Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīvasiṣṭha uvāca .
atha kālabhṛgū devau mandarācalakandarāt .
gantuṃ pravṛttāvavanau samaṅgāsaritastaṭam
||1||tau śailādavarohantau dṛṣṭavantau mahādyutī .
navahaimalatājālakuñjasuptanabhaścarān
||2||vallīvalayadolābhiḥ krīḍato gaganāṅgaṇe .
hariṇīmugdhamugdhākṣiprekṣitasmāritotpalān
||3||siddhānadhyāsitottuṅgaśilāśakalaviṣṭarān .
dhṛtākārānivotsāhānhelādṛṣṭajagattrayān
||4||kṛtājasrapatatpuṣpadhārāsāranimajjanān .
tālottālakṛtoddhastahastānhastighaṭāpatīn
||5||madāvalepanidrālūnmadānmūrtāniva sthitān .
puṣpakesararaktāṅgapavanāruṇavāladhīn
||6||cañcalāścamarāścārūnbhūbhṛnmaṇḍalacāmarān .
kṛtājastrapatatpuṣpadhārāsāranimajjanān
||7||kinnarānbhūmakharjūrāñśākhāsaralatāṃ gatān .
parasparaphalāghātakṣveḍāvarjitakīcakān ..
dhātupāṭaladurvakrānmarkaṭānnaṭanotkaṭān .
latāvitānasaṃchannasānūpavanamandirān
||9||siddhānamaranārībhirmandārakusumāhatān .
dhātupāṭalanirdvārapayodapaṭasaṃvṛtān
||10||taṭānajanasaṃsargānbauddhānpravrajitāniva .
saritaḥ kundamandārapinaddhalaharīghaṭāḥ .
sāgarotkatayevāttamadhumāsaprasādhanāḥ
||11||puṣpabhārapinaddhāṅgānvṛkṣānpavanakampitān .
kṣībāniva madhuprāptau ghūrṇānmadhukarekṣaṇān
||12||śailarājaśriyaṃ sphītāṃ paśyantau tāvitastataḥ .
prāptavantau vasumatīṃ purapattanamaṇḍitām
||13||kṣaṇādavāpatustatra puṣpalolataraṅgiṇīm .
samaṅgāṃ saritaṃ sādhu sarvapuṣpamayīmiva
||14||dadarśātha taṭe tasminkasmiṃścittanayaṃ bhṛguḥ .
dehāntaraparāvṛttaṃ bhāvamanyamupāgatam
||15||śāntendriyaṃ samādhisthamacañcalamanomṛgam .
sucirādiva viśrāntaṃ suciraśramaśāntaye
||15||cintayantamivānantāścirabhuktā'cirojjhitāḥ .
saṃsārasāgaragatīrharṣaśokanirantarāḥ
||17||nūnaṃ niścalatāṃ yātamatibhramitacakravat .
anantajagadāvartavivartātiśayādiva
||18||ekāntasaṃsthitaṃ kāntaṃ kāntyekākinamāśritam .
upaśāntehasaṃbhagnacittasaṃbhramasaṃgamam
||19||nirvikalpasamādhisthaṃ virataṃ dvandvavṛttitaḥ .
hasantamakhilāṃ lokagatiṃ śītalayā dhiyā
||20||vigatākhilavṛttāntaṃ vigatāśeṣabhoktṛtam .
nirastakalpanājālamālambitamahāpadam
||21||anantaviśrāntitate pade viśrāntamātmani .
pratibimbamagṛhṇantaṃ sitaṃ maṇimivāsthitam
||22||heyopādeyasaṃkalpavikalpābhyāṃ samujjhitam .
saṃprabuddhamatiṃ dhīraṃ dadarśa tanayaṃ bhṛguḥ
||23||tamālokya bhṛgoḥ putraṃ kālo bhṛgumuvāca ha .
