śamīmandāraphalavarṇanaṃ nāma ekonapañcāśattamo'dhyāyaḥ
ka uvāca
evaṃ labdhavarā kīrtiḥ śeṣāṃ rātri nināya ca |
uṣaḥ snātvā prapūjyāśu mūrtiṃ putrayutā yayau
||1||एवं लब्धवरा कीर्तिः शेषां रात्रि निनाय च ।
उषः स्नात्वा प्रपूज्याशु मूर्तिं पुत्रयुता ययौ
harṣitā duḥkhitā deva virahānnagaraṃ svakam |
nānādhvajapatākābhiḥ sekairdhūparalaṅakṛtam
||2||हर्षिता दुःखिता देव विरहान्नगरं स्वकम् ।
नानाध्वजपताकाभिः सेकैर्धूपरलङकृतम्
ḍhuṇḍināma japantau tau nṛpapatnīsutāvubhau |
jñātvā gatau nṛyānena senayā vādyanisvanaiḥ
||3||ढुण्डिनाम जपन्तौ तौ नृपपत्नीसुतावुभौ ।
ज्ञात्वा गतौ नृयानेन सेनया वाद्यनिस्वनैः
āninye nagaraṃ karṇapuraṃ nāmnā suviśrutam |
mūrdhnyāghrāyāśu tanayaṃ sasvaje paramādarāt
||4||आनिन्ये नगरं कर्णपुरं नाम्ना सुविश्रुतम् ।
मूर्ध्न्याघ्रायाशु तनयं सस्वजे परमादरात्
uvāca paramaprīto harṣagadgadayā girā |
kṣipraprasādana suta śrānto'si bahuvāsaram
||5||उवाच परमप्रीतो हर्षगद्गदया गिरा ।
क्षिप्रप्रसादन सुत श्रान्तोऽसि बहुवासरम्
dṛṣṭvā tvāṃ paramālhādaṃ prāpto labdhvā sudhāmiva |
visasarjākhilām̐llokān dattvā vastrāṇi dakṣiṇāḥ
||6||दृष्ट्वा त्वां परमाल्हादं प्राप्तो लब्ध्वा सुधामिव ।
विससर्जाखिलाँल्लोकान् दत्त्वा वस्त्राणि दक्षिणाः
kīrtiśca sa nṛpaḥ paścātparasparamathocatuḥ |
sā'pi sarvaṃ nṛpāyāsmai vṛttāntaṃ saṃnyavedayat
||7||कीर्तिश्च स नृपः पश्चात्परस्परमथोचतुः ।
साऽपि सर्वं नृपायास्मै वृत्तान्तं संन्यवेदयत्
parasparāliṅganacumbanāni hāsyaṃ vinodaṃ paricakratustau |
tāmbūlavicchedamapi praharṣāt kāmasya yuddhaṃ nirapatrapau ca
||8||परस्परालिङ्गनचुम्बनानि हास्यं विनोदं परिचक्रतुस्तौ ।
ताम्बूलविच्छेदमपि प्रहर्षात् कामस्य युद्धं निरपत्रपौ च
tataḥ katipayāhassu jñātvā putraṃ guṇākaram |
vinītaṃ sarvadharmajñaṃ nītiśāstraviśāradam
||9||ततः कतिपयाहस्सु ज्ञात्वा पुत्रं गुणाकरम् ।
विनीतं सर्वधर्मज्ञं नीतिशास्त्रविशारदम्
abhiṣecanasambhārān kṛtvāhūya varān dvijān |
suhṛdaḥ savairājanyānabhiṣekaṃ sute dadau
||10||अभिषेचनसम्भारान् कृत्वाहूय वरान् द्विजान् ।
सुहृदः सवैराजन्यानभिषेकं सुते ददौ
śubhe muhūrte saṃlagne sapteṣṭagrahasaṃyute |
kṛtvā'bhyudayikaṃ śrāddhaṃ svastivācanapūrvakam
||11||शुभे मुहूर्ते संलग्ने सप्तेष्टग्रहसंयुते ।
कृत्वाऽभ्युदयिकं श्राद्धं स्वस्तिवाचनपूर्वकम्
