मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Yoga Vāsiṣṭham — Nirvāṇaprakaraṇam — Pūrvārdham — Sarga 3

3
Yoga Vāsiṣṭham · Nirvāṇaprakaraṇam — Pūrvārdham · 3

Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma

śrīvasiṣṭha uvāca .

bhāvibhūritaraṅgāṇāṃ payovṛndamivāmbudhau .

yā cidvahatyanantāni jagantyanagha so bhavān

||1||

bhava bhāvanayā mukto bhāvābhāvavivarjitaḥ .

cidātmansaṃsthitāḥ keva vada te vāsanādayaḥ

||2||

jīvo'yaṃ vāsanādīdamiti citkacati svataḥ .

itaroktyarthayoratra kaḥ prasaṅgo'ṅga kathyatām

||3||

mahātaraṅgagambhīrabhāsurātmacidarṇavaḥ .

rāmābhidhormistimitaḥ samasaumyo'si vyomavat

||4||

yathā na bhinnamanalādauṣṇyaṃ saugandhyamambujāt .

kārṣṇyaṃ kajjalataḥ śauklyaṃ himānmādhuryamikṣutaḥ

||5||

ālokaśca prakāśāṅgādanubhūtistathā citeḥ .

jalādvīciryathā'bhinnā citsvabhāvāttathā jagat

||6||

cito na bhinno'nubhavo bhinno nānubhavādaham .

na matto bhidyate jīvo na jīvādbhidyate manaḥ

||7||

manaso nendriyaṃ bhinnaṃ pṛthagdehaśca nendriyāt .

na śarīrājjagadbhinnaṃ jagato nānyadasti hi

||8||

evaṃ pravartitamidaṃ mahaccakramidaṃ ciram .

naca pravartitaṃ kiṃcinna ca śīghraṃ ca no ciram

||9||

svavedanamanantaṃ ca sarvamevamakhaṇḍitam .

vidyate vyomani vyoma na kasmiṃścinna kiṃcana

||10||

śūnyaṃ śūnye samucchūnaṃ brahma brahmaṇi bṛṃhitam .

satyaṃ vijṛmbhate satye pūrṇe pūrṇamiva sthitam

||11||

rūpālokamanaskārānkurvannapi na kiṃcana .

jñaḥ karotyanupādeyānna jñasyaiva hi kartṛtā

||12||

yadupādeyabuddhyā ca tadduḥkhāya sukhāya te .

bhāvābhāvena nādeyamakartṛ sukhaduḥkhayoḥ

||13||

yathā nānāpyanānaiva khaṃ khe khānīti vāggaṇaḥ .

sārthako'pyatiśūnyātmā tathātmajagatoḥ kramaḥ

||14||

antarvyomāmalo bāhye samyagācāracañcuraḥ .

harṣāmarṣavikāreṣu kāṣṭhaloṣṭasamasthitiḥ

||15||

ya evātitarāṃ śatruḥ satvaraṃ māraṇodyataḥ .

tamevākṛtrimaṃ mitraṃ yaḥ paśyati sa paśyati

||16||

samūlakāṣaṃ kaṣati nadītaṭa iva drumam .

yaḥ sauhṛdaṃ matsaraṃ ca sa harṣāmarṣadoṣahā

||17||

rāgadveṣavikārāṇāṃ svarūpaṃ cenna bhāvyate .

tataḥ santo'pyasadrūpāḥ sevitā apyasevitāḥ

||18||

yasya nāhaṃkṛto bhāvo buddhiryasya na lipyate .

hatvāpi sa imām̐llokānna hanti na nibadhyate

||19||

yannāsti tasya sadbhāvapratipattirudāhṛtā .

māyeti sā parijñānādeva naśyatyasaṃśayam

||20||

niḥsnehadīpavacchānto yasyāntarvāsanābharaḥ .

tena citrakṛteneva jitaṃ jñenāvikāriṇā

||21||

yasyānupādeyamidaṃ samastaṃ

padārthajātaṃ sadasaddaśāsu .

na duḥkhadāhāya sukhāya naiva

vimukta eveha sajīva eva

||22||

ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye deva0 mokṣopāyeṣu nirvāṇaprakaraṇe pū0 brahmaikyapratipādanaṃ nāma tṛtīyaḥ sargaḥ .. 3 ..