Traditionally attributed to Vālmīki; dialogue of Vasiṣṭha and Rāma
śrīvasiṣṭha uvāca .
muhūrtadvitayenātha bodhamāpa mahīpatiḥ .
prāvṛṣeṇyāmbunirmuktamambhoruhamivottamam
||1||āsanātsāṅgadottaṃsaḥ prabuddho'sāvakampayat .
savanābhogaśṛṅgāgryo bhūkampa iva parvataḥ
||2||babhūvātha prabuddho'sāvāsanopari kampitaḥ .
vikṣubdha iva pātālavāraṇe śaṅkarācalaḥ
||3||patantaṃ dhārayāmāsustaṃ purogā nṛpaṃ bhujaiḥ .
meruṃ pralayavikṣubdhaṃ kulaśailāstaṭairiva
||4||purogairdhāryamāṇo'sau paryākulamatirnṛpaḥ .
vīcivikṣobhitasyendorbabhāra vanamāḥ śriyaḥ
||5||ko'yaṃ pradeśaḥ kasyeyaṃ sabheti sa nṛpaḥ śanaiḥ .
dadhvāna majjadambhojakośastha iva ṣaṭpadaḥ
||6||athovāca sabhā deva kimetaditi sādaram .
raṇanmadhukarī bhānuṃ dṛṣṭarāhumivālinī
||7||athainaṃ paripapracchuḥ purogā mantriṇastathā .
pralayollāsasaṃtrastaṃ mārkaṇḍeyamivāmarāḥ
||8||tvayītthaṃ saṃsthite deva vayamatyantamākulāḥ .
abhedyamapi bhindanti nirnimittaṃ bhramā manaḥ
||9||āpātaramaṇīyeṣu paryantaviraseṣu ca .
bhogeṣviva vikalpeṣu keṣu te lulitaṃ manaḥ
||10||satatodāravṛttāsu kathāsu pariśītalam .
manaste nirmalaṃ kasmātsaṃbhrameṣu nimajjati
||11||tucchālambanamālūnaviśīrṇaṃ lokavṛttiṣu .
mano mohamupādatte na mahattvavijṛmbhitam
||12||sātatyena hi yaivāsya manaso vṛttirutthitā .
śarīramadamattāsu tāmevaitadvidhāvati
||13||atucchālambanaṃ dhīraṃ prabuddhaṃ guṇahāri ca .
tavāpi hi manaścitramālūnamiva lakṣyate
||14||anabhyastavivekaṃ hi deśakālavaśānugam .
mantrauṣadhivaśaṃ yāti mano nodāravṛttimat
||15||nityamāttavivekasya kathamālūnaśīrṇatā .
dhunoti vitataṃ ceto vātyeva vibudhācalam
||16||iti jātānugīrṇasya bhūpateḥ kāntirānanam .
bhūṣayāmāsa śītāṃśuṃ māsānta iva pūrṇatā
||17||rarāja rājā saumyāsyamunmīlitavilocanaḥ .
gate himartāvullāsipuṣpaugha iva mādhavaḥ
||18||athātisaṃbhramāścaryakhinnāsmṛtimukho babhau .
āsannamṛtyurālokya rāhumindurivāmbare
||19||aindrajālikamālokya provācātha hasanniva .
babhuṃ hiṃsātmakaṃ dṛṣṭvā sarparūpīva takṣakaḥ
||20||jālma jālajaṭālena kimetadbhavatā kṛtam .
yenāspandaprasanno'bdhiḥ kṣaṇādetya prasannatām
||21||citraṃ citrā hi devasya padārthaśataśaktayaḥ .
suśaktamapi me cittaṃ yābhirmohe niveśitam
||22||kva vayaṃ lokaparyāyakṛtāntapadavedinaḥ .
kva manomohadāyinyo vitatāḥ prakṛtāpadaḥ
||23||apyabhyastamahājñānaṃ manastiṣṭhati dehake .
kadācinmohamādatte kṣaṇaṃ matimatāmapi
||24||idamāścaryamākhyānaṃ śrūyatāṃ re sabhāsadaḥ .
mama śāmbarikeṇeha yanmuhūrtaṃ pradarśitam
||25||dṛṣṭavānahametasminbahvīḥ kāryadaśāścalāḥ .
muhūrtaṃ prārthito'dhvastaśakrasṛṣṭirivālajaḥ
||26||ityuktvonmukhanetreṣu sabhyeṣu sa hasanniva .
rājā varṇayituṃ citraṃ vṛttāntamupacakrame
||27||rājovāca .
iha vividhapadārthasaṃkulāyāṃ
hradanadapattanaparvatākulāyām .
kulaśikharisamudrasaṃkarāyāṃ
bhuvi vibhavāvalito'styayaṃ pradeśaḥ
||28||ityārṣe śrīvāsiṣṭhamahārāmāyaṇe vālmīkīye de0 mo0 u0 indrajālopākhyāne rājāvabodho nāma pañcottaraśatatamaḥ sargaḥ .. 105 ..