nānādravyayutaistoyairabhiṣekamakārayat |
nadatsu sarvaturyeṣu ṛgyajussāmamantrataḥ
||12||नानाद्रव्ययुतैस्तोयैरभिषेकमकारयत् ।
नदत्सु सर्वतुर्येषु ऋग्यजुस्साममन्त्रतः
santoṣya brāhmaṇānanyān dakṣiṇāratnadānataḥ |
svayaṃ ca vanavāsīyadīkṣāṃ gṛhya ca pṛcchaya ca
||13||सन्तोष्य ब्राह्मणानन्यान् दक्षिणारत्नदानतः ।
स्वयं च वनवासीयदीक्षां गृह्य च पृच्छय च
visasarjākhilān rājā nijasādhanasaṃsthitaḥ |
tataḥ paraśubāhuḥ sa praśaśāsa mahīmimām
||14||विससर्जाखिलान् राजा निजसाधनसंस्थितः ।
ततः परशुबाहुः स प्रशशास महीमिमाम्
dharmaśāstrīyanītyā ca tyāgena yaśa ārjayat |
vikhyātastriṣu lokeṣu parākramabalādabhūt
||15||धर्मशास्त्रीयनीत्या च त्यागेन यश आर्जयत् ।
विख्यातस्त्रिषु लोकेषु पराक्रमबलादभूत्
mandāramūrtiṃ ḍhuṇḍheḥ sa kṛtvā kaṇṭhe dadhāra ha |
śamīṃ dūrvāṃ vinā pūjāṃ na karoti kadācana
||16||मन्दारमूर्तिं ढुण्ढेः स कृत्वा कण्ठे दधार ह ।
शमीं दूर्वां विना पूजां न करोति कदाचन
nānābhogān striyo naikā bubhuje dharmatastu saḥ |
utpādya putrān dānāni dattvā varṣasahasrakam
||17||नानाभोगान् स्त्रियो नैका बुभुजे धर्मतस्तु सः ।
उत्पाद्य पुत्रान् दानानि दत्त्वा वर्षसहस्रकम्
cakāra rājyaṃ paścāt tatputrenyasya divaṃ yayau |
kalpānanekānsvarge sa sthito ḍhuṇḍhisvarūpavān
||18||चकार राज्यं पश्चात् तत्पुत्रेन्यस्य दिवं ययौ ।
कल्पाननेकान्स्वर्गे स स्थितो ढुण्ढिस्वरूपवान्
muniruvāca
evaṃ śamyāḥ prabhāvaste saṅkṣepeṇa nirūpitaḥ |
tatpūjanasya puṇyaṃ ca mandārasya prasaṅgataḥ
||19||एवं शम्याः प्रभावस्ते सङ्क्षेपेण निरूपितः ।
तत्पूजनस्य पुण्यं च मन्दारस्य प्रसङ्गतः
tasmāt tvayā'pi pūjyo'haṃ śamīmandārato mune |
bhaktyā samarpitaṃ puṣpaṃ patramiṣṭaṃ sudhāyate
||20||तस्मात् त्वयाऽपि पूज्योऽहं शमीमन्दारतो मुने ।
भक्त्या समर्पितं पुष्पं पत्रमिष्टं सुधायते
niṣiddhapatrapuṣpādi samarpya narakaṃ vrajet |
yasya yad daivataṃ mukhyaṃ tadiṣṭamitareṣu vā
||21||निषिद्धपत्रपुष्पादि समर्प्य नरकं व्रजेत् ।
यस्य यद् दैवतं मुख्यं तदिष्टमितरेषु वा
samarpayannabhedena bhakto doṣaṃ na cāpnuyāt |
evaṃ pañcāpi sampūjya devām̐statparatāmiyāt
||22||समर्पयन्नभेदेन भक्तो दोषं न चाप्नुयात् ।
एवं पञ्चापि सम्पूज्य देवाँस्तत्परतामियात्
sāttviko līyate deve rājasastu sarūpatām |
