somakāntavimānaprāpti varṇanaṃ nāma ekapañcāśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ
sūta uvāca
evaṃ śrutvā kathāṃ nityaṃ somakānto munīśvarāt |
śuṣkāmramūle tatpuṇyaṃ nyakṣipajjalato nṛpaḥ
||1||एवं श्रुत्वा कथां नित्यं सोमकान्तो मुनीश्वरात् ।
शुष्काम्रमूले तत्पुण्यं न्यक्षिपज्जलतो नृपः
gate saṃvatsare cūtaḥ pallavaiḥ kusumaiḥ phalaiḥ |
śuśubhe'tīvaruciraḥ purāṇaśrutipuṇyataḥ
||2||गते संवत्सरे चूतः पल्लवैः कुसुमैः फलैः ।
शुशुभेऽतीवरुचिरः पुराणश्रुतिपुण्यतः
somakānto divyakāntistyaktvā kuṣṭhabhavāṃ rujam |
akṣataścābhavat pūtigandhaṃ tyaktvā sugandhavān
||3||सोमकान्तो दिव्यकान्तिस्त्यक्त्वा कुष्ठभवां रुजम् ।
अक्षतश्चाभवत् पूतिगन्धं त्यक्त्वा सुगन्धवान्
niḥkhedaḥ surabhergandhād daśadikṣu prasāriṇaḥ |
divyadehaṃ sūryakāntiṃ koṭicandranibhaṃ nṛpam
||4||निःखेदः सुरभेर्गन्धाद् दशदिक्षु प्रसारिणः ।
दिव्यदेहं सूर्यकान्तिं कोटिचन्द्रनिभं नृपम्
dṛṣṭvā visismire lokāḥ kathamīdṛk ca tādṛśaḥ ||
gaṇeśākhyapurāṇasya mahimnā doṣahāriṇā
||5||दृष्ट्वा विसिस्मिरे लोकाः कथमीदृक् च तादृशः ॥
गणेशाख्यपुराणस्य महिम्ना दोषहारिणा
bhṛguruvāca
siddhiste nṛpaśārdūla purāṇaśravaṇādabhūt |
vrajedānīṃ nijaṃ putraṃ sāmātyaṃ janameva ca
||6||सिद्धिस्ते नृपशार्दूल पुराणश्रवणादभूत् ।
व्रजेदानीं निजं पुत्रं सामात्यं जनमेव च
cirotkaṇṭhaṃ varṣamadhye dṛṣṭvā harṣamavāpsyasi ||
sūta uvāca |
evamākaṇyaṃ tadvākyaṃ pādayornyapatanmuneḥ
||7||चिरोत्कण्ठं वर्षमध्ये दृष्ट्वा हर्षमवाप्स्यसि ॥
सूत उवाच ।
एवमाकण्यं तद्वाक्यं पादयोर्न्यपतन्मुनेः
ānandārṇavamagnaḥ sa somakānto'vadadbhṛgum |
rājovāca |
adbhutastapasaste'dya mahimaikṣi mayā mune
||8||आनन्दार्णवमग्नः स सोमकान्तोऽवदद्भृगुम् ।
राजोवाच ।
अद्भुतस्तपसस्तेऽद्य महिमैक्षि मया मुने
purāṇaśravaṇasyāpi yenāhaṃ patito'pi ca |
galatkuṣṭho divyadeho jāto mātā pitā mama
||9||पुराणश्रवणस्यापि येनाहं पतितोऽपि च ।
गलत्कुष्ठो दिव्यदेहो जातो माता पिता मम
asya dehasya nirmātā tvameva munisattama |
nīrasaścūtavṛkṣo'pi phalapuṣpayuto'bhavat
||10||अस्य देहस्य निर्माता त्वमेव मुनिसत्तम ।
नीरसश्चूतवृक्षोऽपि फलपुष्पयुतोऽभवत्
tyaktuṃ necchāmyato'haṃ tvāṃ kiṃ me putrajanairbhavet |
evaṃ niśamya tadvākyaṃ bhṛguḥ punarathābravīt
||11||त्यक्तुं नेच्छाम्यतोऽहं त्वां किं मे पुत्रजनैर्भवेत् ।
एवं निशम्य तद्वाक्यं भृगुः पुनरथाब्रवीत्
bhṛguruvāca
janmāntarīyapuṇyena purāṇaśravaṇaṃ tava |
sañjātaṃ manmukhāddhanyaṃ duritaṃ yena te'naśat
||12||जन्मान्तरीयपुण्येन पुराणश्रवणं तव ।
सञ्जातं मन्मुखाद्धन्यं दुरितं येन तेऽनशत्
gaṇeśasya purāṇasya mahimā kena varṇyate |
