saptasaptatitamo'dhyāyaḥ
ka uvāca
iti tadvacanaṃ śrutvā krodhād vahnikaṇānvaman |
yathā siṃho gajānīkaṃ yāti tadvad yayau surān
||1||इति तद्वचनं श्रुत्वा क्रोधाद् वह्निकणान्वमन् ।
यथा सिंहो गजानीकं याति तद्वद् ययौ सुरान्
sindhurmuṣṭiprahāreṇa jaghāna balasūdanam |
papāta sa dharāpṛṣṭhe vātāhata iva drumaḥ
||2||सिन्धुर्मुष्टिप्रहारेण जघान बलसूदनम् ।
पपात स धरापृष्ठे वाताहत इव द्रुमः
bhāladeśe kuberaṃ ca hanau ca varuṇaṃ yamam |
pṛṣṭha deśe jaghānāsau cakrāghātena daityarāṭ
||3||भालदेशे कुबेरं च हनौ च वरुणं यमम् ।
पृष्ठ देशे जघानासौ चक्राघातेन दैत्यराट्
tāludeśe pāvakaṃ ca manmathaṃ lattayā'hanat |
anilaṃ pādaghātena śanaiścaramapothayat
||4||तालुदेशे पावकं च मन्मथं लत्तयाऽहनत् ।
अनिलं पादघातेन शनैश्चरमपोथयत्
somaṃ bhaumaṃ bhrāmayitvā tatyāja bhūtale balāt |
pṛṣṭhabhāge'hanaccaiva sanakaṃ ca sanandanam
||5||सोमं भौमं भ्रामयित्वा तत्याज भूतले बलात् ।
पृष्ठभागेऽहनच्चैव सनकं च सनन्दनम्
nāsatyau nāradaścāpi kutrāpi ca palāyitāḥ |
tataḥ palāyitāḥ sarve dṛṣṭvā vīryaṃ surāstadā
||6||नासत्यौ नारदश्चापि कुत्रापि च पलायिताः ।
ततः पलायिताः सर्वे दृष्ट्वा वीर्यं सुरास्तदा
patitā mūrchitāḥ keciddaityaścakreṇa mādhavam |
muṣṭideśe jaghānāsau cakraṃ tasyāpatadbhuvi
||7||पतिता मूर्छिताः केचिद्दैत्यश्चक्रेण माधवम् ।
मुष्टिदेशे जघानासौ चक्रं तस्यापतद्भुवि
mādhavo gadayā mūrdhni daityeśaṃ tamatāḍayat |
vañcayitvā ca śatadhā gadāṃ svāṃ ca vyacikṣipat
||8||माधवो गदया मूर्ध्नि दैत्येशं तमताडयत् ।
वञ्चयित्वा च शतधा गदां स्वां च व्यचिक्षिपत्
jñātvā parākramaṃ tasya proce taṃ madhusūdanaḥ |
varayasva varaṃ daitya yatte manasi vartate
||9||ज्ञात्वा पराक्रमं तस्य प्रोचे तं मधुसूदनः ।
वरयस्व वरं दैत्य यत्ते मनसि वर्तते
netādṛśo mayā'darśi puruṣārtho'sure kvacit |
tato'bravīddetyapatiḥ paramālhādasaṃyutaḥ
||10||नेतादृशो मयाऽदर्शि पुरुषार्थोऽसुरे क्वचित् ।
ततोऽब्रवीद्देत्यपतिः परमाल्हादसंयुतः
yadituṣṭo'si deveśa yadi deyo varo mama |
gaṇḍakī nagare me tvaṃ parivārayuto hare
||11||यदितुष्टोऽसि देवेश यदि देयो वरो मम ।
गण्डकी नगरे मे त्वं परिवारयुतो हरे
sārvakālaṃ vasanibho nānyaṃ yāce varaṃ param |
