मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Yoga Vāsiṣṭham — Mumukṣuvyavahāraprakaraṇam — Sarga 4

3
Yoga Vāsiṣṭham · Mumukṣuvyavahāraprakaraṇam · 4

Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma

śrīvasiṣṭha uvāca .

saumyāmbutve taraṅgatve salilasyāmbutā yathā .

samaivābdhau tathā'dehasadehamunimuktatā

||1||

sadehā vāstvadehā vā muktatā viṣaye na ca .

anāsvāditabhogasya kuto bhojyānubhūtayaḥ

||2||

jīvanmukta muniśreṣṭhaṃ kevalaṃ hi padārthavat .

paśyāmaḥ purato nāsya punarvighno'ntarāśayam

||3||

sadehādehamuktānāṃ bhedaḥ ko bodharūpiṇām .

yadevāmbutaraṅgatve saumyatve'pi tadeva tat

||4||

na manāgapi bhedo'sti sadehādehamuktayoḥ .

saspando'pyathavā'spando vāyureva yathānilaḥ

||5||

sadehā vā videhā vā muktatā na pramāspadam .

asmākamapi tasyāsti svaikatāstyavibhāginī

||6||

tasmātprakṛtamevedaṃ śṛṇu śravaṇabhūṣaṇam .

mayopadiśyamānaṃ tvaṃ jñānamajñāndhyanāśanam

||7||

sarvameveha hi sadā saṃsāre raghunandana .

samyakprayuktātsarveṇa pauruṣātsamavāpyate

||8||

iha hīndorivodeti śītalāhlādanaṃ hṛdi .

parispandaphalaprāptau pauruṣādeva nānyataḥ

||9||

pauruṣaṃ spandaphalavaddṛṣṭaṃ pratyakṣato nayat .

kalpitaṃ mohitairmandairdaivaṃ kiṃcinna vidyate

||10||

sādhūpadiṣṭamārgeṇa yanmanoṅgaviceṣṭitam .

tatpauruṣaṃ tatsaphalamanyadunmattaceṣṭitam

||11||

yo yamarthaṃ prārthayate tadarthaṃ cehate kramāt .

avaśyaṃ sa tamāpnoti na cedardhānnivartate

||12||

pauruṣeṇa prayatnena trailokyaiśvaryasundarām .

kaścitprāṇiviśeṣo hi śakratāṃ samupāgataḥ

||13||

pauruṣeṇaiva yatnena sahasāmbhoruhāspadam .

kaścideva cidullāso brahmatāmadhitiṣṭhati

||14||

sāreṇa puruṣārthena svenaiva garuḍadhvajaḥ .

kaścideva pumāneva puruṣottamatāṃ gataḥ

||15||

pauruṣeṇaiva yatnena lalanāvalitākṛtiḥ .

śarīrī kaścideveha gataścandrārdhacūḍatām

||16||

prāktanaṃ caihikaṃ ceti dvividhaṃ viddhi pauruṣam .

prāktano'dyatanenāśu puruṣārthena jīyate

||17||

yatnavadbhirdṛḍhābhyāsaiḥ prajñotsāhasamanvitaiḥ .

meravo'pi nigīryante kaiva prākpauruṣe kathā

||18||

śāstraniyantritapauruṣaparamā puruṣasya puruṣatā yā syāt .

abhimataphalabharasiddhyai bhavati hi saivānyathā tvanarthāya

||19||

kasyāṃcitsvayamātmaduḥsthitivaśātpuṃso daśāyāṃ śanai raṅgulyagranipīḍitaikaculukādāvāpabindurbahuḥ . kasyāṃcijjalarāśiparvatapuradvīpāntarālīkṛtā bhartavyocitasaṃvibhāgakaraṇe pṛthvī na pṛthvī bhavet ..

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye mumukṣuvyavahāraprakaraṇe pauruṣaprakaraṇaṃ nāma caturthaḥ sargaḥ .. 4 ..