na māṃ vismara gaccha tvaṃ janeśa nagaraṃ nijam
||13||गणेशस्य पुराणस्य महिमा केन वर्ण्यते ।
न मां विस्मर गच्छ त्वं जनेश नगरं निजम्
evaṃ tayoḥ saṃvadatostejaso jvaladadbhutam |
vimānaṃ dadṛśe tābhyāṃ sūryakoṭinibhaṃ mahat
||14||एवं तयोः संवदतोस्तेजसो ज्वलदद्भुतम् ।
विमानं ददृशे ताभ्यां सूर्यकोटिनिभं महत्
bhṛguruvāca
tvadarthaṃ yānamāyātamidaṃ nṛpa mahādbhutam |
idamāruhya gaccha tvaṃ gaṇanāthasya sannidhim
||15||त्वदर्थं यानमायातमिदं नृप महाद्भुतम् ।
इदमारुह्य गच्छ त्वं गणनाथस्य सन्निधिम्
na prāpnuvantyanuṣṭhānādvimānaṃ yanmunīśvarāḥ |
tatpurāṇaśravād rājam̐stvayā prāptaṃ gaṇeśvarāt
||16||न प्राप्नुवन्त्यनुष्ठानाद्विमानं यन्मुनीश्वराः ।
तत्पुराणश्रवाद् राजँस्त्वया प्राप्तं गणेश्वरात्
vimānaṃ vadatorevaṃ bhūmaṇḍalamagātkṣaṇāt |
vināyakagaṇairyuktaṃ caturbāhuvirājitaiḥ
||17||विमानं वदतोरेवं भूमण्डलमगात्क्षणात् ।
विनायकगणैर्युक्तं चतुर्बाहुविराजितैः
mukuṭāṅgadahārādi bhūṣaṇairūpa śobhitaiḥ |
divyacandanavastrādipadmaparaśuśobhibhiḥ
||18||मुकुटाङ्गदहारादि भूषणैरूप शोभितैः ।
दिव्यचन्दनवस्त्रादिपद्मपरशुशोभिभिः
nṛtyatkinnarakanyābhirmṛdaṅgatālapāṇibhiḥ |
kinnarairgāyanairyuktaṃ dṛṣṭvā rājā'bravītpunaḥ
||19||नृत्यत्किन्नरकन्याभिर्मृदङ्गतालपाणिभिः ।
किन्नरैर्गायनैर्युक्तं दृष्ट्वा राजाऽब्रवीत्पुनः
rājovāca
śrutāsīd bahudhā vārtā vimānānāṃ munīśvara |
tadṛṣṭaṃ purato brahman tapovīryabalāttava
||20||श्रुतासीद् बहुधा वार्ता विमानानां मुनीश्वर ।
तदृष्टं पुरतो ब्रह्मन् तपोवीर्यबलात्तव
mahimā śruyate karṇairbahudhā bahuvaktrataḥ |
anubhūto mayā so'pi purāṇaśravaṇāttava
||21||महिमा श्रुयते कर्णैर्बहुधा बहुवक्त्रतः ।
अनुभूतो मया सोऽपि पुराणश्रवणात्तव
evaṃ bruvati bhūpe tu dūtā uttīrya yānataḥ |
praṇipatyākhilāḥ procuḥ somakāntaṃ nṛpaṃ tadā
||22||एवं ब्रुवति भूपे तु दूता उत्तीर्य यानतः ।
प्रणिपत्याखिलाः प्रोचुः सोमकान्तं नृपं तदा
parātpareṇa devena tava puṇyāt smṛtiḥ kṛtā |
gajānanena śuddhātman purāṇaśravaṇādinā
||23||परात्परेण देवेन तव पुण्यात् स्मृतिः कृता ।
गजाननेन शुद्धात्मन् पुराणश्रवणादिना
vayaṃ dūtā ājñayā'sya vimānena samāgatāḥ |
netuṃ tvāṃ puṇyakīrtiṃ ca yāhi lokamanuttamam
||24||वयं दूता आज्ञयाऽस्य विमानेन समागताः ।
नेतुं त्वां पुण्यकीर्तिं च याहि लोकमनुत्तमम्
taddarśanājjanmamṛtermuktastatsannnidhiṃ gataḥ |
sukhamātyantikaṃ tatra prāpsyase tatprasādataḥ
||25||तद्दर्शनाज्जन्ममृतेर्मुक्तस्तत्सन्न्निधिं गतः ।
सुखमात्यन्तिकं तत्र प्राप्स्यसे तत्प्रसादतः
niśamya dūtavākyaṃ tad dehātīta ivābhavat |
romāñcāñcitasarvāṅgaḥ prāha gadgadayā girā