tata ūce mahāviṣṇu sthāsyāminagare tava
||12||सार्वकालं वसनिभो नान्यं याचे वरं परम् ।
तत ऊचे महाविष्णु स्थास्यामिनगरे तव
datto varo yato nūnaṃ tato'smi vaśagastava |
tataḥ sa satya lokeca kailāse vaiṣṇave pade
||13||दत्तो वरो यतो नूनं ततोऽस्मि वशगस्तव ।
ततः स सत्य लोकेच कैलासे वैष्णवे पदे
āsthāpad daityapatīn svayaṃ śākre pade'vasat |
tatrāpyanyaṃ sthāpayitvā ramāpatiyutaḥ svayam
||14||आस्थापद् दैत्यपतीन् स्वयं शाक्रे पदेऽवसत् ।
तत्राप्यन्यं स्थापयित्वा रमापतियुतः स्वयम्
vādyadundubhinirghoṣaiḥ svapurīṃ gaṇḍakīṃ yayau |
nuvanti bandinastaṃ tu nedṛśo'bhūtpumānkvacit
||15||वाद्यदुन्दुभिनिर्घोषैः स्वपुरीं गण्डकीं ययौ ।
नुवन्ति बन्दिनस्तं तु नेदृशोऽभूत्पुमान्क्वचित्
yena viṣṇurgṛhaṃ svīyaṃ jitvā'nāyi surānbahūn |
dadṛśurnāgarāstasya samīpe varuṇaṃ harim
||16||येन विष्णुर्गृहं स्वीयं जित्वाऽनायि सुरान्बहून् ।
ददृशुर्नागरास्तस्य समीपे वरुणं हरिम्
kuberaṃ devamukhyāṃśca tataḥ svabhavanaṃ yayuḥ |
tataḥ proce hari daityo gaṇḍakīnagare sukham
||17||कुबेरं देवमुख्यांश्च ततः स्वभवनं ययुः ।
ततः प्रोचे हरि दैत्यो गण्डकीनगरे सुखम्
viharasvāmaraiḥ sārddhaṃ tataḥ so'pi tathā'karot |
parito dūrato daityo daityānanyān nyaveśayat
||18||विहरस्वामरैः सार्द्धं ततः सोऽपि तथाऽकरोत् ।
परितो दूरतो दैत्यो दैत्यानन्यान् न्यवेशयत्
tato devā hariṃ procuḥ kiṃ kṛtaṃ garuḍadhvaja |
tyaktvā svavikramaṃ kintvaṃ sthito'tyānandanirbharaḥ
||19||ततो देवा हरिं प्रोचुः किं कृतं गरुडध्वज ।
त्यक्त्वा स्वविक्रमं किन्त्वं स्थितोऽत्यानन्दनिर्भरः
kathaṃ kārāgṛhe prāptā mṛtyulokaṃ gatāḥ katham |
kathamanto bhavedasya bhogasya jagadīśvara
||20||कथं कारागृहे प्राप्ता मृत्युलोकं गताः कथम् ।
कथमन्तो भवेदस्य भोगस्य जगदीश्वर
tata ūce hariḥ sarvān kālohi duratikramaḥ |
kālena jāyate sarvaṃ hrasate vardhate'pi vā
||21||तत ऊचे हरिः सर्वान् कालोहि दुरतिक्रमः ।
कालेन जायते सर्वं ह्रसते वर्धतेऽपि वा
tasmātkālaṃ pratīkṣadhvaṃ kāla enaṃ grasiṣyati |
evaṃ jitvā trilokīṃ sa mahābalaparākramaḥ
||22||तस्मात्कालं प्रतीक्षध्वं काल एनं ग्रसिष्यति ।
एवं जित्वा त्रिलोकीं स महाबलपराक्रमः
tato daityo jagau sarvaṃ vṛttāntaṃ pitarau mudrā |
āśiṣaṃ dadatustau ca jñātvā pauruṣamasya ha