vākyamabdhidhvaninibhaṃ tava putrastvasāviti
||24||vibudhyatāmiti girā samādhervirarāma saḥ .
bhārgavo'mbhodaghoṣeṇa śanairiva śikhaṇḍabhṛt
||25||unmīlya netre so'paśyadante kālabhṛgū prabhū .
samodayāvivāyātau devau śaśidivākarau
||26||kadambalatikāpīṭhādathotthāya nanāma tau .
samau samāgatau kāntau viprau hīraharāviva
||27||mithaḥkṛtasamācārāḥ śilāyāṃ samupāviśan .
merupṛṣṭhe jagatpūjyā brahmaviṣṇuharā iva
||28||atha śāntajapo rāma sa samaṅgātaṭe dvijaḥ .
tāvuvāca vacaḥ śāntamamṛtasyandasundaram
||29||bhavatordarśanenāhamadya nirvṛtimāgataḥ .
samamāgatayorloke śītaloṣṇarucoriva
||30||yo na śāstreṇa tapasā na jñānenāpi vidyayā .
vinaṣṭo me manomohaḥ kṣīṇo'sau darśanena vām
||31||na tathā sukhayantyantarnirmalāmṛtavṛṣṭayaḥ .
yathā praharṣayantyetā mahatāmeva dṛṣṭayaḥ
||32||caraṇābhyāmimaṃ deśaṃ bhavantau bhūritejasau .
kau pavitritavantau naḥ śaśāṅkārkāvivāmbaram
||33||ityuktavantaṃ provāca bhṛgurjanmāntarātmajam .
smarātmānaṃ prabuddho'si nājño'sīti raghūdvaha
||34||prabodhito'sau bhṛguṇā janmāntaradaśāṃ nijām .
muhūrtamātraṃ sasmāra dhyānonmīlitalocanaḥ
||35||athāsau vismayātsmeramukho muditamānasaḥ .
vitarkamantharāṃ vācamuvāca vadatāṃ varaḥ
||36||jagatyaviditārambhā niyatiḥ paramātmanaḥ .
yadvaśādidamābhogi jagaccakraṃ pravartate
||37||mamānantānyatītāni janmānyaviditānyapi .
daśāphalānyanantāni kalpāntakalitādiva
||38||dṛṣṭāḥ kaṭhinasaṃrambhā vibhavo'pyarjanabhramāḥ .
vihṛtaṃ vītaśokāsu ciraṃ merusthalīṣu ca
||39||pītamāmodi mandārakesarāruṇitaṃ payaḥ .
mandākinyāḥ sakahlāraṃ taṭīṣvamarabhūbhṛtaḥ
||40||bhrāntaṃ mandarakuñjeṣu phullahemalatāliṣu .
meroḥ kalpatarucchāyāpuṣpasundarasānuṣu
||41||na tadasti na yadbhuktaṃ na tadasti na yatkṛtam .
na tadasti na yaddṛṣṭamiṣṭāniṣṭāsu vṛttiṣu
||42||jñātaṃ jñātavyamadhunā dṛṣṭaṃ draṣṭavyamakṣatam .
viśrānto'thaciraṃ śrānto gato me sakalo bhramaḥ
||43||uttiṣṭha tāta gacchāmaḥ paśyāmo mandarasthitām .
tāṃ tanuṃ tāvadāśuṣkāṃ śuṣkāṃ vanalatāmiva
||44||na samīhitamastīha nāsamīhitamasti me .
niyate racanāṃ draṣṭuṃ kevalaṃ viharāmyaham
||45||yadatisubhagamāryasevitaṃ ta-
tsthiramanuyāmi yadekabhāvabuddhyā .
tadalamabhimatā matirmamāstu
prakṛtamimaṃ vyavahāramācarāmi
||46||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye mo0 sthitiprakaraṇe bhā0 bhārgavajanmāntarasmaraṇavarṇanaṃ nāma caturdaśaḥ sargaḥ ..14..