Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīvālmīkiruvāca .
meghagambhīrayā vācā viśrabdhapadasundaram .
idaṃ daśaratho vākyamuvāca munināyakam
||1||bhagavanhyastanena tvaṃ vākyasaṃdarbhajanmanā .
kaccinmukto'si khedena tapaḥkārśyātiśāyinā
||2||hyastanokto ya ānandī vivikto vacasāṃ gaṇaḥ .
amṛtāvarṣaṇeneva tenaivāśvāsitā vayam
||3||candrāṃśava ivotsārya tamāṃsyamṛtanirmalāḥ .
antaḥśītalayantyetā mahatāmamalā giraḥ
||4||apūrvāhlādadāyinya uccaistarapadāśrayāḥ .
atimohāpahāriṇyaḥ sūktayo hi mahīyasām
||5||ātmaratnāvalokaikadīpikā sarasātmikā .
yamādyuktilatodeti sa vandyaḥ sujanadrumaḥ
||6||durīhitaṃ durvihitaṃ sarva sajjanasūktayaḥ .
pramārjayanti śītāṃśostamaḥkāṇḍamivāṅghrayaḥ
||7||tṛṣṇālobhādayo'smākaṃ saṃsāranigaḍā mune .
tavoktyā tanutāṃ yātāḥ śaradīvāsitāmbudāḥ
||8||saṃpravṛttā vayaṃ draṣṭumātmānamapakalmaṣam .
rasāñjanānītadṛśo jātyandhā iva kāñcanam
||9||saṃsāravāsanānāmnī mihikā hṛdayāmbare .
pravṛttā tanutāṃ gantuṃ tvaduktiśaradeva naḥ
||10||mune mandāramañjaryastaraṅgā vāmṛtāmbhasaḥ .
na tathā hlādayantyantaryathodāradhiyāṃ giraḥ
||11||yadyadrāghava saṃyāti mahājanasaparyayā .
dinaṃ tadiha sālokaṃ śeṣāstvandhā dinālayaḥ
||12||rāma rājīvapatrākṣa prakṛtārthamihāvyayam .
munimābodhaya punaḥ prasāde samavasthitam
||13||ityukto bhūbhṛtā tatra rāmābhimukhamāsthitaḥ .
uvācedamudārātmā vasiṣṭho bhagavānmuniḥ
||14||śrīvasiṣṭha uvāca .
rāghava svakulaikendo yanmayoktaṃ mahāmate .
kaccitsmarasi vākyārthaṃ pūrvāparavicāritam
||15||utpattīnāṃ vicitrāṇāṃ sattvādiguṇabhedataḥ .
kaccitsmarasi sarvāsāṃ vibhāgamarimardana
||16||kaścitsarvamasarvaṃ ca sadasacca sadoditam .
rūpaṃ smarasi vetsyeva viviktaṃ paramātmanaḥ
||17||yathedamuditaṃ viśvaṃ viśveśādeva ceśvarāt .
kaccitsmarasi tatsādho sādhuvādaikabhājana
||18||rūpaṃ kaccidavidyāyā balādbhaṅguramātatam .
anantamantavaccaiva samyaksmarasi sanmate
||19||cittameva naro nānyaditi yatpratipāditam .
lakṣaṇādivicāreṇa kaccitsmarasi sādhu tat
||20||vākyārthaścākhilaḥ kaccittvayā rāma vicāritaḥ .
hyastanasya vicārasya rātrau hṛdi niveśitaḥ
||21||bhūyobhūyaḥ parāmṛṣṭaṃ hṛdaye suniyojitam .
prayojanaṃ phalatyuccairna helāhatasaṃsthiteḥ
||22||bhājanaṃ tvaṃ viviktānāṃ vacasāṃ śuddhiśālinām .
viviktahṛdayaḥ kaṇṭhe muktānāmiva rāghava
||23||śrīvālmīkiruvāca .
kamalāsanaputreṇa muninā samahaujasā .
evaṃ vitīrṇāvasaro rāmo vākyamuvāca ha
||24||śrīrāma uvāca .
bhagavansarvadharmajña tavaivaitadvijṛmbhitam .
yadahaṃ paramodāro buddhavānvacanaṃ tava
||25||yadādiśasi tatsarvaṃ tathaiva na tadanyathā .
apāstanidreṇa mayā vākyārtho hṛdi cintitaḥ
||26||bhavāndhakārakṣataye bhavatoktivivasvatā .
hyaḥ prasāditamāhlādi vāgraśmipaṭalaṃ prabho
||27||tadatītamadīnātmansarvamantaḥkṛtaṃ mayā .
ramyaṃ puṇyaṃ pavitraṃ ca ratnavṛndamivānvitam
||28||hitānubandhi hṛdyaṃ ca puṇyamānandasādhanam .
śirasā dhriyate kairno siddhaistvadanuśāsanam
||29||pratikṣipantaḥ saṃsāramihikāvaraṇaṃ vayam .
prasannāstvatprasādena varṣānta iva vāsarāḥ
||30||āpātamadhurārambhaṃ madhye saubhāgyavardhanam .
anuttamaphalodarkaṃ puṇyaṃ tvadanuśāsanam
||31||vikāsisitamamlānamāhlāditaśubhāśubham .
tvadvacaḥkusumaṃ nityaṃ śrīmatphaladamastu naḥ
||32||sakalaśāstravicāraviśārada prasṛtapuṇyajalaikamahāhrada .
bhaja bhṛśaṃ vitatavrata saṃprati prasṛtatāṃ hatakilbiṣa saṃtatim
||33||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye mokṣopāye upaśamaprakaraṇe rāghavapraśno nāma caturthaḥ sargaḥ .. 4 ..