||23||ततो दैत्यो जगौ सर्वं वृत्तान्तं पितरौ मुद्रा ।
आशिषं ददतुस्तौ च ज्ञात्वा पौरुषमस्य ह
tato daityo duṣṭamatirbhūtale samaghoṣayat |
devadvijagavāmarcā kriyate yena kenacit
||24||ततो दैत्यो दुष्टमतिर्भूतले समघोषयत् ।
देवद्विजगवामर्चा क्रियते येन केनचित्
sa hantavyo'thavā sādhurāneyo mama sannidhau |
pratimā yatra yatra syāt tāṃ bhaṅktvā nikṣipejjale
||25||स हन्तव्योऽथवा साधुरानेयो मम सन्निधौ ।
प्रतिमा यत्र यत्र स्यात् तां भङ्क्त्वा निक्षिपेज्जले
mamaiva pratimāṃ kṛtvā pūjayantu gṛhe gṛhe |
prābodhayan sindhuvaco dūtā evaṃ sthale sthale
||26||ममैव प्रतिमां कृत्वा पूजयन्तु गृहे गृहे ।
प्राबोधयन् सिन्धुवचो दूता एवं स्थले स्थले
bhaṅktvā prāsādamūrtīśca to'yegādhe ca cikṣipuḥ |
sindhośca pratimāṃ kṛtvā'sthāpayan paramādarāt
||27||भङ्क्त्वा प्रासादमूर्तीश्च तोऽयेगाधे च चिक्षिपुः ।
सिन्धोश्च प्रतिमां कृत्वाऽस्थापयन् परमादरात्
pūjārthaṃ rākṣasāścāpi tato yātā nijaṃ patim |
ūcurvaināyakaharaharibhānuramādikāḥ
||28||पूजार्थं राक्षसाश्चापि ततो याता निजं पतिम् ।
ऊचुर्वैनायकहरहरिभानुरमादिकाः
pratimāḥ pravibhajyāśu kṣiptāḥ sarvā mahājale |
tavaiva pratimāstatra sthāpitā rākṣasā api
||29||प्रतिमाः प्रविभज्याशु क्षिप्ताः सर्वा महाजले ।
तवैव प्रतिमास्तत्र स्थापिता राक्षसा अपि
pūjārthaṃ sthāpitāḥ svāmin āgatāśca tavāntikam |
evaṃ dharmasya sarvasya vicchittiḥ samajāyata
||30||पूजार्थं स्थापिताः स्वामिन् आगताश्च तवान्तिकम् ।
एवं धर्मस्य सर्वस्य विच्छित्तिः समजायत
yajñadānasvadhāsvāhāvaṣaṭkārān cākarot ||
devadvijaguruṇāñca pūjanaṃ kvāpi nā'bhavat
||31||यज्ञदानस्वधास्वाहावषट्कारान् चाकरोत् ॥
देवद्विजगुरुणाञ्च पूजनं क्वापि नाऽभवत्
meru yātā ṛṣigaṇāḥ kecid bhraṃśamupāgatāḥ |
evaṃ trailokyaprabalā daityā jātāśca rākṣasāḥ
||32||मेरु याता ऋषिगणाः केचिद् भ्रंशमुपागताः ।
एवं त्रैलोक्यप्रबला दैत्या जाताश्च राक्षसाः
vilīnā nidhanaṃ prāptāḥ sādhavo devatāgaṇāḥ |
yathā devagaṇā mokṣaṃ sindhoḥ prāptāḥ śaṛṇuṣva tat
||33||विलीना निधनं प्राप्ताः साधवो देवतागणाः ।
यथा देवगणा मोक्षं सिन्धोः प्राप्ताः शृणुष्व तत्
iti śrīgaṇeśapurāṇe krīḍākhaṇḍe sindhuduḥśāsanavarṇanaṃ nāma saptasaptatitamo'dhyāyaḥ || 77 ||