Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīrāma uvāca .
kimetadbhagavansarvanāśe nṛtyati kena sā .
kiṃ śūrpaphalakumbhādyastasyāḥ sragdāmadhāraṇam
||1||kiṃ naṣṭaṃ trijagadbhūyaḥ kiṃ kālyā dehasaṃsthitam .
parinṛtyati nirvāṇaṃ kathaṃ punarupāgatam
||2||śrīvasiṣṭha uvāca .
nāsau pumānna cāsau strī na tannṛttaṃ na tāvubhau .
tathābhūte tathācāre ākṛtī na ca te tayoḥ
||3||anādicinmātranabho yattatkāraṇakāraṇam .
anantaṃ śāntamābhāsamātramavyayamātatam
||4||śivaṃ tatsacchivaṃ sākṣāllakṣyate bhairavākṛti .
tathāsthito jagacchāntau paramākāśa eva saḥ
||5||cetanatvāttathābhūtasvabhāvavibhavādṛte .
sthātuṃ na yujyate tasya yathā hemno nirākṛti
||6||kathamāstāṃ vada prājña cinmātraṃ cetanaṃ vinā .
kathamāstāṃ vada prājña maricaṃ tiktatāṃ vinā
||7||kaṭakādi vinā hema kathamāstāṃ vilocyatām .
kathaṃ svabhāvena vinā padārthasya bhavetsthitiḥ
||8||vinā tiṣṭhati mādhuryaṃ kathayekṣurasaḥ katham .
nirmādhuryaśca yastvikṣuraso na hi sa tadrasaḥ
||9||acetanaṃ yaccinmātraṃ na taccinmātramucyate .
na ca cinmātranabhaso naṣṭaṃ kvacana yujyate
||10||svasattāmātrakādanyatkiṃcittasya na yujyate .
anyatvamurarīkartuṃ vyomānanyamasau kila
||11||tasmāttasya yadakṣubdhaṃ sattāmātraṃ svabhāsanam .
anādimadhyaparyantaṃ sarvaśaktimayātmakam
||12||tadetattrijagatsargakalpāntau vyoma bhūrdiśaḥ .
nāśa utpādanaṃ nāma vinānābhāsanaṃ nabhaḥ
||13||jananaṃ maraṇaṃ māyāmohaṃ māndyamavastutā .
vastutā ca vivekaśca bandho mokṣaḥ śubhāśubhe
||14||vidyā'vidyā videhatvaṃ sadehatvaṃ kṣaṇaściram .
cañcalatvaṃ sthiratvaṃ vā tvaṃ cāhaṃ cetaraśca tat
||15||sadasaccātha sadasanmaurkhyaṃ pāṇḍityameva ca .
deśakālakriyādravyakalanākelikalpanam
||16||rūpālokamanaskārakarmabuddhīndriyātmakam .
tejovāryanilākāśapṛthvyādikamidaṃ tatam
||17||etatsarvamasau śuddhacidākāśo nirāmayaḥ .
ajahadvyomatāmeva sarvātmaivaivamāsthitaḥ
||18||etatsarvaṃ ca vimalaṃ khamevātra na saṃśayaḥ .
asmādananyatsvapnādirdṛṣṭānto'trāvikhaṇḍitaḥ
||19||cinmayaḥ paramākāśo ya eva kathito mayā .
eṣo'sau śiva ityukto bhavatyeṣa sanātanaḥ
||20||sa eṣa harirityāste bhavatyeṣa pitāmahaḥ .
candro'rka indro varuṇo yamo vaiśravaṇo'nalaḥ
||21||anilo jaladombhodhirhyo yadvastvasti nāsti ca .
ityete cinmayākāśakośaleśāḥ sphurantyalam
||22||evaṃvidhābhiḥ saṃjñābhirmudhābhāvanayedṛśāḥ .
svabhāvamātrabodhena bhavantyete tu tādṛśāḥ
||23||abodho bodha ityevaṃ cidvyomaivātmani sthitam .
tasmādbhedo dvaitamaikyaṃ nāstyeveti praśāmyatām
||24||tāvattaraṅgatvamayaṃ karoti
jīvaḥ svasaṃsāramahāsamudre .
yāvanna jānāti paraṃ svabhāvaṃ
nirāmayaṃ tanmayatāmupetaḥ
||25||jñāne tu śāntiṃ sa tathopayāti
yathā na so'bdhirna taraṅgako'sau .
yathāsthitaṃ sarvamidaṃ ca śāntaṃ
bhavatyanantaṃ parameva tasya
||26||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de0 mo0 nirvāṇaprakaraṇe u0 pāṣā0 śivasvarūpavarṇanaṃ nāma dvyaśītitamaḥ sargaḥ ..82..