||26||निशम्य दूतवाक्यं तद् देहातीत इवाभवत् ।
रोमाञ्चाञ्चितसर्वाङ्गः प्राह गद्गदया गिरा
parātpareṇa devena carācarakṛtā'munā |
nirguṇena guṇakṣobhakāriṇā viśvayoninā
||27||परात्परेण देवेन चराचरकृताऽमुना ।
निर्गुणेन गुणक्षोभकारिणा विश्वयोनिना
dīnanāthena bho dūtāḥ smṛto'haṃ kṛpayā'naghāḥ |
brahmādyā na viduryaṃ hi dhyātvā ca sanakādayaḥ
||28||दीननाथेन भो दूताः स्मृतोऽहं कृपयाऽनघाः ।
ब्रह्माद्या न विदुर्यं हि ध्यात्वा च सनकादयः
anantagaṇapūrṇaḥ so'preṣayad yānamuttamam |
nānāvatārān nānārūpī paramamāyikaḥ
||29||अनन्तगणपूर्णः सोऽप्रेषयद् यानमुत्तमम् ।
नानावतारान् नानारूपी परममायिकः
tena me smaraṇaṃ kasmāt kṛtamāścaryakārakam |
evamuktvā namaskṛtya bhṛguṃ taṃ prāha bhūmipaḥ
||30||तेन मे स्मरणं कस्मात् कृतमाश्चर्यकारकम् ।
एवमुक्त्वा नमस्कृत्य भृगुं तं प्राह भूमिपः
ājñayā te gamiṣyāmi dūtaiḥ saha vimānagaḥ |
prasādāt te ca devasya na māṃ vismartumarhasi
||31||आज्ञया ते गमिष्यामि दूतैः सह विमानगः ।
प्रसादात् ते च देवस्य न मां विस्मर्तुमर्हसि
sūta uvāca
niśamya gaditaṃ tasya bhṛguḥ sambhramavivhalaḥ |
ānandāśruḥ saromāñcaḥ kaṇṭhe dhṛtvā nṛpasya saḥ
||32||निशम्य गदितं तस्य भृगुः सम्भ्रमविव्हलः ।
आनन्दाश्रुः सरोमाञ्चः कण्ठे धृत्वा नृपस्य सः
prāhāhaṃ nṛpate vipro'bhāgyavāṃstvaṃ mahāphalaḥ |
gaṇeśapurago bhūtvā na māṃ vismara karhicit
||33||प्राहाहं नृपते विप्रोऽभाग्यवांस्त्वं महाफलः ।
गणेशपुरगो भूत्वा न मां विस्मर कर्हिचित्
evamukatvā bahiryātau dhṛtvā hastāvubhāvapi |
namaskṛtya vimānaṃ tannṛpo munivaraṃ ca tam
||34||एवमुकत्वा बहिर्यातौ धृत्वा हस्तावुभावपि ।
नमस्कृत्य विमानं तन्नृपो मुनिवरं च तम्
āruhatparamaprīto dūtavākyāt tvarānvitaḥ |
dvāvamātyau sudharmā ca ruruhuryānamuttamam
||35||आरुहत्परमप्रीतो दूतवाक्यात् त्वरान्वितः ।
द्वावमात्यौ सुधर्मा च रुरुहुर्यानमुत्तमम्
tato dūtāśca vādyānāṃ ghoṣairvyāptaṃ digantaram |
vimānaśobhāṃ vīkṣyaiva somakānto nananda ha
||36||ततो दूताश्च वाद्यानां घोषैर्व्याप्तं दिगन्तरम् ।
विमानशोभां वीक्ष्यैव सोमकान्तो ननन्द ह
janmāntarīyapuṇyena prāptametadamanyata |
tato'smin paśyati bhṛgau vimānaṃ yānamambare
||37||जन्मान्तरीयपुण्येन प्राप्तमेतदमन्यत ।
ततोऽस्मिन् पश्यति भृगौ विमानं यानमम्बरे
sarvottamapadaṃ prāptaṃ martyadehena vīkṣya ca |
vismayaṃ paramaṃ prāpa natvā dūtān yayau padam
||38||सर्वोत्तमपदं प्राप्तं मर्त्यदेहेन वीक्ष्य च ।
विस्मयं परमं प्राप नत्वा दूतान् ययौ पदम्
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe somakāntavimānaprāptivarṇanaṃ nāmaikapañcāśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ || 151 ||