Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīsarasvatyuvāca .
vidūrathaste bhartaiṣa tanuṃ tyaktvā raṇāṅgaṇe .
tadevāntaḥpuraṃ prāpya tādṛgātmā bhaviṣyati
||2||śrīvasiṣṭha uvāca .
ityākarṇya vaco devyā līlā sā tatpurāspadā .
puraḥ prahvā sthitovāca vacanaṃ vihitāñjaliḥ
||2||dvitīyalīlovāca .
devī bhagavatī jñaptirnityamevārcitā mayā .
svapne saṃdarśanaṃ devī sā dadāti niśāsu me
||3||sā yādṛśyeva deveśi tādṛśyeva tvamambike .
tanme kṛpaṇakāruṇyādvaraṃ dehi varānane
||4||śrīvasiṣṭha uvāca .
ityuktā sā tadā jñaptiḥ smṛtvā tadbhaktibhāvanam .
idaṃ prasannā provāca tāṃ līlāṃ tatpurāspadām
||5||śrīdevyuvāca .
ananyayā bhāvanayā yāvajjīvamajīrṇayā .
parituṣṭāsmi te vatse gṛhāṇābhimataṃ varam
||6||taddeśalīlovāca .
raṇāddehaṃ parityajya yatra tiṣṭhati me patiḥ .
anenaiva śarīreṇa tatra syāmetadaṅganā
||7||śrīdevyuvāca .
evamastu tvayā'vighnaṃ pūjitāsmi sute ciram .
ananyabhāvayā bhūri puṣpadhūpasaparyayā
||8||śrīvasiṣṭha uvāca .
atha taddeśalīlāyāṃ phullāyāṃ tadvarodayāt .
pūrvalīlābravīddevīṃ saṃdehalulitāśayā
||9||pūrvalīlovāca .
ye satyakāmāḥ santyevaṃsaṃkalpā brahmarūpiṇaḥ .
tvādṛśāḥ sarvamevāśu teṣāṃ siddhyatyabhīpsitam
||10||tattenaiva śarīreṇa kimarthaṃ nāhamīśvari .
lokāntaramidaṃ nītā taṃ girigrāmakaṃ vada
||11||śrīdevyuvāca .
na kiṃcitkasyacidahaṃ karomi varavarṇini .
sarva saṃpādayatyāśu svayaṃ jīvaḥ svamīhitam
||12||ahaṃ hitaṃ raṭe jñaptiḥ saṃvinmātrādhidevatā .
pratyekamasti cicchaktirjīvaśaktisvarūpiṇī
||13||jīvasyodeti yā śaktiryasya yasya yathā yathā .
bhāti tatphaladā nityaṃ tasya tasya tathā tathā
||14||māṃ samārādhayantyāstu jīvaśaktistavoditā .
tadā bhavadyadīha syāṃ muktāsmīti ciraṃ tadā
||15||tena tena prakāreṇa tvaṃ mayā saṃprabodhitā .
tayā yuktyāmalaṃ bhāvaṃ nītāsi varavarṇini
||16||anayaiva bhāvanayā bodhitāsi ciraṃ tadā .
tamevā'rthaṃ prāptavatī sadā svacitiśaktitaḥ
||17||yasya yasya yathodeti svacitprayatanaṃ ciram .
phalaṃ dadāti kālena tasya tasya tathā tathā
||18||tapo vā devatā vāpi bhūtvā syaiva cidanyathā .
phalaṃ dadātyatha svairaṃ nabhaḥphalanipātavat
||19||svasaṃvidyatanādanyanna kiṃcicca kadācana .
phalaṃ dadāti tenāśu yathecchasi tathā kuru
||20||cidbhāva eva nanu sargagato'ntarātmā
yaccetati prayatate ca tadaiti tacchrīḥ .
ramyaṃ hyaramyamathaveti vicārayasva
yatpāvanaṃ tadavabudhya tadantarāssva
||21||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye utpattiprakaraṇe lī0 satyakāmasatyasaṅkalpāstitā nāma pañcatvāriṃśaḥ sargaḥ .. 45 ..