ubhābhyāṃ caiva sānnidhyaṃ tāmasastu salokatām
||23||सात्त्विको लीयते देवे राजसस्तु सरूपताम् ।
उभाभ्यां चैव सान्निध्यं तामसस्तु सलोकताम्
prāpnuyādbhajamānastu tredhā bhaktirna vai vṛthā |
vyāsa uvāca |
vināyakasya ko lokaḥ kasminloke ca tiṣṭhati
||24||प्राप्नुयाद्भजमानस्तु त्रेधा भक्तिर्न वै वृथा ।
व्यास उवाच ।
विनायकस्य को लोकः कस्मिन्लोके च तिष्ठति
etaṃ me saṃśayaṃ brahman chettumarhasi sāmpratam |
kamanyaṃ paripṛcchāmi sarvajñaṃ tvāṃ vihāya bhoḥ
||25||एतं मे संशयं ब्रह्मन् छेत्तुमर्हसि साम्प्रतम् ।
कमन्यं परिपृच्छामि सर्वज्ञं त्वां विहाय भोः
brahmovāca
mayā'pi nāradāyokto mudgalāya ca tena ca |
kāśīrājāya cākhyāto loko vaināyakaḥ śubhaḥ
||26||मयाऽपि नारदायोक्तो मुद्गलाय च तेन च ।
काशीराजाय चाख्यातो लोको वैनायकः शुभः
sa kāmadāyinīśaktyā tenaiva nirmitaḥ purā |
nijaloketināmāsya svayaṃ cakre vināyakaḥ
||27||स कामदायिनीशक्त्या तेनैव निर्मितः पुरा ।
निजलोकेतिनामास्य स्वयं चक्रे विनायकः
kāśīrājo vimānastho dṛṣṭvāṃścarmacakṣuṣā |
yaṃ prāpya duḥkhaṃ na dvandvaṃ prāpnute strī pumānapi
||28||काशीराजो विमानस्थो दृष्ट्वांश्चर्मचक्षुषा ।
यं प्राप्य दुःखं न द्वन्द्वं प्राप्नुते स्त्री पुमानपि
brāhmaṃ kalpaṃ ca vasati jyotirūpaṃ samāpya ca |
ikṣusāgarasambhogaṃ labhate tatra yaḥ sthitaḥ
||29||ब्राह्मं कल्पं च वसति ज्योतिरूपं समाप्य च ।
इक्षुसागरसम्भोगं लभते तत्र यः स्थितः
mahāpralayavelāyāṃ tiṣṭhatyevāvināśi yat |
tatpīṭhaṃ tasya devasya nidrāsthānaṃ sanātanam
||30||महाप्रलयवेलायां तिष्ठत्येवाविनाशि यत् ।
तत्पीठं तस्य देवस्य निद्रास्थानं सनातनम्
sevete siddhibuddhī taṃ sāmavedastu gāyati |
kalpavṛkṣo yacchati tat kalpitaṃ manujena yat
||31||सेवेते सिद्धिबुद्धी तं सामवेदस्तु गायति ।
कल्पवृक्षो यच्छति तत् कल्पितं मनुजेन यत्
akalpitāḥ sampado'tra jāyante tatprabhāvataḥ |
mayaiva varṇitāḥ sarve devalokā anekaśaḥ
||32||अकल्पिताः सम्पदोऽत्र जायन्ते तत्प्रभावतः ।
मयैव वर्णिताः सर्वे देवलोका अनेकशः
gaṇeśanijalokasya śaktirno mama varṇane |
saṅkṣepeṇa tato'khyāyi kimanyacchrotumicchasi
||33||गणेशनिजलोकस्य शक्तिर्नो मम वर्णने ।
सङ्क्षेपेण ततोऽख्यायि किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe śamīmandārasamarpaṇajanitaphalavarṇanaṃ nāmaikonapañcāśattamo'dhyāyaḥ || 49 ||