मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Yoga Vāsiṣṭham — Nirvāṇaprakaraṇam — Uttarārdham — Sarga 82

3
Yoga Vāsiṣṭham · Nirvāṇaprakaraṇam — Uttarārdham · 82

Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma

śrīrāma uvāca .

kimetadbhagavansarvanāśe nṛtyati kena sā .

kiṃ śūrpaphalakumbhādyastasyāḥ sragdāmadhāraṇam

||1||

kiṃ naṣṭaṃ trijagadbhūyaḥ kiṃ kālyā dehasaṃsthitam .

parinṛtyati nirvāṇaṃ kathaṃ punarupāgatam

||2||

śrīvasiṣṭha uvāca .

nāsau pumānna cāsau strī na tannṛttaṃ na tāvubhau .

tathābhūte tathācāre ākṛtī na ca te tayoḥ

||3||

anādicinmātranabho yattatkāraṇakāraṇam .

anantaṃ śāntamābhāsamātramavyayamātatam

||4||

śivaṃ tatsacchivaṃ sākṣāllakṣyate bhairavākṛti .

tathāsthito jagacchāntau paramākāśa eva saḥ

||5||

cetanatvāttathābhūtasvabhāvavibhavādṛte .

sthātuṃ na yujyate tasya yathā hemno nirākṛti

||6||

kathamāstāṃ vada prājña cinmātraṃ cetanaṃ vinā .

kathamāstāṃ vada prājña maricaṃ tiktatāṃ vinā

||7||

kaṭakādi vinā hema kathamāstāṃ vilocyatām .

kathaṃ svabhāvena vinā padārthasya bhavetsthitiḥ

||8||

vinā tiṣṭhati mādhuryaṃ kathayekṣurasaḥ katham .

nirmādhuryaśca yastvikṣuraso na hi sa tadrasaḥ

||9||

acetanaṃ yaccinmātraṃ na taccinmātramucyate .

na ca cinmātranabhaso naṣṭaṃ kvacana yujyate

||10||

svasattāmātrakādanyatkiṃcittasya na yujyate .

anyatvamurarīkartuṃ vyomānanyamasau kila

||11||

tasmāttasya yadakṣubdhaṃ sattāmātraṃ svabhāsanam .

anādimadhyaparyantaṃ sarvaśaktimayātmakam

||12||

tadetattrijagatsargakalpāntau vyoma bhūrdiśaḥ .

nāśa utpādanaṃ nāma vinānābhāsanaṃ nabhaḥ

||13||

jananaṃ maraṇaṃ māyāmohaṃ māndyamavastutā .

vastutā ca vivekaśca bandho mokṣaḥ śubhāśubhe

||14||

vidyā'vidyā videhatvaṃ sadehatvaṃ kṣaṇaściram .

cañcalatvaṃ sthiratvaṃ vā tvaṃ cāhaṃ cetaraśca tat

||15||

sadasaccātha sadasanmaurkhyaṃ pāṇḍityameva ca .

deśakālakriyādravyakalanākelikalpanam

||16||

rūpālokamanaskārakarmabuddhīndriyātmakam .

tejovāryanilākāśapṛthvyādikamidaṃ tatam

||17||

etatsarvamasau śuddhacidākāśo nirāmayaḥ .

ajahadvyomatāmeva sarvātmaivaivamāsthitaḥ

||18||

etatsarvaṃ ca vimalaṃ khamevātra na saṃśayaḥ .

asmādananyatsvapnādirdṛṣṭānto'trāvikhaṇḍitaḥ

||19||

cinmayaḥ paramākāśo ya eva kathito mayā .

eṣo'sau śiva ityukto bhavatyeṣa sanātanaḥ

||20||

sa eṣa harirityāste bhavatyeṣa pitāmahaḥ .

candro'rka indro varuṇo yamo vaiśravaṇo'nalaḥ

||21||

anilo jaladombhodhirhyo yadvastvasti nāsti ca .

ityete cinmayākāśakośaleśāḥ sphurantyalam

||22||

evaṃvidhābhiḥ saṃjñābhirmudhābhāvanayedṛśāḥ .

svabhāvamātrabodhena bhavantyete tu tādṛśāḥ

||23||

abodho bodha ityevaṃ cidvyomaivātmani sthitam .

tasmādbhedo dvaitamaikyaṃ nāstyeveti praśāmyatām

||24||

tāvattaraṅgatvamayaṃ karoti

jīvaḥ svasaṃsāramahāsamudre .

yāvanna jānāti paraṃ svabhāvaṃ

nirāmayaṃ tanmayatāmupetaḥ

||25||

jñāne tu śāntiṃ sa tathopayāti

yathā na so'bdhirna taraṅgako'sau .

yathāsthitaṃ sarvamidaṃ ca śāntaṃ

bhavatyanantaṃ parameva tasya

||26||

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de0 mo0 nirvāṇaprakaraṇe u0 pāṣā0 śivasvarūpavarṇanaṃ nāma dvyaśītitamaḥ sargaḥ ..82..