Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīvasiṣṭha uvāca .
bhāvibhūritaraṅgāṇāṃ payovṛndamivāmbudhau .
yā cidvahatyanantāni jagantyanagha so bhavān
||1||bhava bhāvanayā mukto bhāvābhāvavivarjitaḥ .
cidātmansaṃsthitāḥ keva vada te vāsanādayaḥ
||2||jīvo'yaṃ vāsanādīdamiti citkacati svataḥ .
itaroktyarthayoratra kaḥ prasaṅgo'ṅga kathyatām
||3||mahātaraṅgagambhīrabhāsurātmacidarṇavaḥ .
rāmābhidhormistimitaḥ samasaumyo'si vyomavat
||4||yathā na bhinnamanalādauṣṇyaṃ saugandhyamambujāt .
kārṣṇyaṃ kajjalataḥ śauklyaṃ himānmādhuryamikṣutaḥ
||5||ālokaśca prakāśāṅgādanubhūtistathā citeḥ .
jalādvīciryathā'bhinnā citsvabhāvāttathā jagat
||6||cito na bhinno'nubhavo bhinno nānubhavādaham .
na matto bhidyate jīvo na jīvādbhidyate manaḥ
||7||manaso nendriyaṃ bhinnaṃ pṛthagdehaśca nendriyāt .
na śarīrājjagadbhinnaṃ jagato nānyadasti hi
||8||evaṃ pravartitamidaṃ mahaccakramidaṃ ciram .
naca pravartitaṃ kiṃcinna ca śīghraṃ ca no ciram
||9||svavedanamanantaṃ ca sarvamevamakhaṇḍitam .
vidyate vyomani vyoma na kasmiṃścinna kiṃcana
||10||śūnyaṃ śūnye samucchūnaṃ brahma brahmaṇi bṛṃhitam .
satyaṃ vijṛmbhate satye pūrṇe pūrṇamiva sthitam
||11||rūpālokamanaskārānkurvannapi na kiṃcana .
jñaḥ karotyanupādeyānna jñasyaiva hi kartṛtā
||12||yadupādeyabuddhyā ca tadduḥkhāya sukhāya te .
bhāvābhāvena nādeyamakartṛ sukhaduḥkhayoḥ
||13||yathā nānāpyanānaiva khaṃ khe khānīti vāggaṇaḥ .
sārthako'pyatiśūnyātmā tathātmajagatoḥ kramaḥ
||14||antarvyomāmalo bāhye samyagācāracañcuraḥ .
harṣāmarṣavikāreṣu kāṣṭhaloṣṭasamasthitiḥ
||15||ya evātitarāṃ śatruḥ satvaraṃ māraṇodyataḥ .
tamevākṛtrimaṃ mitraṃ yaḥ paśyati sa paśyati
||16||samūlakāṣaṃ kaṣati nadītaṭa iva drumam .
yaḥ sauhṛdaṃ matsaraṃ ca sa harṣāmarṣadoṣahā
||17||rāgadveṣavikārāṇāṃ svarūpaṃ cenna bhāvyate .
tataḥ santo'pyasadrūpāḥ sevitā apyasevitāḥ
||18||yasya nāhaṃkṛto bhāvo buddhiryasya na lipyate .
hatvāpi sa imām̐llokānna hanti na nibadhyate
||19||yannāsti tasya sadbhāvapratipattirudāhṛtā .
māyeti sā parijñānādeva naśyatyasaṃśayam
||20||niḥsnehadīpavacchānto yasyāntarvāsanābharaḥ .
tena citrakṛteneva jitaṃ jñenāvikāriṇā
||21||yasyānupādeyamidaṃ samastaṃ
padārthajātaṃ sadasaddaśāsu .
na duḥkhadāhāya sukhāya naiva
vimukta eveha sajīva eva
||22||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye deva0 mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe pū0 brahmaikyapratipādanaṃ nāma tṛtīyaḥ sargaḥ .. 3 ..