yenoktaṃ pauruṣaṃ vacaḥ
||34||ततो दैत्यो महारोषादुवाच निजसेवकान् ।
ध्रियतां ध्रियतामेष येनोक्तं पौरुषं वचः
yadā taṃ kvā'pi nāpaśyat tadā svasthānamāgamat |
drakṣyāmi taṃ yadā śatruṃ jayiṣya ityamanyata
||35||यदा तं क्वाऽपि नापश्यत् तदा स्वस्थानमागमत् ।
द्रक्ष्यामि तं यदा शत्रुं जयिष्य इत्यमन्यत
etāvaccaritaṃ tasya pārvatyā'jñāyi naiva tat |
tasyaiva māyāmohena prāptayā mohamuttamam
||36||एतावच्चरितं तस्य पार्वत्याऽज्ञायि नैव तत् ।
तस्यैव मायामोहेन प्राप्तया मोहमुत्तमम्
tataḥ provāca giriśaṃ pārvatī vinayānvitā |
atra pīḍā daityakṛtā prārabdhā jagadīśvara
||37||ततः प्रोवाच गिरिशं पार्वती विनयान्विता ।
अत्र पीडा दैत्यकृता प्रारब्धा जगदीश्वर
kailāsaṃ gantumicchāmi tavecchā cennayasva mām |
evamākarṇya tadvākyaṃ jahṛṣe śaṅkaro'pica
||38||कैलासं गन्तुमिच्छामि तवेच्छा चेन्नयस्व माम् ।
एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं जहृषे शङ्करोऽपिच
āruhya nandinaṃ sadyaḥ pārvatyā saha śaṅkaraḥ |
saptakoṭigaṇākīrṇaḥ kailāsaṃ prāpa tatkṣaṇāt
||39||आरुह्य नन्दिनं सद्यः पार्वत्या सह शङ्करः ।
सप्तकोटिगणाकीर्णः कैलासं प्राप तत्क्षणात्
praviśya svālayaṃ gaurī paramaṃ harṣamāyayau
||40||प्रविश्य स्वालयं गौरी परमं हर्षमाययौ
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe kailāsābhigamanaṃ nāma dvātriṃśottaraśatatamo'dhyāyaḥ || 132 ||